Phụ nữ Brazil tự cứu mình giữa làn sóng bạo lực

Mọt cuộc tuần hành chống nạn bạo hành phụ nữ ở Brazil nhân Ngày quốc tế phụ nữ 8-3. Ảnh: Rio On Watch

Trong một võ đường nhỏ nằm sâu trong khu ổ chuột ven biển của Rio de Janeiro, huấn luyện viên Muay Thái Ana Paula Lima hướng dẫn các học viên nữ cách né đòn, bảo vệ đầu khi ngã và thoát khỏi thế khống chế. Những động tác lặp đi lặp lại không chỉ là bài tập thể lực, mà còn là phản xạ sinh tồn.

“Phụ nữ dễ bị tổn thương, nhưng không phải là không có cách để phòng ngừa,” cô nói.

Sabrina Fortunato, sinh viên luật 19 tuổi, là một trong khoảng 30 học viên tham gia lớp tự vệ miễn phí do Viện Bảo vệ Cộng đồng Người da đen phối hợp với chính quyền thành phố tổ chức mỗi cuối tuần.

“Tôi muốn cảm thấy an toàn hơn,” Sabrina nói. “Những gì đang xảy ra khiến phụ nữ cảm thấy bất an ngay cả trong chính ngôi nhà của mình.”

Những lớp học như vậy đang nhanh chóng lan rộng khắp Brazil, trong bối cảnh bạo lực giới tiếp tục gia tăng và gây chấn động dư luận.

Theo Diễn đàn An ninh Công cộng Brazil, khoảng 37,5% phụ nữ nước này cho biết đã trải qua ít nhất một hình thức bạo lực trong năm 2025, tăng mạnh so với mức 28,6% vài năm trước.

Dữ liệu từ Liên Hợp Quốc cho thấy Brazil nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ sát hại phụ nữ cao nhất Mỹ Latinh, với hơn 1.500 vụ/năm, tăng khoảng 14,5% trong vòng 5 năm.

Ana Paula Lima (phải) dạy muay Thái cho phụ nữ ở Thành phố Rio de Janeiro, Brazil. Ảnh: Viện Bảo vệ Cộng đồng Người da đen/ The Guardian

Trước thực trạng đó, các cuộc biểu tình phản đối bạo lực giới diễn ra trên toàn quốc, song song với làn sóng chỉ trích sự thiếu hiệu quả trong thực thi pháp luật. Bên cạnh áp lực lên hệ thống, nhiều phụ nữ đang chọn cách học tự vệ.

Érica Paes, cựu võ sĩ MMA và là người sáng lập chương trình Empoderadas, cho biết nhu cầu tham gia các khóa tự vệ đã tăng rõ rệt trong những năm gần đây. Chương trình của cô, kết hợp huấn luyện thể chất với hỗ trợ pháp lý và tâm lý, đã tiếp cận hơn 35.000 phụ nữ trong vòng 7 năm.

“Ít nhất, bạn có thể giảm mức độ tổn thương nếu biết cách phản ứng,” một học viên tên Mariana Rocha, 38 tuổi, nói.

Một khảo sát thị trường cũng cho thấy khoảng 6/10 phụ nữ Brazil đang hoặc muốn tham gia các môn thể thao đối kháng, phần lớn với mục tiêu tự vệ. Sự chuyển dịch này phản ánh một thực tế đáng chú ý, trong khi các cơ chế bảo vệ còn nhiều hạn chế, phụ nữ ngày càng phải tự trở thành tuyến phòng thủ đầu tiên cho chính mình.

Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng việc gia tăng kỹ năng tự vệ chỉ là giải pháp mang tính ứng phó, không thể thay thế những thay đổi mang tính hệ thống.

Érica Paes, cựu võ sĩ MMA và là người sáng lập chương trình hỗ trợ phụ nữ đối phó với bạo lực giới Empoderadas hướng dẫn phụ nữ cách phòng vệ bản thân. Ảnh: The Guardian

Samira Bueno, Giám đốc điều hành Diễn đàn An ninh Công cộng Brazil, cho rằng sự gia tăng bạo lực không chỉ xuất phát từ hành vi cá nhân mà còn chịu tác động mạnh mẽ từ môi trường xã hội. Bà chỉ ra ảnh hưởng ngày càng lớn của các cộng đồng trực tuyến mang tư tưởng bài xích phụ nữ, thường được gọi là “manosphere”.

Trong một vụ việc gần đây, nghi phạm 18 tuổi trong một vụ hiếp dâm tập thể đã ra đầu thú trong khi mặc áo phông gắn khẩu hiệu liên quan đến Andrew Tate, một nhân vật gây tranh cãi với các quan điểm cực đoan về giới.

Ở một trường hợp khác, tin nhắn của một sĩ quan cảnh sát bị cáo buộc sát hại vợ cho thấy tư duy kiểm soát và áp đặt vai trò giới sâu sắc.

Các nền tảng mạng xã hội cũng đang trở thành không gian lan truyền những nội dung đáng lo ngại. Một trào lưu trên TikTok ghi lại cảnh đàn ông giả vờ cầu hôn rồi thực hiện hành vi bạo lực “giả định” đã gây phẫn nộ, buộc nhà chức trách vào cuộc điều tra.

Brazil từ lâu đã đối mặt với bạo lực giới, đặc biệt tại các khu vực thu nhập thấp, nơi bất bình đẳng kinh tế, bạo lực băng đảng và chuẩn mực “nam tính độc hại” đan xen. Dù quốc gia này có khung pháp lý tương đối tiến bộ như Luật Maria da Penha - đạo luật chống bạo lực gia đình của Brazil được ban hành năm 2006, việc thực thi vẫn gặp nhiều hạn chế do thiếu nguồn lực, hệ thống tư pháp quá tải và định kiến xã hội kéo dài.

Trong bối cảnh đó, sự phổ biến của các lớp tự vệ phản ánh một nghịch lý rõ rệt: khi hệ thống bảo vệ chưa đủ hiệu quả, gánh nặng an toàn đang dần chuyển từ nhà nước sang cá nhân.

Trương Thùy Dương