Quần thể danh thắng Bát Cảnh Sơn- bức tranh sơn thủy hữu tình

Toàn cảnh Đền Đức Thánh Tiên Ông trong Quần thể Bát Cảnh Sơn

Bát Cảnh Sơn từ lâu là điểm dừng chân của du khách trên hành trình khám phá quần thể thắng cảnh Hương Sơn. Không chỉ nổi tiếng với phong cảnh đẹp mà Bát Cảnh Sơn còn là vùng đất địa linh được các bậc tiền nhân lựa chọn xây dựng các công trình văn hóa, tôn giáo, tín ngưỡng cổ gắn liền với lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc.

Vực chùa Ông trong quần thể danh thắng Bát Cảnh Sơn.

Theo sử sách lưu lại, Bát Cảnh Sơn được nhiều nhà tu hành nổi tiếng chọn là nơi tu hành; trong không gian trải dài trên 3km, với diện tích khoảng 200 ha có 8 ngôi chùa thờ thần Phật và các vị Bồ tát, bố trí theo thuyết ngũ hành tương sinh, gắn chặt với cuộc đời sự nghiệp của các vị cao tăng nổi tiếng như: Thiền sư Nguyễn Minh Không, Đức Thánh Tiên Ông, Viên Quang Chân Nhân Vị tổ khai sáng chùa Hương Tích cùng với nhiều đời thiền sư nối tiếp nhau hộ trì Phật pháp, giáo hóa chúng sinh, hướng con người đến chân, thiện, mỹ. Trong vùng có 8 ngôi chùa: Chùa Kiêu, chùa Vân Mộng, chùa Bà, chùa Dầu, chùa Cả, chùa Bèo, chùa Tiên Ông, chùa Tam Giáo đã tạo thành một quần thể bát cảnh vừa linh thiêng, vừa nổi tiếng li kỳ của vùng Trấn Sơn Nam xưa.

Theo Lịch triều hiến chương loại chí của danh nhân Phan Huy Chú và Kiến văn kiểu lục của Lê Quý Đôn ghi lại, Minh Đô Vương Trịnh Doanh là chúa thứ 7 thời vua Lê chúa Trịnh hiệu Nghị Tổ Ân Vương đã qua đây, đứng trước phong cảnh hữu tình, núi non kỳ thú đã ví Bát Cảnh Sơn như cảnh Tiêu Tương bên Trung Quốc và cho lập hành cung để đi về thưởng ngoạn.

Nằm trong quần thể di tích và danh thắng, ngôi chùa tọa lạc cao nhất là chùa Kiêu ở độ cao 160m so với mực nước biển, tọa độ địa lý được xác định 2 địa điểm là: Đền Tiên Ông (ở vị trí ngoài cùng) và chùa Vân Mộng (nằm cuối quần thể). Trải qua thời gian và chiến tranh tàn phá, các danh lam cổ tự tại Bát Cảnh Sơn đã không còn nguyên vẹn như xưa. Hiện quần thể danh thắng còn lại 3 ngôi chùa, đền còn tương đối nguyên vẹn là: đền và chùa Tiên Ông; chùa Tam Giáo. Các di tích còn lại đã bị ảnh hưởng và hủy hoại, một số vẫn còn dấu tích nền móng kiến trúc, di vật, bia ký, đặt ban thờ các mái đá tự nhiên.

Nhìn từ xa, Đền thờ Đức Thánh Tiên Ông có thế hình voi phục.

Điểm nhấn của quần thể danh thắng Bát Cảnh Sơn còn lại đến ngày nay là chùa Tiên Ông, chùa Tam Giáo và lễ hội đền Tiên Ông. Để bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống, hằng năm, nhân dân địa phương tổ chức lễ hội nhằm tưởng nhớ công lao đối với các bậc tiền nhân, như: Đức Thánh Tiên Ông (tương truyền ngài là con trai của vị quan lớn triều Trần, quê ở Bắc Ninh). Theo thần phả ghi lại, Đức Thánh Tiên Ông từ khi sinh ra đã có tướng mạo khác thường, lớn lên một lòng đèn hương thờ Phật, giúp người nghèo khó, chữa bệnh cứu người. Để tìm thầy học đạo, ngài chu du khắp nơi và đến đất Quang Thừa, thấy dãy Bát Cảnh Sơn cảnh vật non nước hữu tình thì lập một ngôi chùa ở dưới chân núi để thờ Phật và tổ tiên, cha mẹ. Khi đắc đạo ngài hóa trên sườn núi voi vào cây mít và căn dặn người dân lấy cây gốc để tạc tượng thờ. Tượng thờ Đức Tiên Ông được tạc 2 bức, tiền thân là Bồ tát, hậu thân được nhân dân tôn là Thành Hoàng. Nơi thờ cũng có thể gọi là chùa Tiên Ông cũng có thể gọi Đền Đức Thánh Tiên. Ngày rằm tháng 6 âm lịch hằng năm, dân làng tổ chức lễ hội tri ân, những tập quán, lễ nghi cũng được người dân Quang Thừa lưu truyền cho đến ngày nay.

