Phòng ngừa hen suyễn trong mùa mưa

1. Vì sao bệnh hen suyễn thường tăng nặng vào mùa mưa?

Hen suyễn trong Đông y thường được quy nạp vào hao chứng và suyễn chứng. Các chứng này thường là hệ quả của tình trạng đàm ẩm ẩn phục, công năng tuyên phát, túc giáng của phế suy giảm, tỳ vị mất sự kiện vận, thận không nạp được khí. Mùa mưa là thời điểm bệnh hen suyễn trở nặng theo Đông y có nguyên nhân chủ yếu là do ngoại tà xâm nhập.

Mùa mưa khí hậu thay đổi thất thường, không khí vừa lạnh vừa ẩm ướt, đây là lúc phong tà (gió), hàn tà (hơi lạnh) và thấp tà (độ ẩm) cùng lúc thừa cơ xâm nhập vào cơ thể qua đường hô hấp và bì phu. Phong tà dẫn động, hàn làm co rút, thấp làm tắc nghẽn, ba thứ tà khí này tác động lên phế, kích động đàm ẩm vốn ẩn nấp sẵn bên trong gây tắc nghẽn khí đạo mà sinh ra cơn suyễn cấp.

Hàn thấp làm tổn thương tạng tỳ, làm tỳ dương bị khốn đốn, giảm chức năng kiện vận, thủy dịch sẽ tích tụ lại thành đàm ẩm kết hợp với gió lạnh sẽ khởi phát cơn khó thở, khò khè.

Mùa mưa trời đất u ám, dương khí suy giảm, âm khí và thấp khí thịnh vượng. Người bị hen suyễn vốn dĩ bản tạng thường là dương hư, chính khí bên trong cơ thể lúc này cũng bị suy yếu theo, không đủ dương khí để ôn ấm cơ thể và hóa giải đàm ẩm, bệnh hen suyễn cũng vì thế mà nặng hơn.

Mùa mưa khí hậu thay đổi thất thường dễ làm khởi phát cơn hen suyễn. Ảnh AI

Theo Y học hiện đại, hen suyễn là bệnh lý hô hấp mạn tính với những biểu hiện như khó thở, có tiếng cò cử, tức ngực, nặng ngực, ho khan hoặc ho có đờm, triệu chứng thường tăng nặng về đêm, sáng sớm hoặc sau khi vận động. Hen suyễn có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm như khí phế thũng, tâm phế mạn, biến dạng lồng ngực, suy hô hấp, tràn khí màng phổi… nếu không được điều trị kịp thời.

Nguyên nhân mùa mưa làm bùng phát bệnh hen suyễn:

Sự phát triển của nấm mốc, mạt bụi nhà... yếu tố kích hoạt cơn hen.
Sự thay đổi vật lý của đường thở do nhiệt độ và độ ẩm như co thắt phế quản do khí lạnh, thay đổi áp suất khí quyển trước khi mưa làm ảnh hưởng đến áp lực của khoang ngực và đường thở.
Thời tiết lạnh và ẩm ướt làm gia tăng các bệnh lý nhiễm trùng hô hấp do virus.
Xu hướng sinh hoạt khép kín trong nhà vào mùa mưa làm tăng nồng độ các tác nhân gây ô nhiễm và dị ứng.

2. Một số nguyên tắc trong Đông y giúp phòng ngừa hen suyễn trong mùa mưa

2.1 Nguyên tắc phòng hộ

Phòng hộ cơ thể trước ngoại tà, tránh xa các yếu tố gây bệnh:

- Khi trời mưa, nhiệt độ thường giảm đột ngột, cần chú ý bảo vệ vùng cổ, ngực, lưng, bàn chân - nơi có các huyệt vị cốt tủy giúp cố biểu, nạp khí như đại chùy, phong môn, phế du (ở lưng, cổ) và dũng tuyền (ở lòng bàn chân).

- Mùa mưa môi trường ẩm ướt là điều kiện cho nấm mốc phát triển, tốt nhất nên duy trì độ ẩm phòng từ 50% - 60%, thường xuyên giặt sấy chăn ga để tránh thấp tà kích ứng tạng phế.

2.2 Nguyên tắc làm ấm

Vào mùa mưa, âm khí thịnh, dương khí suy, tuyệt đối không được làm tổn thương chút dương khí ít ỏi bên trong cơ thể. Kiêng tuyệt đối các loại thực phẩm có tính lạnh, tránh ăn đồ vừa lấy từ tủ lạnh, dưa hấu, kem, nước đá, các loại trà thanh nhiệt, các lại đồ ăn có tính hàn, lương...

Ăn ấm uống ấm, tăng cường các gia vị có tính ấm như hành, gừng, tỏi, tía tô, kinh giới trong các bữa ăn mùa mưa để phát hãn giải biểu, thông phế khí.

2.3 Nguyên tắc trừ thấp

Mùa mưa, thấp khí thịnh vượng ảnh hưởng đến công năng tỳ thổ, khiến đàm ẩm nội sinh, trừ thấp kiện tỳ chính là phương pháp dự phòng không thể thiếu. Tăng cường ăn uống các vị phương hương hóa thấp. Có thể sử dụng các vị thuốc, món ăn có tính chất cay thơm, làm khô ráo tạng tỳ như trần bì, phục linh, ý dĩ nhân, hoắc hương, bạch truật... Bên cạnh đó, nên hạn chế các thứ đồ béo, đồ xào rán nhiều dầu mỡ, nên ăn uống thanh đạm để dưỡng tỳ

Gợi ý trà dưỡng sinh phòng hen mùa mưa giúp vừa ôn phế, vừa kiện tỳ hóa thấp: Trần bì 6g, phục linh 10g, gừng tươi 3 lát, hãm nước uống thay trà.

2.4 Nguyên tắc vận động

Ít vận động, đặc biệt là vào mùa mưa có thể khiến khí cơ ngưng trệ, làm gia tăng triệu chứng của bệnh hen suyễn, vì vậy người bị hen suyễn nên chủ động vận động nhẹ nhàng.

Có thể tập thể dục nhẹ nhàng, đi bộ trong nhà… đồng thời cũng có thể tập các bài tập yoga tốt cho hệ hô hấp, tập khí công đạo dẫn… để mở rộng lồng ngực, tuyên thông phế khí. Người bệnh có thể thực hiện phương pháp vỗ kinh phế bằng cách khum bàn tay, vỗ nhẹ nhàng từ vai dọc theo mặt trong cánh tay xuống ngón tay cái, kết hợp day ấn các huyệt nghinh hương, hợp cốc, nội quan, khúc trì, liệt khuyết… mỗi ngày 5 - 10 phút để tăng cường vệ khí.

Nắm được các nguyên tắc phòng bệnh hen suyễn trong mùa mưa chính là phương pháp tốt nhất để người bệnh hen suyễn bảo vệ sức khỏe bản thân, phòng tránh các biến chứng nguy hiểm mà căn bệnh này có thể mang lại.

BS. Nguyễn Huy Hoàng