Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà làm việc với Đoàn thanh tra IUU của EC

Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà làm việc với Đoàn thanh tra của EC sang đánh giá kết quả phòng, chống khai thác IUU tại Việt Nam - Ảnh: VGP/Minh Khôi

Trước đó, trong các ngày từ 11 đến 19/3, Đoàn Thanh tra của EC đã đi kiểm tra, làm việc với nhiều địa phương, doanh nghiệp, cơ quan, một số Bộ, ngành liên quan để ghi nhận kết quả thực hiện chống IUU tại cả cấp trung ương, địa phương và doanh nghiệp.

Phát biểu tại buổi làm việc, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà nhấn mạnh, kể từ năm 2017 đến nay, những khuyến nghị và hoạt động của Đoàn thanh tra IUU qua các lần làm việc đã có tác động quan trọng, góp phần thúc đẩy Việt Nam hoàn thiện chính sách và nâng cao năng lực quản lý, phát triển nghề cá bền vững, bảo vệ môi trường, nguồn lợi thủy sản và các vấn đề chiến lược liên quan đến biển, đại dương.

Việt Nam đã từng bước hội nhập, phê chuẩn và triển khai các điều ước quốc tế, xây dựng chiến lược phát triển kinh tế biển bền vững, đồng thời hoàn thiện hệ thống pháp luật, trong đó có Luật Thủy sản và các Nghị định, Thông tư, quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật liên quan.

Phó Thủ tướng khẳng định, Việt Nam không coi việc thực hiện các khuyến nghị phòng,chống IUU chỉ nhằm mục tiêu gỡ "thẻ vàng", mà xác định đây là bước đi chiến lược phát triển bền vững, bảo vệ nguồn lợi thủy sản và sinh kế lâu dài cho người dân, đồng thời là trách nhiệm của Việt Nam đối với các vấn đề khu vực, toàn cầu.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, Việt Nam đã tham khảo nhiều kinh nghiệm từ EU trong hoàn thiện thể chế, đặc biệt là những đổi mới trong pháp luật liên quan đến biển, đại dương và quản lý nghề cá - Ảnh: VGP/Minh Khôi

Nhấn mạnh quan hệ hợp tác giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu (EU), Phó Thủ tướng cho biết hai bên đã trải qua 35 năm phát triển bền vững, với quy mô thương mại đạt mức cao, tăng trưởng ổn định, cùng với sự tham gia tích cực của cộng đồng doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam. EU tiếp tục là đối tác quan trọng của Việt Nam trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế và ngoại giao, đặc biệt khi hai bên đã nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện.

Phó Thủ tướng bày tỏ mong muốn tiếp tục lắng nghe các ý kiến thẳng thắn, chuyên sâu và mang tính xây dựng từ Đoàn thanh tra của EC, qua đó giúp Việt Nam hoàn thiện chính sách, nâng cao hiệu quả quản lý nghề cá, sử dụng bền vững tài nguyên biển và thực hiện trách nhiệm quốc gia đối với các vấn đề đại dương.

Nỗ lực vượt bậc, đạt bước tiến lớn

Tại cuộc làm việc, ông Fernando Andresen Guimaraes, Vụ trưởng Vụ Quản trị Đại dương quốc tế và Nghề cá bền vững, Trưởng đoàn thanh tra của EC cho rằng Việt Nam đã có những nỗ lực vượt bậc, đạt được bước tiến lớn nhằm loại bỏ IUU vì lợi ích quốc gia, vì mục tiêu phát triển bền vững và kinh tế xanh.

Đơn cử như việc xây dựng, vận hành Cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (VNFishbase), hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử (eCDT), tỷ lệ lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS) đã đạt gần 100%... Đặc biệt, EC và Đoàn thanh tra ấn tượng, ghi nhận và đánh giá rất cao cách tiếp cận toàn diện, thẳng thắn, chỉ đạo sát sao của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ thông các phiên họp định kỳ của Ban Chỉ đạo quốc gia về IUU hàng tuần và hàng loạt chỉ đạo liên quan. "Việt Nam đang đi đúng hướng, và đi rất nhanh trong phòng chống IUU".

Bên cạnh đó, Đoàn thanh tra của EC cũng nêu một số vấn đề mà các bộ, ngành, địa phương của Việt Nam cần tập trung làm rõ, khắc phục như tính minh bạch của nguyên liệu hải sản sử dụng tại các nhà máy chế biến xuất khẩu; xử lý nghiêm khắc hơn các tàu cá mất kết nối VMS hoặc cố tình chuyển thiết bị sang tàu khác để tránh bị phát hiện.

