Quan hệ với Mỹ rạn nứt, Ukraine đối mặt tình thế khó khăn nào?

Quan hệ giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đang xuất hiện những dấu hiệu rạn nứt nghiêm trọng, đẩy Kiev vào tình thế khó khăn khi quân đội nước này vẫn phụ thuộc đáng kể vào năng lực hỗ trợ từ Washington.

Tờ New York Times nhận định căng thẳng giữa 2 nhà lãnh đạo đang gia tăng trong bối cảnh cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ đến gần.

Diễn biến này không chỉ ảnh hưởng đến chính sách đối ngoại của chính quyền Trump mà còn đặt ra rủi ro lớn đối với khả năng duy trì phòng thủ của Ukraine.

Trong thời gian ngắn, Kiev phải đối mặt với nhiều sức ép liên tiếp. Tổng thống Trump tìm cách hạ nhiệt giá nhiên liệu bằng việc tạm hoãn một số biện pháp trừng phạt liên quan đến hoạt động bán dầu của Nga.

Ông cũng đơn phương tuyên bố về một thỏa thuận ngừng bắn trong lĩnh vực năng lượng giữa Nga và Ukraine, đồng thời kêu gọi Kiev tổ chức bầu cử tổng thống mới.

Cùng thời điểm, quân đội Ukraine thông báo những hạn chế đối với hệ thống Starshield, phiên bản quân sự của mạng Internet vệ tinh Starlink do SpaceX vận hành.

Tỷ phú Elon Musk cho rằng quân đội Mỹ và Tổng thống Trump có quyền quyết định việc hạn chế sử dụng hệ thống này. Ông Musk sau đó cũng kêu gọi Ukraine tổ chức bầu cử.

Sau phản ứng ban đầu tương đối kiềm chế, ông Zelensky tuyên bố cảm thấy bị phản bội khi cho rằng Washington đang nghiêng về phía Moscow.

Nhà lãnh đạo Ukraine đồng thời tuyên bố Kiev sẽ tiếp tục các cuộc tấn công nhằm vào nhà máy lọc dầu của Nga, bất chấp tuyên bố ngừng bắn năng lượng từ ông Trump.

Khi được hỏi liệu Ukraine có đang đánh mất sự ủng hộ của Mỹ hay không, ông Zelensky trả lời là có.

Trong khi đó, ông Trump tuyên bố không mấy thiện cảm với nhà lãnh đạo Ukraine và cho rằng ông Zelensky không phải đối tác phù hợp để Washington hợp tác.

Theo cựu quan chức ngoại giao Liên minh châu Âu tại Kiev Balazs Jarabik, nếu căng thẳng tiếp tục leo thang, cả Mỹ, Ukraine và các đồng minh châu Âu đều có thể chịu tổn thất.

Rủi ro lớn nhất đối với Kiev là Washington đình chỉ hoặc thu hẹp thêm hỗ trợ quân sự. Ukraine đang dựa vào hệ thống liên lạc vệ tinh Starshield, nguồn tình báo quân sự Mỹ và các loại vũ khí do Washington cung cấp hoặc hỗ trợ mua sắm, trong đó có phụ tùng máy bay F-16, tên lửa dẫn đường và tên lửa đánh chặn Patriot.

Đặc biệt, Patriot giữ vai trò quan trọng trong khả năng đối phó tên lửa đạn đạo Nga. Nếu nguồn cung bị gián đoạn, Ukraine sẽ gặp thêm khó khăn trong việc bảo vệ các thành phố và cơ sở hạ tầng trước những đợt tập kích đường không.

Dù châu Âu đang tăng cường hỗ trợ Kiev, chuyên gia Nico Lange, cựu quan chức Bộ Quốc phòng Đức, cho rằng năng lực tình báo Mỹ rất khó thay thế, nhất là trong nhiệm vụ cảnh báo sớm các vụ phóng tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình từ những hướng tấn công khác nhau.

Nhà phân tích quân sự Ukraine Oleh Katkov cảnh báo việc mất nguồn cảnh báo sớm có thể khiến người dân không kịp tìm nơi trú ẩn, trong khi quân đội thiếu phương tiện đánh chặn các tên lửa đang bay tới.

Những diễn biến gần đây đã làm gia tăng lo ngại về nguy cơ này. Các quan chức Ukraine cho biết Kiev không nhận được cảnh báo trước từ một số đối tác về 2 đợt tập kích tên lửa nhằm vào thủ đô ngày 13-14/10.

Sau đó, những sự cố liên quan đến Starshield tiếp tục ảnh hưởng đến hoạt động triển khai UAV và các nhiệm vụ quân sự khác.

Ukraine đã tăng cường sản xuất quốc phòng trong nước kể từ khi Mỹ chuyển từ viện trợ vũ khí miễn phí sang cơ chế yêu cầu Kiev và các đồng minh thanh toán chi phí.

Tuy nhiên, việc tự chủ sản xuất chưa thể thay thế hoàn toàn các năng lực tình báo, liên lạc vệ tinh và những hệ thống phòng không hiện đại mà nước này nhận được từ Mỹ.

Trong bối cảnh nguồn cung tên lửa đánh chặn Patriot toàn cầu chịu sức ép, giới chức Ukraine lo ngại bất kỳ quyết định cắt giảm hỗ trợ nào từ Washington cũng có thể làm suy yếu khả năng phòng thủ.

Những tuần tới được xem là giai đoạn quan trọng để xác định liệu căng thẳng giữa ông Trump và ông Zelensky có tiếp tục leo thang hay hai bên tìm được cách khôi phục hợp tác.

Việt Hùng