Phủ sóng 5G gần 92% dân số, Việt Nam đang 'bật sóng' hay mới dừng ở hạ tầng?

Những con số ấn tượng về 5G và hạ tầng số Việt Nam được đưa ra tại Hội thảo World Mobile Broadband & Cloud AI Summit 2026, do Tập đoàn Dữ liệu Quốc tế tại Việt Nam (IDG Việt Nam) phối hợp với Hội Vô tuyến Điện tử Việt Nam tổ chức thường niên từ năm 2009. Sự kiện không chỉ phản ánh bức tranh tăng trưởng của hạ tầng viễn thông, mà còn đặt ra vấn đề lớn hơn làm thế nào để 5G thực sự trở thành động lực cho kinh tế số, thay vì chỉ dừng lại ở hạ tầng kết nối.

Hạ tầng tăng tốc, Việt Nam “leo hạng” trên bản đồ số

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, 5G đang nổi lên như một “bệ phóng” quan trọng cho hạ tầng số Việt Nam. Công nghệ này không chỉ mở rộng khả năng kết nối mà còn được kỳ vọng tạo ra bước nhảy vọt cho kinh tế số, khi tốc độ cao, độ trễ thấp và khả năng kết nối lớn trở thành nền tảng cho các mô hình vận hành mới.

Những con số hiện tại cho thấy một bức tranh tăng trưởng đáng chú ý. Tính đến cuối tháng 3/2026, tỷ lệ phủ sóng 5G đã đạt 91,9% dân số, với hơn 22,4 triệu thuê bao. Tốc độ Internet di động của Việt Nam vươn lên thứ 14 thế giới, trong khi Internet cố định đứng thứ 9, hạ tầng IPv6 xếp thứ 7 toàn cầu. Đây là những chỉ dấu cho thấy nền tảng hạ tầng số đang được củng cố nhanh chóng.

Ông Lê Thanh Tâm - Tổng Giám đốc IDG Việt Nam phát biểu tại Hội thảo.

Không chỉ dừng ở kết nối, hệ sinh thái công nghệ số cũng đang mở rộng mạnh mẽ. Việt Nam đã xác định 11 nhóm công nghệ chiến lược với 35 sản phẩm trọng điểm, có 53 tổ chức khoa học công nghệ đạt trình độ khu vực và quốc tế, cùng 6 khu công nghệ cao. Tỷ trọng xuất khẩu sản phẩm công nghệ cao tiến gần 50%, trong khi kim ngạch xuất khẩu công nghệ số đạt hơn 45 tỷ USD, đóng góp vào tổng quy mô toàn ngành lên tới 172 tỷ USD.

Song song đó, thương mại điện tử đạt quy mô 36 tỷ USD, gấp ba lần năm 2020, phản ánh tốc độ số hóa nhanh trong nền kinh tế. Số lượng doanh nghiệp công nghệ số tiếp tục tăng thêm 1.394 đơn vị, cho thấy sự lan tỏa của hạ tầng số vào khu vực doanh nghiệp.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia tại hội thảo, điểm mấu chốt không nằm ở tốc độ phủ sóng, mà ở khả năng khai thác hiệu quả hạ tầng. TS. Lương Xuân Trường, Phó Trưởng phòng Chính sách và Quy hoạch tần số (Cục Tần số vô tuyến điện), nhấn mạnh: “Nền tảng kết nối tốc độ cao, độ trễ thấp và khả năng kết nối số lượng lớn thiết bị chính là ‘xương sống’ của hạ tầng số hiện đại”. Đồng thời, ông cho rằng 5G không chỉ là một công nghệ viễn thông mà là thành phần then chốt của toàn bộ hạ tầng số quốc gia. Trong đó, tần số vô tuyến là yếu tố thiết yếu cho sự triển khai hạ tầng 5G, 6G và Internet tốc độ cao.

Để duy trì đà tăng trưởng, Quốc hội đã phê duyệt ngân sách cho khoa học, công nghệ và chuyển đổi số năm 2026 là 65.020 tỷ đồng. Trong đó, chi đầu tư phát triển chiếm hơn một nửa. Đây là nền tảng quan trọng cho mục tiêu chuyển đổi số quốc gia.

