Quy hoạch Thủ đô 100 năm: Phép thử năng lực hiện thực hóa tầm nhìn

Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng phát biểu. Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN

Tại sự kiện Hội nghị Công bố Quy hoạch Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm và Xúc tiến đầu tư năm 2026 tổ chức vào sáng 29/6, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng nhấn mạnh, đất nước đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới, với khát vọng xây dựng một nước Việt Nam phát triển, hùng cường và thịnh vượng vào giữa thế kỷ XXI.

Là Thủ đô của cả nước, trung tâm đầu não chính trị - hành chính quốc gia, Hà Nội nhận thức sâu sắc trách nhiệm tiên phong trong cụ thể hóa các chủ trương chiến lược của Đảng và Nhà nước, đổi mới mô hình tăng trưởng, kiến tạo động lực phát triển mới, phát huy vai trò là cực tăng trưởng của vùng Đồng bằng sông Hồng và cả nước.

Hội nghị lần này đánh dấu bước khởi đầu của quá trình tổ chức thực hiện Quy hoạch Thủ đô trong bối cảnh Hà Nội đã hội tụ đầy đủ những điều kiện để bước vào một chặng đường phát triển mới. Quy hoạch Thủ đô với tầm nhìn 100 năm xác lập định hướng phát triển dài hạn, mở ra không gian phát triển mới; Nghị quyết số 02 của Bộ Chính trị tạo nền tảng chính trị; Luật Thủ đô 2026, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, tạo nền tảng pháp lý với những cơ chế phân cấp, phân quyền và chính sách đặc thù vượt trội.

Điểm đáng chú ý trong phát biểu của Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội là nhấn mạnh yêu cầu chuyển hóa quy hoạch thành thực tiễn. Ông Vũ Đại Thắng khẳng định: "Quy hoạch chỉ thực sự có ý nghĩa khi được hiện thực hóa bằng những công trình, những dự án và những kết quả phát triển cụ thể". Vì vậy, điều cộng đồng doanh nghiệp quan tâm không chỉ là tầm nhìn của quy hoạch, mà là những nền tảng Hà Nội đã chuẩn bị để biến tầm nhìn đó thành hiện thực.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn với đại biểu, các doanh nghiệp, nhà đầu tư dự Hội nghị. Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN

Từ tầm nhìn quy hoạch đến năng lực thực thi

Trao đổi với phóng viên TTXVN, từ góc độ quy hoạch - kiến trúc, ông Nguyễn Trọng Kỳ Anh, Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội cho rằng, việc công bố quy hoạch tổng thể 100 năm là tiền đề để thành phố có dư địa triển khai các dự án đầu tư, cụ thể hóa các định hướng phát triển trong thời gian tới. Theo ông Nguyễn Trọng Kỳ Anh, một trong những điểm đột phá của quy hoạch lần này là quan điểm "hạ tầng dẫn dắt quy hoạch".

Điều đó thể hiện ở việc Hà Nội kiện toàn hệ thống hạ tầng khung, bổ sung các tuyến đường sắt đô thị, hoàn thành và triển khai tiếp các tuyến đường hướng tâm, đường vành đai, qua đó tổ chức lại không gian đô thị theo hướng đa tầng, đa lớp.

Không dừng ở không gian mặt đất, quy hoạch lần này còn mở rộng cách tiếp cận sang các không gian phát triển mới. Ông Nguyễn Trọng Kỳ Anh cho biết, Hà Nội xác định không gian kinh tế tầm thấp là điểm mới trong quy hoạch, hướng tới kiểm soát và khai thác không gian từ 1.000 m trở xuống, tạo dư địa cho các loại hình mới như: taxi bay, hệ thống truyền thông, viễn thông và thiết bị bay không người lái tham gia phát triển kinh tế - xã hội.

Cùng với đó, kinh tế số và quản lý dữ liệu số được đưa vào như một cấu phần của quản trị quy hoạch. Quản lý quy hoạch bằng không gian số, bằng công cụ chuyển đổi số sẽ giúp thành phố có cơ sở so sánh theo thời gian thực, giám sát ngay từ giai đoạn đầu, hạn chế tình trạng bóp méo hoặc thay đổi quy hoạch trong quá trình triển khai.

