Quảng Ngãi: Người cựu binh gần 60 năm đi tìm đồng đội đã hy sinh

Ký ức không phai

Trước thời điểm lực lượng chức năng tiến hành khai quật khu vực nghi có mộ tập thể từ 70 - 90 chiến sĩ hy sinh trong trận đánh Biệt khu 24, người ta thấy một người cựu binh lặng lẽ đến thắp hương cho từng ngôi mộ ở đây. Người ở xa về thấy lạ, nhưng những người địa phương ở đây thì đã quá quen với hình ảnh ấy. Ông là Đại tá Trần Thanh Hòa (79 tuổi, phường Pleiku, tỉnh Gia Lai), là một lính trinh sát ở chiến trường này vẫn đau đáu với lời hứa tìm đồng đội.

Người cựu binh già vẫn miệt mài đi tìm đồng đội. Ảnh: Phạm Linh

Nghĩa trang liệt sĩ Kon Tum là nơi đồng đội của ông nằm xuống, có cả những người chưa được tìm thấy. Vì vậy, khi nghe thông tin lực lượng chức năng sẽ khai quật khu vực trên tuyến đường Trường Chinh (thuộc các phường Kon Tum và Đăk Cấm, tỉnh Quảng Ngãi), ông lặng lẽ về nghe ngóng.

Đại tá Trần Thanh Hòa nguyên là Tiểu đội trưởng Đội trinh sát Trung đoàn 24A, Mặt trận Tây Nguyên. Ông Hòa là một trong những người có mặt trong chiến dịch tiến công vào thị xã Kon Tum đầu năm 1968.

Ở tuổi 79, mái tóc đã bạc trắng, bước chân không còn nhanh nhẹn, nhưng ký ức về đêm giao thừa Tết Mậu Thân năm 1968 vẫn vẹn nguyên trong tâm trí người cựu binh từng trực tiếp tham gia trận đánh lịch sử.

Theo hồi ức của ông, đầu năm 1968, Trung đoàn 24A được Bộ Tư lệnh Mặt trận B3 Tây Nguyên giao nhiệm vụ tiến công các căn cứ quân sự trọng yếu của đối phương tại thị xã Kon Tum, gồm Biệt khu 24, Khu 40 và Khu 41 - những vị trí được xem là lá chắn bảo vệ trung tâm thị xã lúc bấy giờ.

Trong kế hoạch tác chiến, Tiểu đoàn 4 đảm nhiệm mũi chủ công đánh vào Biệt khu 24; Tiểu đoàn 5 tiến công Khu 40 và Khu 41; Tiểu đoàn 6 làm lực lượng dự bị. Là trinh sát, ông Hòa cùng đồng đội nhiều lần bí mật luồn sâu vào khu vực mục tiêu để nghiên cứu địa hình, xác định hướng đột kích và đánh dấu đường hành quân.

“Công việc của trinh sát là phải đi trước tất cả. Mình phải thuộc từng con đường, từng hàng rào, từng vật cản để khi bộ đội tiến công không bị lạc hướng”- ông nhớ lại.

Ngày 29 tháng Chạp năm ấy, từ căn cứ ở Đăk Tô, hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ âm thầm hành quân về phía thị xã Kon Tum. Điểm tập kết cuối cùng là khu vực Đăk Cấm, cách trung tâm thị xã khoảng 10km.

Đại tá Trần Thanh Hòa nguyên là Tiểu đội trưởng Đội trinh sát Trung đoàn 24A, Mặt trận Tây Nguyên. Ông Hòa là một trong những người có mặt trong chiến dịch tiến công vào thị xã Kon Tum đầu năm 1968. Ảnh: Phạm Linh

Thế nhưng, khi đội hình tiến vào khu vực trường bắn, tuyến đường trinh sát trước đó đã thay đổi do người dân mở thêm rẫy mới. Những gốc cây, cành cây chắn ngang khiến đội hình di chuyển chậm hơn dự kiến.

Theo ông Hòa, sự chậm trễ chỉ vài phút ấy đã làm thay đổi cục diện trận đánh. Khi các mũi tiến công chưa kịp áp sát mục tiêu, pháo DKB bất ngờ khai hỏa sớm hơn thời gian hiệp đồng. Yếu tố bất ngờ không còn, đối phương lập tức báo động.

Chỉ ít phút sau, pháo sáng liên tục rực lên trên bầu trời. Máy bay quần thảo, pháo binh, cối, xe tăng và thiết giáp đồng loạt phản kích. Dưới làn hỏa lực dày đặc, Tiểu đoàn 4 vẫn tổ chức ba mũi tiến công vào Biệt khu 24, nhưng phần lớn lực lượng bị chặn lại ngay trước hàng rào thép gai.

Trong ba mũi tiến công, chỉ một đơn vị thọc sâu được vào bên trong căn cứ và chiến đấu suốt đêm giao thừa cùng những ngày đầu năm mới. Đêm mùng 1 Tết, trung đoàn tiếp tục mở đợt tiến công thứ hai nhằm chi viện nhưng không thành công.