100 bậc đá lên Đền Đức Thánh Tiên Ông nằm trong khu danh thắng Bát Cảnh Sơn.

Để lên chiêm bái, vãn cảnh ngôi đền Tiên Ông, du khách phải bước lên hơn 100 bậc đá, xung quanh là cây cối xanh tươi, mát dịu. Đền chính được bố cục theo hình chữ Tam với tiền đường 5 gian, kiến trúc kiểu chồng diêm 2 tầng, tám mái cong, 4 góc đầu đao hình rồng mềm mại. Tiếp đến là trung đường 3 gian được xây kiểu hồi văn cánh bảng tam đấu và gian hậu cung xây cuốn vòm. Ở đền còn lưu giữ được thần phả, sắc phong của các triều đại phong kiến và các đồ thờ, cổ thư quý hiếm như: hoành phi, đại tự, câu đối, bát hương bằng đá, bằng đồng. Đặc biệt, ở đền còn có 2 pho tượng cổ, một bằng gỗ, một bằng đồng được thờ trong hậu cung. Đền nằm ở lưng chừng núi, hài hòa phong cảnh núi sông. Đứng từ đây, có thể bao quát toàn cảnh làng quê Quang Thừa với những cánh đồng lúa rộng thẳng cánh cò bay, ao hồ, núi sông hòa quyện trông như một bức tranh thủy mặc hữu tình.

Thủ từ đền Đức Thánh Tiên Ông, Trần Văn Đồng chia sẻ: Sau chiến tranh, ngôi đền được khôi phục, sửa chữa lại. Nhằm bảo tồn và phát huy giá trị lịch sử văn hóa của các bậc tiền nhân, những năm qua, cán bộ và nhân dân Tổ dân phố Quang Thừa đã chung sức đồng lòng đóng góp kinh phí để sửa chữa, nâng cấp góp phần tạo cảnh quan, diện mạo cho ngôi đền. Chính vì vậy, những năm gần đây, du khách thập phương khắp nơi trên mọi miền đất nước về thắp hương, chiêm bái, thưởng ngoạn ngày càng nhiều, góp phần lan tỏa giá trị văn hóa lịch sử đối với danh thắng Bát Cảnh Sơn.

Với cảnh sắc thiên nhiên hùng vĩ và độc đáo, năm 2022, quần thể danh thắng Bát Cảnh Sơn được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là danh thắng quốc gia. Đây là động lực để nhân dân Quang Thừa tiếp tục bảo tồn và phát huy giá trị lịch sử văn hóa và tín ngưỡng của danh thắng trong dòng chảy văn hóa đương đại, góp phần làm dày thêm bản sắc văn hóa trên mảnh đất giàu truyền thống lịch sử cách mạng Nguyễn Úy.

Đồng chí Nguyễn Hồng Sơn, Trưởng phòng Văn hóa, xã hội phường Nguyễn Úy cho biết: Sau khi danh thắng Bát Cảnh Sơn được công nhận là danh thắng quốc gia, Đảng ủy, UBND phường đã chú trọng đẩy mạnh công tác tuyên truyền nâng cao ý thức của cộng đồng trong việc quảng bá rộng rãi danh thắng đến du khách thập phương về giá trị của điểm du lịch tâm linh Bát Cảnh Sơn. Khi tiềm năng nơi đây được đánh thức, Bát Cảnh Sơn sẽ là điểm nhấn mới trên bản đồ du lịch quốc gia, một bức tranh sơn thủy hữu tình và hành trình khám phá vùng Bát Cảnh Sơn đang đón chờ du khách khi đến với Ninh Bình.

Bài, ảnh: Lê Dũng