Thách thức từ đề xuất tổ chức thượng đỉnh Mỹ - Nga - Ukraine bên lề G20

Ngày 17/10, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết, cuộc gặp thượng đỉnh ba bên giữa lãnh đạo Mỹ, Nga và Ukraine có thể diễn ra bên lề Hội nghị thượng đỉnh Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20), dự kiến tổ chức tại Miami (Mỹ) vào tháng 12 tới. Tuy nhiên, đây mới chỉ là một phương án được đề cập và chưa nhận được xác nhận chính thức từ Washington và Moskva.

Trước đó, Mỹ đã mời Tổng thống Nga Vladimir Putin tham dự Hội nghị G20, song Điện Kremlin cho biết chưa có quyết định về việc nhà lãnh đạo Nga có trực tiếp tham dự hay không.

Tổng thống Ukraine Zelensky đề xuất tổ chức cuộc gặp với hai người đồng cấp Mỹ và Nga, bên lề Hội nghị G20 vào tháng 12 tới. Ảnh: Fox News

Theo Reuters, ông Zelensky cho biết cuộc gặp ba bên cũng có thể được tổ chức tại một quốc gia châu Âu, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) hoặc Arab Saudi. Nhà lãnh đạo Ukraine đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải duy trì đối thoại với Washington và tăng cường vai trò của các đối tác châu Âu trong nỗ lực tìm kiếm giải pháp chấm dứt xung đột.

Đề xuất trên được đưa ra trong bối cảnh các nỗ lực ngoại giao nhằm giải quyết cuộc xung đột Nga - Ukraine vẫn chưa đạt được đột phá đáng kể. Những bất đồng về lãnh thổ, điều kiện ngừng bắn và bảo đảm an ninh tiếp tục cản trở tiến trình thương lượng. Dù việc tổ chức cuộc gặp bên lề G20 có thể tạo thuận lợi cho tiếp xúc cấp cao, các bên vẫn cần đạt được đồng thuận về chương trình nghị sự và những vấn đề sẽ đưa ra thảo luận.

Một trở ngại đáng chú ý là quan hệ giữa Kiev và Washington gần đây xuất hiện thêm những bất đồng, đặc biệt liên quan đến chính sách năng lượng và các biện pháp trừng phạt Nga.

Ngày 18/10, Reuters dẫn phát biểu của Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết, Tổng thống Donald Trump sẽ dành tối đa 60 ngày để đánh giá tác động kinh tế của việc tạm miễn áp dụng một số biện pháp trừng phạt và thuế quan đối với Nga, trước khi đưa ra quyết định tiếp theo.

Washington lý giải động thái này xuất phát từ yêu cầu cân nhắc tác động đối với nền kinh tế Mỹ và thị trường năng lượng toàn cầu, trong bối cảnh giá nhiên liệu tăng cao do bất ổn địa chính trị. Trước đó, chính quyền Tổng thống Trump đã đạt được một thỏa thuận liên quan đến nguồn cung dầu diesel từ Nga nhằm góp phần hạ nhiệt giá năng lượng.

Tuy nhiên, quyết định đó vấp phải sự phản đối từ Kiev. Tổng thống Zelensky cho rằng việc nới lỏng sức ép kinh tế có thể mang lại thêm nguồn thu cho Moskva, qua đó làm suy yếu nỗ lực thúc đẩy Nga quay trở lại bàn đàm phán. Ở chiều ngược lại, Tổng thống Trump nhiều lần bày tỏ không hài lòng trước các cuộc tập kích của Ukraine nhằm vào cơ sở lọc dầu của Nga, cho rằng những hoạt động này góp phần đẩy giá năng lượng quốc tế tăng cao.

Những diễn biến trên cho thấy sự khác biệt trong ưu tiên chiến lược của Washington và Kiev. Trong khi Ukraine coi sức ép kinh tế là công cụ quan trọng để thúc đẩy Nga đàm phán, Mỹ phải cân đối mục tiêu ngoại giao với yêu cầu ổn định thị trường năng lượng và những lợi ích kinh tế trong nước.

