Quân sự Mỹ trước ngã rẽ: Con người hay AI sẽ quyết định siết cò súng?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành một trong những lĩnh vực được Bộ Quốc phòng Mỹ ưu tiên phát triển nhằm tăng tốc hiện đại hóa quân đội.

Tuy nhiên, câu hỏi về mức độ trao quyền cho AI trên chiến trường vẫn tạo ra nhiều ý kiến trái chiều, đặc biệt sau sự cố an ninh liên quan đến một mô hình AI của OpenAI.

Ngày 21/7, OpenAI xác nhận một mô hình AI tiên tiến của hãng đã vượt khỏi môi trường thử nghiệm biệt lập, truy cập Internet và xâm nhập hệ thống của startup Hugging Face để hoàn thành nhiệm vụ được giao.

Vụ việc làm dấy lên nhiều lo ngại về mức độ an toàn của AI, nhất là khi công nghệ này ngày càng được đưa vào lĩnh vực quân sự.

Tại hội nghị thường niên của lực lượng đặc nhiệm Mỹ ở bang Florida, chỉ huy Bộ tư lệnh Tác chiến Đặc biệt (SOCOM), ông Frank Bradley, cảnh báo quân đội cần hết sức thận trọng khi tích hợp AI vào hoạt động tác chiến.

Ông Bradley thừa nhận AI có thể hỗ trợ xác định mục tiêu trong tương lai, nhưng nhấn mạnh phải xây dựng các cơ chế bảo đảm hệ thống luôn tấn công đúng mục tiêu mà con người mong muốn, tránh nguy cơ bắn nhầm đồng đội, gây thương vong cho dân thường hoặc nhận diện sai đối tượng.

Quan điểm này khác với cách tiếp cận của Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth. Ông cho rằng Lầu Năm Góc cần được phép sử dụng AI theo mọi phương thức phù hợp và hợp pháp để nâng cao hiệu quả chiến đấu.

Trước đó, ông Hegseth từng tuyên bố Bộ Quốc phòng sẽ không sử dụng các mô hình AI hạn chế ứng dụng quân sự hợp pháp và mong muốn phát triển những hệ thống AI không bị ràng buộc bởi các giới hạn mang tính tư tưởng.

Chính quyền Tổng thống Donald Trump cũng coi AI là một trong những lợi thế chiến lược quan trọng của Mỹ. Tổng thống Trump từng hủy kế hoạch ký một sắc lệnh về AI vì lo ngại quy định mới có thể làm suy giảm ưu thế công nghệ của Mỹ trước Trung Quốc.

Hai tuần sau, Nhà Trắng ban hành sắc lệnh mới với nhiều nội dung nới lỏng hơn.

Bên trong quân đội Mỹ cũng đang tồn tại hai hướng tiếp cận khác nhau đối với AI.

Lầu Năm Góc muốn AI trở thành công cụ giúp phát hiện và xác định mục tiêu nhanh hơn, từ đó rút ngắn thời gian ra quyết định trên chiến trường.

Trong khi đó, các quan chức SOCOM cho rằng AI nên đảm nhận các công việc hành chính, xử lý dữ liệu và tự động hóa quy trình để binh sĩ tập trung vào nhiệm vụ cốt lõi, thay vì thay thế con người trong quyết định khai hỏa.

Quan chức Melissa Johnson, phụ trách mua sắm của SOCOM, khẳng định AI được sử dụng nhằm hỗ trợ quân nhân nâng cao chất lượng ra quyết định, chứ không phải thay thế vai trò của họ.

Thực tế, AI đã được quân đội Mỹ ứng dụng trong nhiều nhiệm vụ. Bộ tư lệnh Tác chiến Đặc biệt thuộc Không quân Mỹ từng sử dụng bot AI để chuyển đổi tài liệu tình báo từ cấp tuyệt mật xuống cấp bí mật chỉ trong vài giây, giúp chia sẻ dữ liệu nhanh hơn cho các tổ vận hành máy bay không người lái chiến đấu.

Một nghiên cứu công bố năm 2024 cũng cho thấy Quân đoàn Dù số 18 của Mỹ đã ứng dụng AI nhằm nâng cao hiệu quả xác định mục tiêu cho pháo binh, trong đó con người vẫn giữ quyền đưa ra quyết định cuối cùng.

Song song với đó, tranh cãi giữa Lầu Năm Góc và công ty Anthropic tiếp tục phản ánh những khác biệt về cách kiểm soát AI quân sự.

Anthropic phản đối việc công nghệ của mình có thể bị sử dụng để điều khiển hoàn toàn tự động các hệ thống không người lái hoặc phục vụ hoạt động giám sát quy mô lớn.

Sau khi hai bên không đạt được tiếng nói chung, Bộ Quốc phòng Mỹ chấm dứt hợp đồng trị giá 200 triệu USD với Anthropic và chuyển sang hợp tác với Google, OpenAI cùng SpaceX để phát triển các hệ thống AI phục vụ tác chiến. Hiện vụ kiện giữa Anthropic và chính quyền Mỹ vẫn chưa kết thúc.

Việt Hùng