Tuần dương hạm lớp Ticonderoga - trụ cột phòng không hạm đội Mỹ trong nhiều thập niên

Thời điểm Chiến tranh Lạnh diễn ra, hải quân Mỹ đối mặt với thách thức lớn từ các loại máy bay ném bom tầm xa và tên lửa chống hạm siêu âm của Liên Xô.

Các tàu mặt nước truyền thống khi đó gặp hạn chế trong việc phát hiện và đánh chặn mục tiêu ở cự ly xa.

Trong bối cảnh đó, Mỹ quyết định phát triển một lớp tàu chiến mới, đặt trọng tâm vào khả năng phòng không hạm đội, tích hợp công nghệ radar và điều khiển hỏa lực tiên tiến.

Kết quả là tuần dương hạm lớp Ticonderoga ra đời, đánh dấu bước ngoặt trong lịch sử tác chiến hải quân hiện đại.

Lớp Ticonderoga được thiết kế dựa trên khung thân của khu trục hạm lớp Spruance, nhưng được mở rộng và tăng cường đáng kể về hệ thống điện tử và vũ khí.

Điểm cốt lõi làm nên danh tiếng của lớp tàu này là hệ thống tác chiến Aegis, một tổ hợp radar mảng pha đa chức năng kết hợp máy tính điều khiển hỏa lực, cho phép theo dõi hàng trăm mục tiêu trên không và trên mặt biển cùng lúc.

Đây là lần đầu tiên hải quân Mỹ sở hữu một nền tảng có thể bảo vệ toàn bộ đội hình tàu sân bay trước các đòn tấn công ồ ạt bằng tên lửa.

Về kích thước, mỗi tuần dương hạm lớp Ticonderoga có lượng giãn nước đầy tải khoảng 9.600 tấn, chiều dài thân tàu xấp xỉ 173 m, chiều rộng khoảng 16,8 m.

Hệ động lực sử dụng tuabin khí, cho phép tàu đạt tốc độ tối đa hơn 30 hải lý mỗi giờ, tương đương khoảng 56 km mỗi giờ, đủ để cơ động cùng các tàu sân bay hạt nhân.

Biên chế thủy thủ đoàn thường vào khoảng hơn 300 người, đảm nhiệm vận hành hệ thống phức tạp của con tàu.

Vũ khí là yếu tố thể hiện rõ nhất vai trò trung tâm của lớp Ticonderoga trong phòng không và tấn công đa nhiệm. Mỗi tàu được trang bị hệ thống phóng thẳng đứng với tổng cộng 122 ống phóng, có khả năng mang nhiều loại tên lửa khác nhau.

Trong nhiệm vụ phòng không, tàu sử dụng tên lửa phòng không tầm xa dẫn đường radar chủ động và bán chủ động, cho phép đánh chặn máy bay và tên lửa hành trình ở cự ly hàng trăm km.

Trong vai trò tấn công mặt đất, các ống phóng này có thể mang tên lửa hành trình tấn công mục tiêu mặt đất tầm xa, đầu đạn nặng hàng trăm kg, đủ sức phá hủy các mục tiêu chiến lược kiên cố.

Ngoài ra, lớp Ticonderoga còn được trang bị tên lửa chống ngầm phóng từ ống thẳng đứng, kết hợp với trực thăng săn ngầm mang ngư lôi, tạo thành mạng lưới phòng thủ nhiều tầng trước mối đe dọa từ tàu ngầm đối phương.

Pháo hạm cỡ nòng 127 mm được lắp ở mũi tàu đảm nhiệm vai trò yểm trợ hỏa lực tầm gần và tấn công mục tiêu ven bờ.

Hệ thống phòng thủ tầm cực gần với pháo tự động bắn nhanh được bố trí để đối phó tên lửa chống hạm lọt qua các tầng phòng thủ bên ngoài.

Trong suốt nhiều thập niên, tuần dương hạm lớp Ticonderoga tham gia hầu hết các chiến dịch hải quân lớn của Mỹ, từ hộ tống tàu sân bay, bảo vệ tuyến hàng hải đến phóng tên lửa hành trình trong các chiến dịch tấn công chính xác.

Nhờ khả năng chỉ huy và điều phối hỏa lực, nhiều tàu trong lớp này còn đảm nhiệm vai trò soái hạm phòng không, điều mà các khu trục hạm thông thường khó thay thế hoàn toàn.

Tuy vậy, theo thời gian, chi phí bảo dưỡng cao và sự xuất hiện của các khu trục hạm mới với công nghệ tương đương đã khiến lớp Ticonderoga dần bước vào giai đoạn thoái trào.

Dù vậy, cho đến hiện nay, đây vẫn là lớp tuần dương duy nhất còn trong biên chế hải quân Mỹ, phản ánh khoảng trống tạm thời trong việc phát triển thế hệ tuần dương hạm mới.

Trong khi chờ đợi các dự án tương lai, Ticonderoga vẫn tiếp tục giữ vai trò then chốt, như một biểu tượng của kỷ nguyên mà ưu thế trên biển được quyết định bởi radar, tên lửa và khả năng tác chiến mạng trung tâm.

Việt Hùng