Phụ nữ tham chính: Từ bước tiến về tỷ lệ đến yêu cầu tham gia thực chất

Vị thế được cải thiện trên bản đồ quốc tế PGS.TS Hoàng Văn Nghĩa, Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cho biết, tỷ lệ nữ đại biểu Quốc hội nhiệm kỳ 2021-2026 đạt 30,26%, mức cao nhất từ trước đến nay. Con số này cao hơn mức trung bình toàn cầu là 26,9%, đưa Việt Nam xếp thứ 51/190 quốc gia thành viên của Liên minh Nghị viện Thế giới (IPU) và đứng thứ 4 trong khu vực ASEAN.

Ở cấp địa phương, tỷ lệ nữ tham gia chính quyền các cấp đạt khoảng 29%. So với nhiều nhiệm kỳ trước, đây là bước tiến đáng ghi nhận, cho thấy xu hướng mở rộng cơ hội tham gia của phụ nữ trong hệ thống chính trị. Những con số này phản ánh sự cam kết chính sách và nỗ lực trong thúc đẩy bình đẳng giới ở lĩnh vực chính trị.

Chủ tịch Quốc hội gặp mặt nữ đại biểu Quốc hội và nữ lãnh đạo quản lý của Quốc hội

Khoảng cách giữa đại diện và tham gia thực chất

Dù tỷ lệ được cải thiện, vấn đề đặt ra là mức độ tham gia của phụ nữ vào các vị trí có ảnh hưởng lớn trong hoạch định và thực thi chính sách vẫn chưa đồng đều.

Theo PGS.TS Hoàng Văn Nghĩa, các số liệu hiện nay cho thấy sự gia tăng về đại diện, nhưng chưa phản ánh đầy đủ vai trò thực chất trong các vị trí then chốt của hệ thống. Nói cách khác, sự hiện diện đã rõ nét hơn, song mức độ tham gia vào các quyết định chiến lược vẫn cần tiếp tục được tăng cường.

Ở cấp địa phương, dù phụ nữ tham gia chính quyền đạt khoảng 29%, song con số này vẫn thấp hơn mức trung bình toàn cầu 35,5%. So sánh quốc tế cho thấy một số quốc gia đã thiết lập cơ chế bảo đảm tỷ lệ từ 40% trở lên nhằm duy trì sự cân bằng giới trong lãnh đạo.

Điều đó cho thấy thách thức hiện nay không chỉ là duy trì tỷ lệ, mà là bảo đảm sự tham gia ổn định và có ảnh hưởng.

Những yếu tố tác động: Văn hóa và thể chế

Khoảng cách giữa đại diện và vai trò thực chất chịu tác động từ nhiều yếu tố. Trước hết là yếu tố văn hóa và nhận thức xã hội. Ở một số địa bàn, đặc biệt là khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa, những kỳ vọng truyền thống về vai trò giới vẫn có thể ảnh hưởng đến cơ hội và lựa chọn tham gia của phụ nữ.

Bên cạnh đó là yếu tố thể chế và cơ chế vận hành. Thực tế cho thấy phụ nữ thường tập trung nhiều ở các lĩnh vực xã hội như giáo dục, y tế, hành chính, trong khi tỷ lệ tham gia ở các lĩnh vực quản lý tổng hợp hoặc mang tính chiến lược còn hạn chế. Điều này đặt ra yêu cầu rà soát lại công tác quy hoạch và phân công cán bộ theo hướng bảo đảm cơ hội cân bằng hơn.

Ngoài ra, một số chính sách luân chuyển, sắp xếp bộ máy hoặc văn hóa làm việc dựa nhiều vào các kết nối không chính thức cũng có thể tạo ra khác biệt về cơ hội tiếp cận thông tin và mạng lưới.

Từ chính sách bảo đảm tỷ lệ đến môi trường tham gia bền vững

Trước những vấn đề trên, hoàn thiện thể chế được xem là giải pháp quan trọng. Nghị quyết 107/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định tối thiểu 35% ứng cử viên là phụ nữ trong bầu cử Hội đồng nhân dân các cấp, đồng thời đặt mục tiêu ít nhất 35% người trúng cử là nữ. Đây là bước đi nhằm tạo cơ chế bảo đảm về đại diện.

Theo PGS.TS Hoàng Văn Nghĩa, kinh nghiệm quốc tế cho thấy các cơ chế bảo đảm tỷ lệ có thể tạo động lực tích cực, song song với đó cần thể chế hóa quy định về cơ cấu giới trong quy hoạch, luân chuyển và bổ nhiệm cán bộ.

Bên cạnh hoàn thiện thể chế, việc nâng cao năng lực quản trị và kỹ năng lãnh đạo cho đội ngũ cán bộ, trong đó có phụ nữ, cũng đóng vai trò quan trọng. Hệ thống đào tạo cần cập nhật theo hướng quản trị hiện đại, ứng dụng công nghệ số và tư duy dựa trên kết quả, tạo điều kiện để mọi cán bộ phát huy năng lực trong bối cảnh chuyển đổi số.

PGS.TS. Hoàng Văn Nghĩa, Giảng viên cao cấp, Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế, Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh.

Từ bước tiến về tỷ lệ đến chất lượng tham gia

Việc bảo đảm quyền tham chính của phụ nữ không chỉ là yêu cầu của bình đẳng giới mà còn là một yếu tố cấu thành của quản trị hiệu quả. Khi sự tham gia được mở rộng cả về tỷ lệ lẫn điều kiện thực chất, các quyết định chính sách có điều kiện phản ánh đa dạng hơn nhu cầu của xã hội.

Những kết quả đạt được cho thấy xu hướng tích cực. Tuy nhiên, để củng cố vai trò thực chất của phụ nữ trong hệ thống chính trị, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực và xây dựng môi trường chính trị minh bạch, bình đẳng và nhạy cảm giới.

Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu phát triển nhanh và bền vững, việc mở rộng và bảo đảm điều kiện tham gia của phụ nữ sẽ góp phần nâng cao chất lượng quản trị quốc gia, đồng thời phát huy đầy đủ nguồn lực xã hội cho tiến trình phát triển.

Lê Hoàng/VOV.VN