Phòng bệnh dựa trên khoa học - Vì một Việt Nam khỏe mạnh

Tiến sĩ Angela Pratt, Đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam. Ảnh: Tạ Nguyên/Báo Tin tức và Dân tộc

Bài viết cho rằng, tại Việt Nam, năm 2026 đánh dấu cột mốc mang ý nghĩa lịch sử đặc biệt: lần đầu tiên ngày Sức khỏe Thế giới được ghi nhận là ngày Sức khỏe Toàn dân sau khi Chính phủ Việt Nam ban hành Nghị quyết 72, dấu mốc quan trọng khẳng định sức khỏe là nền tảng của phát triển quốc gia. Việc lựa chọn ngày 7/4 là ngày Sức khỏe Toàn dân thể hiện cam kết mạnh mẽ của Việt Nam trong việc đặt sức khỏe và hạnh phúc của người dân vào vị trí trung tâm, đồng thời khẳng định tầm nhìn rằng một dân số khỏe mạnh là nền tảng cho một quốc gia vững mạnh và thịnh vượng.

Việc thiết lập dấu mốc này cũng phản ánh vai trò lãnh đạo chủ động và quyết đoán của Việt Nam trong lĩnh vực y tế công cộng. Trọng tâm “Chủ động phòng bệnh - Vì một Việt Nam khỏe mạnh” và định hướng "Nhân dân khỏe mạnh - Đất nước phát triển" không chỉ thể hiện khát vọng, mà còn cho thấy sự rõ ràng về chiến lược. Điều này khẳng định rằng phòng bệnh dựa trên nền tảng khoa học chính là nền móng để xây dựng các hệ thống y tế hiện đại, bền vững, công bằng và một dân số khỏe mạnh.

Chủ đề Ngày Sức khỏe Thế giới năm nay là “Cùng nhau vì sức khỏe - Tin tưởng vào khoa học”, nhấn mạnh vai trò của khoa học trong cứu sống và nâng cao chất lượng cuộc sống - một thông điệp mang tính thời sự sâu sắc, đặc biệt trong bối cảnh xã hội hiện nay. Chủ đề này hoàn toàn phù hợp với các ưu tiên quốc gia của Việt Nam, đặc biệt là Nghị quyết 57, trong đó xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là những đột phá chiến lược quan trọng nhất trong những thập kỷ tới. Những định hướng này tương đồng với quan điểm nhất quán của WHO, theo đó khoa học và bằng chứng luôn là nền tảng của quá trình hoạch định chính sách y tế công cộng hiệu quả.

Sự chuyển dịch của Việt Nam từ mô hình y tế tập trung vào điều trị sang ưu tiên phòng bệnh chủ động, xuyên suốt vòng đời - được thể hiện trong Nghị quyết 72 - là một bước chuyển đổi có ý nghĩa sâu rộng, sẽ định hình hệ thống y tế trong nhiều thập kỷ tới. Một lần nữa, khoa học và hoạch định chính sách dựa trên bằng chứng đang là động lực thúc đẩy quá trình chuyển đổi này. Các phương pháp khoa học đang hỗ trợ Việt Nam phát hiện và ứng phó nhanh hơn với các đợt bùng phát dịch bệnh; duy trì và mở rộng các chương trình tiêm chủng an toàn, hiệu quả và được người dân tin tưởng, trong đó có việc đưa vào sử dụng các loại vaccine mới; nâng cao hệ thống quản lý an toàn thực phẩm và ứng phó với các nguy cơ sức khỏe ngày càng gia tăng do biến đổi khí hậu. Đồng thời, nghiên cứu khoa học không chỉ đóng vai trò quan trọng trong phát triển các loại thuốc mới, mà còn trong việc giải quyết các thách thức hiện nay như kháng kháng sinh nhằm bảo đảm các thuốc thiết yếu vẫn duy trì hiệu quả cho các thế hệ tương lai. Bên cạnh đó, các thách thức về sức khỏe môi trường - từ ô nhiễm không khí đến nguồn nước không an toàn - cũng đòi hỏi các giải pháp dựa trên khoa học và sự phối hợp liên ngành. Điều này cũng đúng với các nỗ lực nhằm loại trừ các bệnh nhiệt đới bị lãng quên như bệnh dại và sán lá gan, vốn vẫn đang ảnh hưởng đến những nhóm dân cư dễ bị tổn thương nhất tại Việt Nam.

