'Quái vật biển Caspian' - Vũ khí dị thường của Liên Xô khiến phương Tây lo ngại

Trong những năm căng thẳng nhất của Chiến tranh Lạnh, Liên Xô không chỉ chạy đua với Mỹ trên bầu trời và không gian, mà còn tìm kiếm những khái niệm vũ khí hoàn toàn mới để tạo lợi thế bất đối xứng.

Một trong những sản phẩm đặc biệt nhất của giai đoạn này là phương tiện hiệu ứng mặt đất khổng lồ mang định danh KM, được phương Tây gọi bằng cái tên đầy ám ảnh là “Quái vật biển Caspian”.

Hoàn cảnh ra đời của KM gắn liền với nhu cầu vận chuyển nhanh lực lượng và vũ khí hạng nặng trên biển, đồng thời né tránh hệ thống radar và phòng không đối phương.

Các kỹ sư Liên Xô đã khai thác hiệu ứng khí động học đặc biệt khi phương tiện bay sát mặt nước ở độ cao chỉ vài m, tạo ra lực nâng lớn hơn so với bay ở độ cao thông thường.

Nhờ đó, KM không phải tàu thủy, cũng không hoàn toàn là máy bay, mà là một dạng phương tiện lai chưa từng có tiền lệ.

KM có kích thước khiến bất kỳ quan sát viên nào cũng phải kinh ngạc. Thân phương tiện dài khoảng 92 m, sải cánh xấp xỉ 37,6 m và chiều cao gần 21 m.

Khối lượng cất cánh tối đa ước tính hơn 540.000 kg, lớn hơn nhiều máy bay vận tải chiến lược cùng thời.

Để đưa khối lượng khổng lồ này vào trạng thái hoạt động, KM được trang bị 8 động cơ phản lực, bố trí dọc phần mũi và cánh, tạo lực đẩy mạnh khi tăng tốc trên mặt nước.

Về hiệu năng, “Quái vật biển Caspian” có thể đạt tốc độ khoảng 500 km/h khi bay sát mặt biển, nhanh hơn nhiều so với tàu chiến thông thường.

Tầm hoạt động được cho là lên tới hàng nghìn km, cho phép phương tiện này thực hiện các chuyến hành trình dài dọc theo bờ biển hoặc vượt biển mà không cần tiếp nhiên liệu.

Độ cao bay rất thấp, chỉ vài m so với mặt nước, khiến việc phát hiện bằng radar truyền thống của phương Tây trở nên khó khăn.

Ban đầu, KM được xem như nền tảng thử nghiệm cho các phương tiện hiệu ứng mặt đất quân sự.

Dù bản thân nó không được trang bị vũ khí tác chiến hoàn chỉnh, nhưng thiết kế của KM mở đường cho các biến thể mang tên lửa chống hạm và vũ khí hạng nặng sau này.

Ý tưởng đặt các loại tên lửa hành trình chống hạm cỡ lớn, đầu đạn nặng hàng trăm kg lên một phương tiện tốc độ cao, bay sát mặt biển đã khiến các nhà hoạch định quân sự phương Tây đặc biệt lo ngại.

Sự xuất hiện của KM lần đầu bị phát hiện qua ảnh trinh sát vệ tinh của Mỹ, gây ra nhiều tranh luận trong giới tình báo.

Ban đầu, phương Tây thậm chí không chắc đây là máy bay hay tàu chiến, và cũng không hiểu rõ mục đích thực sự của nó.

Chính sự mơ hồ này đã tạo ra hiệu ứng răn đe tâm lý đáng kể, buộc Mỹ và các đồng minh phải nghiên cứu các biện pháp đối phó với một loại mối đe dọa hoàn toàn mới.

Về mặt chiến lược, “Quái vật biển Caspian” thể hiện rõ tư duy quân sự đặc trưng của Liên Xô, ưu tiên các giải pháp táo bạo, chấp nhận rủi ro kỹ thuật để đổi lấy lợi thế chiến thuật.

Một phương tiện có thể chở tải trọng lớn, di chuyển nhanh trên biển và khó bị phát hiện sẽ là công cụ lý tưởng cho các chiến dịch đổ bộ, tiếp tế hoặc tấn công bất ngờ dọc theo bờ biển đối phương.

Tuy nhiên, KM cũng bộc lộ nhiều hạn chế. Kích thước quá lớn khiến việc vận hành phức tạp, đòi hỏi điều kiện thời tiết tương đối thuận lợi.

Chi phí bảo dưỡng cao và tính linh hoạt hạn chế so với máy bay thông thường khiến dự án không thể phát triển thành vũ khí triển khai đại trà.

Dù vậy, những kinh nghiệm thu được từ KM đã được Liên Xô áp dụng vào các chương trình ekranoplan nhỏ hơn, có tính thực tiễn cao hơn.

Dù chỉ tồn tại như một nguyên mẫu thử nghiệm, “Quái vật biển Caspian” vẫn để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử công nghệ quân sự.

Nó không chỉ là minh chứng cho khả năng sáng tạo táo bạo của Liên Xô, mà còn là lời nhắc nhở rằng trong Chiến tranh Lạnh, nỗi lo sợ của phương Tây đôi khi đến từ chính những thứ họ chưa kịp hiểu rõ.

Việt Hùng