Bất đồng giữa hai bên còn liên quan đến khả năng tiếp cận công nghệ phục vụ hoạt động quân sự của Ukraine. Tổng thống Zelensky cho biết, một số hạn chế về tốc độ kết nối của hệ thống liên lạc vệ tinh Starlink đã ảnh hưởng đến hoạt động của các thiết bị bay không người lái đánh chặn và khả năng liên lạc trên chiến trường.

Trong khi phía Ukraine đặt câu hỏi về nguyên nhân của những hạn chế này, Tổng thống Trump bác bỏ việc ông hoặc tỷ phú Elon Musk có liên quan đến sự gián đoạn dịch vụ.

Một quân nhân Ukraine thuộc Lữ đoàn 47 chuẩn bị hệ thống vệ tinh Starlink tại Donetsk. Ảnh: Reuters.

Những căng thẳng trên đặt Kiev trước bài toán vừa duy trì sự hỗ trợ quân sự, công nghệ và thông tin tình báo từ Washington, vừa bảo vệ các lợi ích chiến lược của mình trước những điều chỉnh chính sách từ Nhà Trắng.

Trong bài phân tích đăng trên trang của Viện nghiên cứu Chatham House (Anh), chuyên gia Timothy Ash thuộc Chương trình Nga và Á - Âu nhận định, thỏa thuận dầu diesel giữa Mỹ và Nga đã làm gia tăng bất đồng trong quan hệ Washington - Kiev, đúng thời điểm Ukraine cần sự hỗ trợ từ các đồng minh.

Theo ông, những cuộc tấn công của Nga nhằm vào hạ tầng năng lượng, cảng biển, mạng lưới giao thông và cơ sở sản xuất đang gây thêm sức ép lên nền kinh tế Ukraine, đồng thời làm gia tăng nhu cầu hỗ trợ tài chính từ châu Âu trước mùa Đông.

Dù vậy, việc Tổng thống Zelensky tiếp tục đề xuất cuộc gặp ba bên cho thấy Kiev vẫn coi đối thoại với Washington là một kênh quan trọng để thúc đẩy tiến trình hòa bình, bất chấp những bất đồng gần đây.

Tuy nhiên, theo giới phân tích, trở ngại căn bản đối với triển vọng đạt được một thỏa thuận thực chất vẫn nằm ở khoảng cách lập trường giữa Moskva và Kiev, đặc biệt liên quan đến lãnh thổ và các yêu cầu bảo đảm an ninh.

Hôm 16/10, Tổng thống Nga Vladimir Putin tuyên bố Moskva đang xây dựng một vùng an ninh bên trong lãnh thổ Ukraine, dọc theo biên giới hai nước, đồng thời khẳng định vấn đề này không thuộc phạm vi thương lượng.

Theo Reuters, Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cho biết, vùng an ninh dự kiến trải dài khoảng 660 km, trong đó phía Nga tuyên bố đã kiểm soát khoảng 70%.

Tuyên bố này cho thấy Moskva tiếp tục giữ lập trường cứng rắn đối với các yêu cầu về an ninh và lãnh thổ. Trong khi đó, Kiev khẳng định việc tôn trọng chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và thiết lập những bảo đảm an ninh dài hạn phải là nền tảng của bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào.

Khoảng cách lập trường giữa hai bên khiến khả năng đạt được đồng thuận tại một cuộc thượng đỉnh vẫn là bài toán khó. Ngay cả khi các nhà lãnh đạo nhất trí gặp nhau, việc chuyển những tiếp xúc ngoại giao thành kết quả cụ thể sẽ phụ thuộc vào mức độ sẵn sàng nhượng bộ cũng như khả năng thống nhất cơ chế thực thi các cam kết.

Trong ngắn hạn, những vấn đề như trao đổi tù binh, bảo vệ cơ sở hạ tầng dân sự, giảm căng thẳng trong lĩnh vực năng lượng hoặc thiết lập các kênh liên lạc quân sự có thể trở thành điểm khởi đầu để xây dựng lòng tin giữa các bên.

Hội nghị G20 vào tháng 12 tới vì thế có thể mở ra một cơ hội ngoại giao đáng chú ý. Tuy nhiên, triển vọng tạo ra bước đột phá vẫn phụ thuộc vào diễn biến trên thực địa, chính sách của Washington và mức độ sẵn sàng thỏa hiệp giữa Moskva với Kiev.

Kim Khánh