Một điểm nhấn khác là định hướng phát triển đô thị theo tinh thần "rừng trong phố, phố trong rừng", đồng thời giữ cấu trúc "làng trong thành phố, thành phố trong làng". Cách tiếp cận này cho thấy Hà Nội không đặt phát triển đô thị và nông thôn ở hai cực đối lập, mà hướng tới tổ chức một cấu trúc hài hòa hơn giữa hiện đại hóa, sinh thái và bản sắc.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất của mọi bản quy hoạch vẫn là tổ chức thực hiện. Ông Nguyễn Trọng Kỳ Anh thẳng thắn nhìn nhận, việc biến quy hoạch từ bản giấy thành thực địa là yêu cầu mà nhiều kỳ quy hoạch trước đây chưa đáp ứng được đầy đủ. Để khắc phục, Sở Quy hoạch - Kiến trúc sẽ cụ thể hóa trên cơ sở Luật Thủ đô 2026 và các cơ chế, chính sách mới về công tác quy hoạch. Thành phố dự kiến triển khai ngay trong tháng 9/2026 đối với 5 đồ án quy hoạch hạ tầng kỹ thuật; đồng thời triển khai hệ thống quy hoạch phân khu, các khu vực chức năng ngay trong năm 2026, với thời gian rút ngắn khoảng 30% so với trước đây.

Đặc biệt, Nghị quyết 63 vừa được HĐND thành phố Hà Nội khóa XVII thông qua cho phép triển khai song song các cấp độ quy hoạch. Với quy hoạch chi tiết, nếu đáp ứng định hướng của quy hoạch cấp trên, thành phố có thể phê duyệt trước và cập nhật sau vào quy hoạch chung, quy hoạch phân khu, nhằm tránh đứt gãy quá trình đầu tư, tiết giảm thời gian và thủ tục hành chính.

Với quy hoạch phân khu, thời gian có thể rút từ 3-6 tháng xuống còn khoảng 3 tháng; với quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500, việc cắt giảm một số thủ tục nhiệm vụ thiết kế có thể giúp tiết kiệm thêm 2-3 tháng.

Di sản văn hóa - nền tảng của các cực tăng trưởng mới

Nhà hát Lớn Hà Nội, một trong những biểu tượng kiến trúc của Thủ đô, đại diện cho những lớp di sản văn hóa và không gian lịch sử được gìn giữ trong quá trình phát triển đô thị. Ảnh: Tuyết Mai/TTXVN

Nếu quy hoạch là cấu trúc phát triển thì văn hóa là phần hồn của cấu trúc ấy. Trao đổi với phóng viên TTXVN, ông Phạm Tuấn Long, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội nhấn mạnh, Hà Nội là địa bàn có lượng di sản lớn nhất cả nước, với nhiều di sản ghi dấu quá trình hình thành và phát triển của Thăng Long, Đông Đô và Hà Nội ngày nay. Quỹ di sản phong phú, đa dạng, trải khắp địa bàn Thủ đô chính là nền tảng tạo nên bản sắc lịch sử, văn hóa, văn hiến của Hà Nội; đồng thời là chất liệu cho phát triển đô thị trong tương lai.

Theo ông Phạm Tuấn Long, trong cấu trúc 9 cực tăng trưởng mới, các giá trị di sản không đứng ngoài quá trình phát triển mà phải trở thành hạt nhân định hình bản sắc của các không gian đô thị mới. Khu vực nội đô lịch sử, với vai trò trung tâm Thủ đô, có tầm quan trọng đặc biệt trong cực phát triển mới. Khi Hà Nội mở rộng phát triển, chính các giá trị di sản tiêu biểu ở nội đô lịch sử sẽ giúp thành phố giữ được bản sắc riêng.

Không chỉ khu vực Hồ Gươm, phố cổ hay nội đô lịch sử, nhiều cực tăng trưởng xung quanh cũng gắn với các vùng di sản đậm đặc. Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội dẫn chứng khu Hương Sơn với di tích chùa Hương; khu vực Sơn Tây với thành cổ Sơn Tây, làng cổ Đường Lâm; chuỗi di sản gắn với sông Nhuệ, sông Tích, sông Hoàng Giang; các di tích như Cổ Loa, chùa Trầm, chùa Trăm Gian, chùa Tây Phương, chùa Thầy cùng hệ thống làng cổ, làng nghề. Đây là những hạt nhân để phát huy giá trị di sản trong các khu đô thị mới.