Phủ sóng rộng nhưng giá trị khai thác vẫn là “ẩn số”

Dù 5G đã được triển khai rộng rãi, bài toán khai thác hiệu quả vẫn phụ thuộc lớn vào hệ sinh thái dịch vụ số, khả năng tích hợp với điện toán đám mây, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn. Đây là những yếu tố quyết định giá trị thực sự của hạ tầng, thay vì chỉ dừng lại ở tốc độ kết nối.

Ở góc độ hệ thống, hạ tầng số Việt Nam đang bước vào giai đoạn hội tụ công nghệ, nơi mạng di động thế hệ mới, trung tâm dữ liệu và Internet vạn vật (IoT) kết nối chặt chẽ với nhau. Tuy nhiên, thách thức không chỉ là nâng cấp từ 4G lên 5G, mà còn là đồng bộ hóa toàn bộ chuỗi hạ tầng từ kết nối, dữ liệu đến nền tảng điện toán. Nếu không giải quyết được bài toán này, lợi thế về hạ tầng có thể không chuyển hóa thành năng lực kinh tế thực.

Các chuyên gia trao đổi về lĩnh vực công nghệ.

Thực tế cho thấy khoảng cách giữa năng lực triển khai tại các đô thị lớn và mục tiêu thương mại hóa trên diện rộng vẫn còn tồn tại. Việc mở rộng ứng dụng 5G cho khu vực công và doanh nghiệp đòi hỏi mô hình triển khai hiệu quả hơn, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu kết nối ngày càng đa dạng và phức tạp.

Trong bức tranh này, tài nguyên tần số vô tuyến được xác định là yếu tố then chốt. Việc đấu giá băng tần đã tạo ra động lực rõ rệt cho thị trường, đồng thời giúp lựa chọn doanh nghiệp có năng lực triển khai. Chính sách giá tần số cũng được điều chỉnh theo hướng hợp lý, với chi phí duy trì khoảng 6% doanh thu hoặc thấp hơn, góp phần duy trì động lực đầu tư hạ tầng.

Quy hoạch băng tần được triển khai đồng bộ, với băng tần 700 MHz giúp mở rộng vùng phủ, đặc biệt ở khu vực nông thôn, trong khi các băng tần trung như 2.6 GHz và C band hỗ trợ tăng hiệu suất mạng nhờ băng thông lớn. Đây là cơ sở để vừa mở rộng phạm vi, vừa nâng cao chất lượng kết nối.

Đến năm 2025, Việt Nam có hơn 37.000 trạm 5G, phủ trên 91% dân số, và mục tiêu đến năm 2030 là đạt 99%. Khi đó, 5G sẽ không còn là công nghệ mới mà trở thành hạ tầng thiết yếu của nền kinh tế.

Không dừng lại ở viễn thông, 5G đang mở ra nền tảng cho nhiều hệ sinh thái số như đô thị thông minh, nhà máy thông minh, lưới điện thông minh và các ứng dụng IoT quy mô lớn. Trong các lĩnh vực sản xuất, y tế, giáo dục và dịch vụ công, dữ liệu có thể được xử lý gần như theo thời gian thực, giúp nâng cao hiệu quả vận hành và hình thành các mô hình kinh doanh mới.

Về dài hạn, 5G cũng được xem là bước đệm cho 6G, khi Việt Nam đã bắt đầu quy hoạch các băng tần tiềm năng, bao gồm cả băng tần cao. Điều này cho thấy định hướng chuẩn bị sớm cho thế hệ công nghệ tiếp theo nhằm duy trì năng lực cạnh tranh.

Tuy nhiên, như các chuyên gia tại hội thảo nhấn mạnh, thách thức lớn nhất hiện nay không phải là triển khai 5G, mà là khai thác 5G hiệu quả. Giá trị thực của công nghệ này sẽ chỉ được xác lập khi hạ tầng kết nối được chuyển hóa thành năng suất, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới. Đây chính là điểm quyết định liệu 5G có trở thành “bệ phóng” cho kinh tế số Việt Nam hay chỉ dừng lại ở một bước tiến về hạ tầng.

Tiến Anh