Quét mã QR là đủ để tin? Chuyên gia chỉ ra điều nhiều người tiêu dùng đang hiểu sai

Để trở thành người tiêu dùng thông minh, cần hiểu rõ sự khác biệt giữa mã QR, truy xuất nguồn gốc, kiểm định, chứng nhận và các quy định về an toàn thực phẩm.

QR chỉ là "cánh cửa", không phải lời cam kết về chất lượng

Sau hàng loạt vụ việc liên quan đến thực phẩm giả, thực phẩm kém chất lượng, nhiều người tiêu dùng có xu hướng rút điện thoại quét mã QR trước khi quyết định mua hàng. Không ít người mặc định rằng, chỉ cần sản phẩm có mã QR là đồng nghĩa với việc đã được kiểm định và an toàn.

Tuy nhiên, tại tọa đàm "Minh bạch nguồn gốc - Chìa khóa xây dựng niềm tin người tiêu dùng", các chuyên gia cho rằng đây là cách hiểu chưa đầy đủ.

Theo TS. Trần Anh Tú - Phó trưởng phòng Giám sát ngộ độc thực phẩm và Thông tin truyền thông, mã QR hay các loại chip điện tử như RFID chỉ là công cụ hỗ trợ truy xuất thông tin, được tạo ra để đọc và kết nối dữ liệu. Giá trị của mã QR không nằm ở bản thân con mã mà nằm ở hệ thống dữ liệu phía sau.

"Muốn truy xuất nguồn gốc thực sự có giá trị thì dữ liệu phía sau phải được liên thông với các hệ thống thông tin chính thống và có độ tin cậy cao", TS. Trần Anh Tú nhấn mạnh.

Theo ông, hiện Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành nhiều tiêu chuẩn liên quan đến mã số, mã vạch, tem điện tử và mã QR; đồng thời các bộ, ngành cũng xây dựng cổng thông tin phục vụ xác thực, truy xuất sản phẩm. Đây là nền tảng để hình thành hệ thống truy xuất nguồn gốc thống nhất và minh bạch.

Tiến sĩ Trần Anh Tú, Phó trưởng phòng Giám sát ngộ độc thực phẩm và Thông tin truyền thông

Truy xuất nguồn gốc không đồng nghĩa với kiểm định hay chứng nhận

TS. Trần Anh Tú cho rằng, người tiêu dùng cũng cần phân biệt rõ các khái niệm thường bị sử dụng lẫn lộn. Cụ thể:

Truy xuất nguồn gốc giúp theo dõi thông tin về quá trình sản xuất, lưu thông của sản phẩm;
Kiểm định là hoạt động đánh giá chất lượng theo các tiêu chuẩn kỹ thuật;
Chứng nhận là việc xác nhận sản phẩm hoặc doanh nghiệp đáp ứng một tiêu chuẩn nhất định.

Do đó, một sản phẩm có mã QR hoặc có hệ thống truy xuất nguồn gốc không đồng nghĩa sản phẩm đã được kiểm định hay chứng nhận chất lượng.

Theo vị chuyên gia, để hệ thống truy xuất phát huy hiệu quả, doanh nghiệp phải chủ động xây dựng, cập nhật dữ liệu sản phẩm một cách đầy đủ, còn cơ quan quản lý có trách nhiệm hoàn thiện hành lang pháp lý và hạ tầng dữ liệu. Chỉ khi hai bên cùng thực hiện tốt vai trò của mình, truy xuất nguồn gốc mới thực sự góp phần tạo dựng niềm tin cho người tiêu dùng.

Minh bạch là nghĩa vụ, nhưng không có nghĩa doanh nghiệp phải công khai tất cả

Ở góc độ pháp lý, Thạc sĩ, Luật sư Nguyễn Mạnh Thuật - Đoàn Luật sư TP Hà Nội, Giám đốc Công ty Luật Hợp danh Đông Nam Á cho rằng, minh bạch thông tin không còn đơn thuần là hoạt động xây dựng thương hiệu mà đã trở thành trách nhiệm của doanh nghiệp đối với người tiêu dùng.

Tuy nhiên, ông lưu ý, minh bạch không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp phải công khai toàn bộ quy trình sản xuất hay bí mật công nghệ.

"Người tiêu dùng có quyền được biết, còn doanh nghiệp cũng có quyền bảo vệ bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ. Điều quan trọng là phải cân bằng quyền và lợi ích của các bên", luật sư Nguyễn Mạnh Thuật nhận định.

Doanh nghiệp bắt buộc phải cung cấp những thông tin cơ bản như công dụng, chất lượng, thời hạn sử dụng, đơn vị sản xuất và tổ chức chịu trách nhiệm về sản phẩm. Đây là những thông tin thiết yếu để bảo đảm quyền được biết của người tiêu dùng.

Ngoài ra, luật sư cũng nhận định, nếu doanh nghiệp ghi nhãn hoặc công bố thông tin không đúng với thực tế, tùy mức độ vi phạm có thể bị xử phạt hành chính, thậm chí bị xử lý hình sự.

Luật sư Nguyễn Mạnh Thuật cho biết, những vi phạm phổ biến hiện nay chủ yếu liên quan đến việc ghi nhãn chưa đầy đủ, thông tin về chủ thể chịu trách nhiệm không rõ ràng hoặc công bố không đầy đủ thành phần sản phẩm.

"Theo tôi, quy định pháp luật hiện nay không quá phức tạp. Điều quan trọng là doanh nghiệp phải thực hiện đầy đủ, trung thực để bảo đảm quyền được biết của người tiêu dùng", ông nhấn mạnh.

Thạc sĩ, Luật sư Nguyễn Mạnh Thuật, Đoàn Luật sư TP Hà Nội, Giám đốc Công ty Luật Hợp danh Đông Nam Á

Người tiêu dùng nên kiểm tra gì trước khi mua thực phẩm?

Để mua sản phẩm an toàn, đảm bảo chất lượng, người tiêu dùng nên:

Quét mã QR, nhưng kiểm tra xem mã dẫn đến hệ thống truy xuất chính thức hay chỉ là trang giới thiệu sản phẩm.
Đọc kỹ nhãn hàng hóa, bao gồm tên nhà sản xuất, thành phần, ngày sản xuất, hạn sử dụng và hướng dẫn bảo quản.
Kiểm tra thông tin công bố sản phẩm và các chứng nhận (nếu có), thay vì chỉ nhìn vào mã QR.
Ưu tiên mua tại các kênh phân phối uy tín, tránh hàng hóa không rõ nguồn gốc.
Đối chiếu thông tin từ nhiều nguồn chính thống khi có nghi ngờ về chất lượng sản phẩm.

Kỳ Anh