Quá tải trường lớp: Không thể chỉ tập trung số lượng, không nâng chất lượng

Ảnh minh họa

Quy hoạch giáo dục phải đi trước một bước

Trước áp lực dân số tăng nhanh và nhu cầu học tập ngày càng lớn, Hà Nội đang lấy ý kiến dự thảo Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm. Theo đó, thành phố dự kiến xây dựng gần 1.000 trường học mới đến năm 2045, ưu tiên tại 33 phường, xã có mật độ dân cư cao, thiếu hụt trường lớp.

Các khu vực này chủ yếu là những địa bàn đô thị hóa nhanh, dân số tăng mạnh trong thời gian qua, khiến hệ thống giáo dục hiện hữu chịu nhiều áp lực.

TS. Nguyễn Tùng Lâm, Phó Chủ tịch Hội Khoa học tâm lý giáo dục Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng Trường THPT Đinh Tiên Hoàng, Hà Nội đánh giá cao việc Hà Nội chủ động xây dựng quy hoạch với tầm nhìn chiến lược dài hạn.

TS. Tùng Lâm cho rằng, trong bối cảnh đất nước phát triển, việc sắp xếp lại đơn vị hành chính, mở rộng quy mô đô thị là xu hướng tất yếu. Tuy nhiên, quá trình này có thể kéo theo những mất cân đối tạm thời về hạ tầng, trong đó có giáo dục, nếu không được tính toán kỹ lưỡng. Vì vậy, việc đi trước một bước trong quy hoạch là hết sức cần thiết.

Nếu không tháo gỡ “nút thắt” ở bậc THPT, áp lực thi chuyển cấp sẽ tiếp tục gia tăng trong những năm tới.

Ông cho rằng, trước đây do nguồn lực hạn chế, việc đầu tư cho giáo dục thường mang tính "nhỏ giọt", chưa đáp ứng được nhu cầu một cách căn bản. Trong bối cảnh hiện nay, khi đã có điều kiện về công nghệ và khả năng quy hoạch tốt hơn, nếu dự báo chính xác quy mô dân số và nhu cầu học tập để phát triển hệ thống trường lớp phù hợp thì hoàn toàn có thể đạt hiệu quả cao.

"Tuy nhiên, không thể chỉ dừng ở việc đáp ứng chỗ học cho học sinh. Điều quan trọng là phải bảo đảm chất lượng giáo dục của các trường công lập. Quy hoạch giáo dục phải đi trước một bước, không thể chỉ chạy theo số lượng", ông nhấn mạnh.

Theo TS. Lâm, nếu chỉ tăng số lượng trường, lớp mà không đồng bộ về chất lượng đội ngũ giáo viên, công tác đào tạo, bồi dưỡng thì hệ thống giáo dục khó có thể hiện đại hóa. Việc phát triển phải đi kèm với nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo, từ khâu đào tạo đến bồi dưỡng thường xuyên.

Bên cạnh đó, quy hoạch giáo dục cần tính đến đặc thù từng khu vực, gắn với trình độ phát triển kinh tế - xã hội của từng địa bàn. "Không thể chỉ dựa vào quy mô dân số để phân bổ trường học, mà phải tính đến nhu cầu thực tế và mức độ phát triển của từng vùng, nếu không sẽ dẫn đến tình trạng mất cân đối", ông nói.

Cần chuyển sang tư duy chiến lược dài hạn

Về cơ cấu hệ thống, chuyên gia Tùng Lâm đánh giá định hướng tỷ lệ 60% trường công lập và 40% ngoài công lập tại Hà Nội là hợp lý, góp phần duy trì và khuyến khích khu vực tư nhân phát triển. Nếu không có sự ổn định trong chính sách, các nhà đầu tư sẽ thiếu niềm tin để tiếp tục đầu tư vào giáo dục.

Liên quan đến tình trạng quá tải trường lớp kéo dài, ông cho rằng đây là hệ quả của sự lệch pha giữa tốc độ gia tăng dân số và đầu tư hạ tầng giáo dục. Thời gian qua, do phát triển nhanh nhưng nguồn lực chưa đáp ứng kịp, nhiều giải pháp chỉ mang tính tình thế, "chắp vá".

"Cần chuyển sang tư duy chiến lược dài hạn, đi trước một bước thay vì chạy theo nhu cầu trước mắt", ông nói, đồng thời lưu ý việc dự báo dân số, kể cả xu hướng già hóa, cũng phải được đưa vào bài toán quy hoạch.

Bên cạnh đó là nguy cơ mất cân đối giữa các bậc học nếu quy hoạch không đồng bộ. "Không thể chỉ nhìn vào từng cấp học riêng lẻ. Hệ thống giáo dục là một chuỗi liên thông. Nếu đầu vào tăng mạnh mà đầu ra không theo kịp, áp lực sẽ dồn nén ở điểm cuối", ông Lâm phân tích.

TS. Nguyễn Tùng Lâm, Phó Chủ tịch Hội Khoa học tâm lý giáo dục Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng Trường THPT Đinh Tiên Hoàng, Hà Nội. Ảnh: Hà Phương

TS. Tùng Lâm cảnh báo, nếu không có giải pháp căn cơ, trong 10 năm tới có thể phát sinh những hệ lụy lớn đối với chất lượng giáo dục Thủ đô. Đặc biệt, nếu chỉ đầu tư cơ sở vật chất mà không phát triển tương xứng đội ngũ giáo viên sẽ dẫn đến lãng phí.

"Xây dựng trường lớp phải đi đôi với xây dựng đội ngũ. Nguồn nhân lực giáo dục cũng phải phát triển tương thích với trình độ kinh tế - xã hội, nếu không sẽ rơi vào tình trạng thiếu hụt hoặc phải 'hút' nhân lực từ nơi khác, gây mất cân đối", ông phân tích.

Về vai trò của khu vực tư nhân, TS. Lâm cho rằng cần đặt trong tổng thể quy hoạch chung. Ở những khu vực đã có hệ thống trường ngoài công lập phát triển hiệu quả, ngân sách nhà nước nên ưu tiên cho các địa bàn còn khó khăn để tạo sự cân bằng.

"Nếu đầu tư dàn trải, chia đều nguồn lực sẽ rất dễ dẫn đến nơi thừa, nơi thiếu. Quy hoạch phải có trọng tâm, trọng điểm thì mới hiệu quả", TS Nguyễn Tùng Lâm nhấn mạnh.

Hà Phương