“Những người đã vào được bên trong vẫn tiếp tục chiến đấu trong điều kiện hoàn toàn bị cô lập. Toàn bộ anh em trong mũi này hy sinh, không ai thoát ra được…”- ông Hòa nghẹn giọng.

Sau trận đánh, Trung đoàn 24A có hơn 200 cán bộ, chiến sĩ hy sinh. Nhiều người trong số đó vẫn chưa được tìm thấy. Trong hồ sơ đơn vị, bên cạnh tên nhiều liệt sĩ vẫn còn dòng ghi chú ngắn gọn nhưng ám ảnh: “Chưa lấy được thi hài”.

Cuộc tìm kiếm kéo dài gần sáu thập kỷ

Chiến tranh kết thúc, những người lính năm xưa trở về với cuộc sống đời thường. Nhưng với Đại tá Trần Thanh Hòa, hành trình tìm kiếm đồng đội dường như mới bắt đầu.

Công tác tìm kiếm hài cốt liệt sĩ khu vực đường Trường Chinh (Quảng Ngãi) đang được khẩn trương tiến hành. Ảnh: Biên Phòng

Ban đầu, ông chỉ mong tìm được phần mộ của người em ruột là liệt sĩ. Sau nhiều năm kiên trì lần theo dấu vết, ông đã đưa được em trai về quê hương an táng. Song niềm vui đoàn tụ ấy lại khiến ông nghĩ đến hàng nghìn gia đình khác vẫn mòn mỏi chờ tin người thân.

Năm 2006, ông bắt đầu rong ruổi khắp miền Tây Nam Bộ và Đông Nam Bộ, tìm gặp đồng đội cũ, nhân chứng, đối chiếu tài liệu, sơ đồ tác chiến để thu thập thông tin về các liệt sĩ.

Mười năm sau, ông tiếp tục trở lại Tây Nguyên, phối hợp với các đơn vị quân đội và cơ quan quân sự địa phương tại Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk rà soát những chiến trường xưa. Thế nhưng, thời gian đã khiến công việc ngày càng khó khăn hơn khi địa hình thay đổi, nhiều khu vực trở thành khu dân cư hoặc đất sản xuất, còn nhân chứng ngày một ít đi.

Trong căn nhà nhỏ của mình, người cựu trinh sát vẫn lưu giữ hàng chồng hồ sơ, sơ đồ chiến trận, danh sách liệt sĩ và những cuốn sổ ghi chép đã ngả màu theo năm tháng. Đó là kết quả của hàng chục năm lặng lẽ sưu tầm, xác minh và đối chiếu thông tin.

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng đâu đó dưới lòng đất chiến trường xưa vẫn còn những người lính chưa trở về. Ảnh: Biên Phòng

Đến nay, ông đã lưu giữ tư liệu về gần 2.000 liệt sĩ thuộc Mặt trận B3 Tây Nguyên, kết nối hơn 1.000 gia đình có thân nhân hy sinh trên chiến trường, góp phần bổ sung dữ liệu cho hàng trăm ngôi mộ còn thiếu thông tin. Từ những manh mối ấy, khoảng 100 gia đình đã đưa được người thân trở về quê hương.

Dẫu vậy, điều khiến ông trăn trở nhất vẫn là những chiến sĩ hy sinh trong trận đánh Biệt khu 24.

Nhiều năm qua, ông không ít lần cùng đồng đội và lực lượng chức năng trở lại khu vực chiến trường cũ để khoanh vùng những vị trí nghi có mộ tập thể. Những ngày gần đây, khi công tác khảo sát, tìm kiếm được triển khai với sự hỗ trợ của các chuyên gia và thiết bị hiện đại, ông Hòa gần như dõi theo từng diễn biến với niềm hy vọng chưa bao giờ tắt.

“Chúng tôi già cả rồi. Điều mong mỏi lớn nhất bây giờ là tìm được anh em, đồng đội. Dù chỉ còn một mẩu xương hay một kỷ vật cũng phải đưa các anh về với gia đình”- ông Hòa nói.

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng đâu đó dưới lòng đất chiến trường xưa vẫn còn những người lính chưa trở về. Và chừng nào những đồng đội ấy chưa được tìm thấy, hành trình của người cựu trinh sát năm nào vẫn chưa thể khép lại.

Tại khu vực đường Trường Chinh, các lực lượng đã cắt 4 rãnh ngang, đào một rãnh dọc dài 350 mét, sâu 2 mét và mở rộng khai quật tại 60 vị trí nghi vấn theo kết luận hội thảo xác minh mộ liệt sĩ tập thể. Quá trình tìm kiếm huy động 1.079 ngày công, đào và sàng lọc khoảng 3.519m3 đất đá; sử dụng đồng bộ radar xuyên đất (GPR), máy dò kim loại, máy dò vật nổ kết hợp đào thủ công và cơ giới. Kết quả, lực lượng chức năng đã quy tập được 3 hài cốt liệt sĩ tại khu vực đường Trường Chinh. Cả 3 hài cốt đều còn mẫu xương phục vụ giám định ADN, đồng thời phát hiện nhiều di vật đặc trưng của bộ đội Việt Nam.

Nguyễn Dương