Với sông Hồng, dòng sông được xác định là "dòng sông mẹ", "dòng sông cái" trong cấu trúc phát triển Thủ đô, ông Phạm Tuấn Long cho rằng hệ thống làng nghề, làng cổ dọc sông Hồng có đóng góp rất quan trọng vào quá trình hình thành và phát triển đô thị Hà Nội. Sự hiện hữu của các làng nghề, làng cổ gắn với hệ thống di tích dọc sông Hồng là cơ sở để thành phố tiếp tục nghiên cứu, mở rộng trong quá trình lập các quy hoạch chi tiết thời gian tới.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, bà Nguyễn Thị Nga, Chủ tịch Tập đoàn BRG khẳng định với TTXVN rằng, đánh giá việc công bố quy hoạch 100 năm là sự kiện trọng đại, đưa ra định hướng phát triển của Hà Nội không chỉ trong ngắn hạn mà trong cả tầm nhìn rất dài. Theo bà Nga, khi quy hoạch được công bố rõ ràng, nhà đầu tư và người dân đều có thể biết Hà Nội sẽ phát triển theo định hướng nào, qua đó giúp nhà đầu tư dễ dàng tiếp cận dự án và quyết định đầu tư.

Bà Nguyễn Thị Nga cho cho biết, với quy hoạch được công bố, Hà Nội bước vào kỷ nguyên mới cùng đất nước. Đối với dự án Thành phố thông minh Bắc Hà Nội, trong đó có tòa cao ốc 108 tầng, bà nhấn mạnh đây sẽ là biểu trưng của tình hữu nghị Việt Nam - Nhật Bản, đồng thời là biểu tượng mới của Hà Nội và Việt Nam; dự án cũng hướng tới mô hình thành phố trung hòa carbon, tiên phong của Việt Nam.

Ở góc độ cộng đồng doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, ông Nguyễn Vân, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Công nghiệp hỗ trợ thành phố Hà Nội (HANSIBA), cho rằng quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm giúp doanh nghiệp nhìn rõ hơn các cực tăng trưởng, vùng kinh tế mũi nhọn và định hướng phát triển dài hạn của Hà Nội. Đây là cơ sở để doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, công nghiệp công nghệ cao chủ động định hình chiến lược hợp tác, đầu tư, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị với các doanh nghiệp FDI, từng bước nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và năng lực cạnh tranh.

Ông Nguyễn Vân cũng nhấn mạnh, cộng đồng doanh nghiệp kỳ vọng Hà Nội tiếp tục tạo cơ chế đồng hành xuyên suốt, từ xúc tiến, cấp phép đến triển khai dự án. Theo ông, khi quy hoạch được công bố công khai, những lo lắng của người dân và doanh nghiệp về việc bảo tồn các di tích, chứng nhân lịch sử của Thăng Long - Đông Đô - Hà Nội cũng được giải tỏa phần nào, bởi quy hoạch đã chỉ rõ những khu vực cần bảo tồn để giữ bản sắc riêng của Thủ đô.

Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm vì thế không chỉ là câu chuyện của những tuyến đường, khu đô thị, cực tăng trưởng hay dự án đầu tư. Đó còn là bài toán tổ chức lại mô hình phát triển của Hà Nội trên nền tảng thể chế mới, hạ tầng mới, quản trị mới và ý thức gìn giữ văn hóa đô thị.

Từ tầm nhìn đến thực tiễn là một quãng đường dài. Nhưng với Hà Nội, thước đo quan trọng nhất sau ngày công bố quy hoạch không phải là quy mô của bản vẽ, mà là tốc độ và chất lượng hiện thực hóa từng cam kết: hạ tầng có đi trước hay không, quy hoạch có được số hóa và giám sát nghiêm túc hay không, thủ tục có được rút ngắn thực chất hay không, di sản có trở thành nguồn lực phát triển hay không, và người dân có được thụ hưởng một Thủ đô văn hiến, văn minh, hiện đại, đáng sống hơn hay không.

Đó chính là phép thử lớn nhất của quy hoạch 100 năm.

Trung Nguyên - Quốc Lũy (TTXVN)