Quỹ rủi ro: Tạo nguồn lực cho thăm dò và tự chủ năng lượng

Hoạt động khai thác dầu khí trên mỏ Bạch Hổ. Ảnh: Thanh Ngọc

Hoàn thiện thể chế cho lĩnh vực nhiều rủi ro

Tìm kiếm, thăm dò là khâu mở đầu của chuỗi giá trị dầu khí nhưng cũng có mức độ rủi ro cao nhất. Trước khi có thể khai thác thương mại, doanh nghiệp phải đầu tư nhiều năm cho điều tra địa chất, khảo sát địa vật lý, thu nổ và xử lý địa chấn, khoan tìm kiếm, khoan thẩm lượng... với chi phí lên tới hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu USD cho mỗi giếng khoan.

Khác với các ngành sản xuất thông thường, hoạt động thăm dò dầu khí phải chấp nhận khả năng thất bại ngay từ giai đoạn đầu. Không ít giếng khoan không phát hiện dầu khí thương mại, đồng nghĩa với việc toàn bộ chi phí đầu tư trở thành chi phí rủi ro. Trong khi chu kỳ đầu tư kéo dài 5-10 năm thì kế hoạch tài chính và đánh giá hiệu quả doanh nghiệp lại được thực hiện theo từng năm. Sự lệch pha này khiến ngân sách dành cho thăm dò thường bị cắt giảm khi giá dầu biến động hoặc dòng tiền gặp khó khăn.

Việc giảm đầu tư có thể chưa ảnh hưởng ngay đến sản lượng hiện tại nhưng sẽ tạo khoảng trống về trữ lượng và các dự án trong tương lai, tác động trực tiếp đến an ninh năng lượng quốc gia. Vì vậy, duy trì nguồn lực ổn định cho điều tra cơ bản và tìm kiếm, thăm dò cần được xem là yêu cầu chiến lược.

Tại phiên họp thẩm tra sơ bộ Dự án Luật Dầu khí (sửa đổi) ngày 7-7-2026, Chủ tịch Hội đồng thành viên Petrovietnam Lê Ngọc Sơn đề xuất khôi phục Quỹ rủi ro tìm kiếm thăm dò. Theo Petrovietnam, Quỹ sẽ tạo nguồn lực chủ động cho điều tra cơ bản, tìm kiếm, thăm dò, xử lý các rủi ro đặc thù của ngành, đồng thời hỗ trợ đầu tư công nghệ và nghiên cứu các lĩnh vực năng lượng mới.

Đáng chú ý, Quỹ không sử dụng ngân sách nhà nước mà được hình thành từ một phần lợi nhuận sau thuế của doanh nghiệp để tái đầu tư cho hoạt động có mức độ rủi ro cao. Đây là cơ chế doanh nghiệp tự tích lũy, tự đầu tư và tự chịu trách nhiệm, phù hợp với thông lệ quản trị của ngành dầu khí quốc tế.

Theo TS Phan Ngọc Trung, Trưởng ban Tư vấn phản biện Hội Dầu khí Việt Nam, nguyên Thành viên Hội đồng thành viên Petrovietnam, các tập đoàn dầu khí trên thế giới đều có cơ chế tài chính tương tự nhằm duy trì hoạt động tìm kiếm, thăm dò. Chỉ những khoản chi tạo ra trữ lượng có hiệu quả khai thác mới được coi là đầu tư, còn các trường hợp không thành công phải được xem là chi phí của hoạt động thăm dò.

Trong khi đó, TS Nguyễn Hữu Lương, chuyên gia cao cấp Viện Dầu khí Việt Nam, cho rằng phần lớn các mỏ thuận lợi đã được khai thác, các phát hiện mới chủ yếu nằm ở vùng nước sâu, xa bờ với chi phí và rủi ro cao hơn. Do đó, Luật Dầu khí (sửa đổi) cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế ưu đãi và chia sẻ rủi ro phù hợp để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư tìm kiếm, thăm dò.

Ở tầm chính sách, hoàn thiện cơ chế cho lĩnh vực thượng nguồn cũng là giải pháp tăng cường năng lực tự chủ của nền kinh tế. Khi nguồn cung năng lượng được bảo đảm bằng chính năng lực điều tra, phát hiện và phát triển mỏ của doanh nghiệp trong nước, khả năng ứng phó với biến động của thị trường năng lượng thế giới sẽ được nâng cao.

Tạo nền tảng cho không gian năng lượng mới

Việc khôi phục Quỹ rủi ro không chỉ giải quyết yêu cầu trước mắt của hoạt động thượng nguồn mà còn gắn với định hướng phát triển Petrovietnam thành Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia.

Kết luận số 76-KL/TW của Bộ Chính trị xác định phát triển Petrovietnam trở thành tập đoàn công nghiệp - năng lượng mạnh, giữ vai trò nòng cốt trong bảo đảm an ninh năng lượng và tham gia hiệu quả quá trình chuyển dịch năng lượng. Để thực hiện mục tiêu này, Petrovietnam cần chủ động nguồn lực cho nghiên cứu, đổi mới công nghệ và phát triển các lĩnh vực năng lượng mới.

Theo TS Phan Ngọc Trung, Quỹ không nên chỉ phục vụ dầu khí truyền thống mà cần trở thành nguồn lực cho phát triển điện gió ngoài khơi, hydrogen và các dạng năng lượng mới theo tinh thần Kết luận 76-KL/TW.

Đồng thời, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia cũng đặt ra yêu cầu hình thành cơ chế đủ mạnh để doanh nghiệp đầu tư nghiên cứu, làm chủ công nghệ lõi. Với Petrovietnam, điều này đặc biệt có ý nghĩa khi các lĩnh vực điện gió ngoài khơi, LNG, hydrogen, thu giữ và lưu trữ carbon (CCS) hay công nghệ lòng đất đều đòi hỏi vốn đầu tư lớn, hàm lượng khoa học - công nghệ cao và thời gian chuẩn bị dài.

Hiện Petrovietnam đang từng bước mở rộng sang các lĩnh vực điện gió ngoài khơi, LNG, hydrogen, CCS và nhiều chuỗi công nghiệp năng lượng mới. Nếu có cơ chế tài chính phù hợp, Quỹ rủi ro sẽ tạo điều kiện để Tập đoàn chủ động bố trí nguồn lực cho điều tra cơ bản, nghiên cứu, thử nghiệm công nghệ và chuẩn bị các dự án mới trên cơ sở phát huy kinh nghiệm về khảo sát địa chất, công trình biển và công nghệ lòng đất.

Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu bảo đảm an ninh năng lượng gắn với chuyển dịch năng lượng bền vững, việc khôi phục Quỹ rủi ro tìm kiếm thăm dò cần được nhìn nhận như một yêu cầu chiến lược hơn là một giải pháp tài chính đơn thuần. Một cơ chế minh bạch, quản trị chặt chẽ và phù hợp thông lệ quốc tế sẽ giúp Petrovietnam chủ động tái đầu tư cho điều tra cơ bản, gia tăng trữ lượng, làm chủ công nghệ và mở rộng sang các lĩnh vực năng lượng mới.

Xa hơn, đây là cách chuyển hóa nguồn lực của hôm nay thành năng lực phát triển của ngày mai, góp phần xây dựng ngành công nghiệp năng lượng hiện đại, tự chủ và có sức cạnh tranh, qua đó thực hiện đồng thời ba mục tiêu lớn: Bảo đảm an ninh năng lượng, thúc đẩy đổi mới sáng tạo theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW và hiện thực hóa định hướng phát triển Petrovietnam theo Kết luận 76-KL/TW.

Thanh Hiền