Đoàn thanh tra của EC: Việt Nam đang đi đúng hướng, và đi rất nhanh trong phòng chống IUU - Ảnh: VGP/Minh Khôi

Về hoàn thiện quy định pháp luật liên quan đến xử lý hành vi vi phạm IUU, bên cạnh quy định xử lý hình sự, Đoàn thanh tra của EC cũng khuyến nghị các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả răn đe như xử phạt hành chính mức cao, kèm theo các biện pháp bổ sung như đình chỉ giấy phép hoặc tịch thu tàu đối với tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài

"Những nỗ lực của Việt Nam trong hơn 8 năm qua là rất phi thường. Việc hoàn tất các công việc còn lại hiện đang nằm trong tay các bạn. Đây là cơ hội để Việt Nam xây dựng một hệ thống quản lý nghề cá bền vững, mang lại lợi ích lâu dài cho ngư dân và cộng đồng ven biển. Chúng tôi luôn sẵn sàng hỗ trợ Việt Nam để sớm đi đến kết thúc quá trình này và gỡ bỏ thẻ vàng", ông Fernando Andresen Guimaraes bày tỏ.

Hoàn thiện chính sách, tăng cường công nghệ, đổi mới quản trị

Trao đổi thêm với Đoàn thanh tra của EC, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà, cho biết, Việt Nam đang ở thời điểm đặc biệt, bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu cao hơn, hướng tới các chuẩn mực mà châu Âu đã đạt được, nhất là về tăng trưởng kinh tế, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển kinh tế biển. Quá trình phát triển của Việt Nam gắn chặt với trách nhiệm toàn cầu và khu vực, đặc biệt trong các vấn đề biến đổi khí hậu, đại dương, rác thải nhựa, đa dạng sinh học và nguồn lợi thủy sản.

Việt Nam đã hợp tác chặt chẽ với EU và tham gia nhiều cam kết quốc tế, như các thỏa thuận về đa dạng sinh học, biến đổi khí hậu, cũng như các sáng kiến về chuyển đổi năng lượng công bằng (JETP), giảm phát thải trong lĩnh vực nông nghiệp và lâm nghiệp. "Việt Nam vừa đồng hành, vừa học hỏi và tham gia tích cực cùng EU".

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, Việt Nam cam kết trong thời gian ngắn sẽ rà soát, sửa đổi các quy định liên quan, có thể áp dụng cơ chế một văn bản sửa nhiều văn bản để khắc phục kịp thời các hạn chế - Ảnh: VGP/Minh Khôi

Liên quan đến phòng, chống IUU, Phó Thủ tướng nhấn mạnh, Việt Nam đã tham khảo nhiều kinh nghiệm từ EU trong hoàn thiện thể chế, đặc biệt là những đổi mới trong pháp luật liên quan đến biển, đại dương và quản lý nghề cá.

Theo đó, Việt Nam đã cải cách pháp luật một cách quyết liệt, đồng thời nhấn mạnh cam kết chính trị mạnh mẽ, coi phòng, chống IUU là nhiệm vụ trọng yếu, mang tính sống còn. Trên cơ sở đánh giá trữ lượng nguồn lợi thủy sản, Việt Nam xác định yêu cầu quản lý chặt chẽ để không khai thác vượt quá tăng trưởng nguồn lợi thủy sản tự nhiên.

Về các vấn đề tồn tại liên quan đến quy định pháp luật, công nghệ, năng lực tổ chức thực hiện, Phó Thủ tướng đề nghị EC tiếp tục góp ý cụ thể về giải pháp, bao gồm cả chính sách và thực thi, đặc biệt trong việc xử lý mối quan hệ giữa chế tài hành chính và hình sự nhằm bảo đảm tính răn đe và hiệu quả.

Phó Thủ tướng cho biết thêm, hiện nay, mức xử phạt hành chính đối với tàu cá vi phạm IUU tại Việt Nam đã được nâng lên đến mức cao nhất trong khung hình phạt, đồng thời áp dụng các biện pháp bổ sung như tịch thu phương tiện đối với trường hợp không chấp hành. Các hành vi vi phạm mới, như gian lận truy xuất nguồn gốc, khai báo không trung thực hoặc gián đoạn thiết bị giám sát, sẽ tiếp tục được rà soát, bổ sung trong quá trình hoàn thiện quy định pháp luật. Theo đó, Việt Nam sẽ tiếp thu khuyến nghị của EC, coi một số hành vi như tháo, ngắt thiết bị VMS là hành vi vi phạm nghiêm trọng với mức xử phạt tăng nặng, kèm theo đó là các hình phạt bổ sung đủ mạnh để ngăn chặn vi phạm.

