Ô nhiễm bụi mịn tại các thành phố lớn đe dọa sức khỏe như thế nào?

Theo định nghĩa của Tổ chức Y tế Thế giới, bụi mịn PM2.5 là những hạt chất rắn hoặc chất lỏng lơ lửng trong không khí có đường kính nhỏ hơn hoặc bằng 2,5 micromet. Kích thước này chỉ bằng khoảng 1/30 độ dày của sợi tóc người. Tại các thành phố lớn, lượng bụi này sinh ra chủ yếu từ khói thải của các phương tiện giao thông, hoạt động thi công xây dựng, khí thải từ các nhà máy công nghiệp và thói quen đốt rác thải sinh hoạt.

Theo Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), chất lượng không khí và mức độ ảnh hưởng đến sức khỏe con người được đánh giá bằng chỉ số chất lượng không khí Việt Nam (viết tắt là AQI). Chỉ số AQI được tính theo thang điểm (06 khoảng giá trị AQI) tương ứng với biểu tượng và các màu sắc để cảnh báo chất lượng không khí và mức độ ảnh hưởng tới sức khỏe con người.

Theo BSCKI. Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, khi chỉ số chất lượng không khí (AQI) tiến tới ngưỡng 200-300, gây ra nhiều nguy cơ cho toàn bộ cộng đồng. Người khỏe mạnh bắt đầu thấy tức ngực, khó thở, ho khan, cay mắt. Người có bệnh nền và người già, trẻ nhỏ đứng trước nguy cơ nhập viện vì hen, viêm phổi, đột quỵ, nhồi máu cơ tim.

Dưới đây là một số tác động của ô nhiễm bụi mịn tại các thành phố lớn đến sức khỏe con người:

1. Bụi mịn gây tổn thương trực tiếp đến hệ hô hấp

Cơ quan chịu ảnh hưởng đầu tiên và nặng nề nhất từ bụi mịn là hệ hô hấp. Khi đi vào cơ thể, bụi mịn tích tụ tại các phế nang, đây là nơi diễn ra quá trình trao đổi oxy cho máu. Sự xuất hiện của các hạt bụi kích thích phản ứng viêm của cơ thể.

Những người hít phải không khí ô nhiễm sẽ gặp các triệu chứng như ho kéo dài, sổ mũi, ngứa họng và khó thở. Về lâu dài, bụi mịn làm suy giảm chức năng phổi và là nguyên nhân làm khởi phát hoặc làm tình trạng bệnh hen suyễn, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính trở nên nặng hơn. Các chuyên gia y tế xác nhận việc tiếp xúc thường xuyên với không khí ô nhiễm làm tăng tỷ lệ mắc bệnh ung thư phổi trong cộng đồng.

2. Phá hủy hệ tim mạch và tăng nguy cơ đột quỵ

Bụi mịn PM2.5 là "kẻ giết người thầm lặng". Chính vì quá nhỏ nên chúng không bị chặn lại ở mũi hay họng như bụi to, mà có thể đi sâu vào tận đáy phổi. Bụi đi thẳng qua khí quản, phế quản, xuống tới phế nang - nơi trao đổi oxy với máu. Tại đây, một phần các hạt bụi, đặc biệt là loại siêu mịn, có thể xuyên qua lớp màng rất mỏng giữa phế nang và mao mạch, đi thẳng vào máu.

Khi ra khỏi nhà nên thường xuyên đeo khẩu trang đảm bảo chất lượng và đeo khẩu trang đúng quy cách để ngăn ngừa bụi mịn.

Quá trình này thúc đẩy sự hình thành các mảng xơ vữa động mạch, làm cho thành mạch máu trở nên dày và cứng hơn. Hậu quả là lượng máu lưu thông khó khăn, dẫn đến các bệnh lý tim mạch như tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim, nhồi máu cơ tim và đột quỵ. Các thống kê y tế cho thấy số lượng bệnh nhân nhập viện cấp cứu do biến chứng tim mạch tăng cao vào những ngày chỉ số ô nhiễm không khí tại các thành phố vượt mức an toàn.

3. Ảnh hưởng đến các nhóm người nhạy cảm

Bụi mịn gây tác động lớn đến những người có sức đề kháng yếu:

Đối với trẻ em: Hệ hô hấp đang trong giai đoạn phát triển và nhịp thở nhanh hơn người lớn, do đó lượng bụi mịn đi vào cơ thể trẻ sẽ nhiều hơn. Việc này làm phổi của trẻ phát triển chậm lại và gia tăng tỷ lệ mắc các bệnh nhiễm khuẩn đường hô hấp.

Đối với phụ nữ mang thai: Bụi mịn đi qua nhau thai làm cản trở quá trình cung cấp oxy và dưỡng chất cho thai nhi, làm tăng khả năng sinh non và trẻ sơ sinh bị nhẹ cân.

Ở người lớn tuổi: Lượng bụi mịn tích tụ làm tình trạng của các bệnh lý nền như đái tháo đường, suy tim có thể trở nên nghiêm trọng hơn, khiến quá trình điều trị y tế gặp nhiều khó khăn.

4. Các biện pháp bảo vệ sức khỏe hàng ngày

Để giảm bớt tác hại của bụi mịn, Cục Phòng bệnh khuyến cáo người dân thực hiện các biện pháp bảo vệ sức khỏe trong sinh hoạt. Mọi người nên theo dõi chỉ số chất lượng không khí qua các ứng dụng trên điện thoại trước khi ra khỏi nhà.

Khi di chuyển trên đường hoặc làm việc ngoài trời, việc đeo khẩu trang đạt tiêu chuẩn lọc bụi mịn là bước bảo vệ cần thiết.

Theo BS. Nguyễn Huy Hoàng, phần lớn khẩu trang vải hay khẩu trang y tế thông thường gần như không chặn được PM2.5, vì khe hở vải quá lớn so với kích thước hạt bụi. Vì thế, trong những ngày AQI đỏ, tím, nếu phải ra ngoài, nên ưu tiên khẩu trang N95 hoặc tương đương.

Vào những ngày không khí ô nhiễm nặng, người dân nên hạn chế các hoạt động thể dục thể thao ngoài trời và đóng kín cửa sổ nhà ở. Việc sử dụng máy lọc không khí trong phòng làm việc và duy trì thói quen rửa mũi, súc họng bằng nước muối sinh lý sau khi ra đường sẽ giúp làm sạch đường hô hấp, loại bỏ một phần bụi mịn ra khỏi cơ thể.

Khánh Chi