Bác sĩ khám bệnh và tư vấn sức khỏe cho dân. Ảnh minh họa: Lê Thúy Hằng/TTXVN

Không kém phần quan trọng là vai trò của khoa học trong thúc đẩy lối sống lành mạnh và phòng ngừa các bệnh không lây nhiễm - hiện là nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tật và tử vong tại Việt Nam. Khoa học đã giúp con người hiểu rõ tác hại đối với sức khỏe của những sản phẩm như thuốc lá và thuốc lá điện tử, từ đó cung cấp cơ sở cho các chính sách ứng phó. Trên thực tế, trước đây các công ty thuốc lá từng khẳng định sản phẩm của họ không gây hại cho sức khỏe. Tuy nhiên, chính khoa học đã giúp bác bỏ những thông tin sai lệch nguy hiểm này. Đồng thời, khoa học cũng giúp làm rõ lợi ích của các hành vi có lợi cho sức khỏe như tăng cường vận động thể lực và duy trì chế độ ăn uống cân bằng. Khi người dân hiểu được cơ sở khoa học của phòng bệnh, họ sẽ có đủ khả năng đưa ra lựa chọn lành mạnh hơn, qua đó bảo vệ bản thân, gia đình và cộng đồng.

Tất cả những nỗ lực này góp phần củng cố cam kết lâu dài của Việt Nam đối với mục tiêu chăm sóc sức khỏe toàn dân nhằm bảo đảm mọi người dân đều được tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng với chi phí hợp lý. Phòng bệnh và phát hiện sớm là những trụ cột cốt lõi góp phần tiến tới mục tiêu này và khoa học chính là công cụ để hiện thực hóa.

Tại Việt Nam, WHO luôn cam kết đồng hành cùng chính phủ trong việc thúc đẩy tầm nhìn “phòng bệnh là ưu tiên hàng đầu”. WHO tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Bộ Y tế Việt Nam củng cố hệ thống chăm sóc sức khỏe ban đầu và các dịch vụ dự phòng, đặc biệt tập trung vào phát hiện sớm, sàng lọc và quản lý bệnh không lây nhiễm ngay tại cộng đồng. Công việc này phù hợp với định hướng của Bộ Y tế Việt Nam trong việc thúc đẩy khám sức khỏe định kỳ và mô hình chăm sóc sức khỏe suốt vòng đời, giúp người dân duy trì sức khỏe tốt và giảm nhu cầu điều trị tại bệnh viện về lâu dài.

Nhân Ngày Sức khỏe Toàn dân đầu tiên của Việt Nam, đồng thời là Ngày Sức khỏe Thế giới năm 2026, Tiến sỹ Angela Pratt khuyến cáo mọi người dân Việt Nam hãy cùng thiết lập những mục tiêu sức khỏe cá nhân. Người dân nên chủ động phòng bệnh, thực hành lối sống lành mạnh, tin tưởng vào khoa học như một kim chỉ nam đáng tin cậy. Trong khi đó, các nhà hoạch định chính sách tiếp tục thúc đẩy các chính sách dựa trên thực tiễn và tăng cường đầu tư cho phòng bệnh. WHO kỳ vọng các đối tác ở tất cả các lĩnh vực sẽ cùng chung tay hiện thực hóa tầm nhìn “sức khỏe cho mọi người” của Việt Nam.

Anh Hiển (TTXVN)