Về công nghệ, Việt Nam đã triển khai hệ thống VMS và các cơ sở dữ liệu liên quan, đồng thời bổ sung giải pháp kỹ thuật nhằm bảo đảm theo dõi liên tục hành trình tàu cá, kể cả khi mất tín hiệu vệ tinh. Hệ thống quản lý của Việt Nam hiện nay cho phép kiểm soát gần như toàn bộ tàu cá đủ điều kiện hoạt động; các tàu không đáp ứng yêu cầu sẽ không được phép khai thác.

Trong tổ chức thực thi, Việt Nam huy động tổng thể các lực lượng trên biển, kết hợp giám sát công nghệ với nâng cao nhận thức và hành động của ngư dân. Các trường hợp có nguy cơ vi phạm vùng biển nước ngoài được cảnh báo và ngăn chặn kịp thời.

Bên cạnh đó, Việt Nam đang đổi mới mô hình quản trị, quản lý ngành khai thác, chế biến thủy sản theo hướng phân cấp mạnh cho địa phương, đặc biệt là cấp cơ sở, trên nền tảng dữ liệu số liên thông. Trung ương giữ vai trò xây dựng chính sách và hệ thống dữ liệu, trong khi địa phương trực tiếp quản lý và thực thi.

Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà với các đại biểu Đoàn thanh tra của Ủy ban châu Âu (EC) - Ảnh: VGP/Minh Khôi

Đối với hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản điện tử, Việt Nam xác định yêu cầu dữ liệu phải "đúng, đủ, sạch, sống", được cập nhật thường xuyên và kết nối liên thông với các cơ sở dữ liệu về VMS, VNFishbase; đồng thời mở rộng khả năng truy cập cho các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và các bên liên quan, hướng tới kiểm soát toàn diện.

Liên quan đến quản lý nguyên liệu hải sản nhập khẩu, Phó Thủ tướng cho rằng cần làm rõ trách nhiệm của doanh nghiệp và các bên trong chuỗi cung ứng quốc tế, đặc biệt trong trường hợp thông tin hàng hóa chưa chính xác. Đây là nội dung Việt Nam mong muốn tiếp tục nhận được góp ý từ EC.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, các sai sót hiện nay chủ yếu là những kẽ hở đang được phát hiện và sẽ được xử lý theo hai hướng: Xác định trách nhiệm và hành vi vi phạm để xử lý thật nghiêm, đồng thời hoàn thiện cơ chế chính sách nếu tồn tại bất cập.

"Việt Nam cam kết trong thời gian ngắn sẽ rà soát, sửa đổi các quy định liên quan, có thể áp dụng cơ chế một văn bản sửa nhiều văn bản để khắc phục kịp thời các hạn chế. Đồng thời, sẽ xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm và công khai kết quả", Phó Thủ tướng nói.

Bên cạnh công tác phòng, chống IUU, Phó Thủ tướng thông tin thêm với Đoàn thanh tra của EC về việc sửa đổi các luật liên quan đến biển và thủy sản theo hướng phát triển bền vững, gắn với bảo vệ môi trường, đa dạng sinh học và giảm ô nhiễm đại dương. Việt Nam đặt mục tiêu nâng tỷ lệ khu bảo tồn biển lên 6% vào năm 2030, đồng thời có các chính sách tổng thể để thúc đẩy, hỗ trợ ngư dân chuyển đổi nghề cá sang nuôi biển công nghệ cao và các ngành sinh kế khác.

Phó Thủ tướng cũng đề nghị Việt Nam, EU tăng cường hợp tác, trao đổi thường xuyên trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp và các ngành hàng khác… nhằm hỗ trợ lẫn nhau thực hiện hài hòa tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật cao môi trường và biến đổi khí hậu; đẩy mạnh hợp tác kỹ thuật, đặc biệt trong chuyển đổi số, quản lý dữ liệu và phát triển kinh tế biển bền vững; mở rộng hợp tác trong lĩnh vực chuyển đổi năng lượng, nhất là phát triển năng lượng tái tạo như điện gió ngoài khơi, trong khuôn khổ JETP, nhằm hoàn thiện cơ chế để thu hút đầu tư và nguồn lực quốc tế.

Phó Thủ tướng cho rằng việc thiết lập cơ chế trao đổi thường xuyên sẽ góp phần nâng cao hiệu quả hợp tác, củng cố tiến trình phối hợp giữa hai bên trong thời gian tới.

Tại cuộc gặp, Ngài Đại sứ Liên minh châu Âu tại Việt Nam Julien Guerrier ghi nhận những đề xuất của Phó Thủ tướng và khẳng định, Việt Nam và EU có rất nhiều tiềm năng, dư địa để mở rộng hợp tác. Trong đó, hợp tác chống IUU được coi là một trong những nội dung hợp tác trọng tâm, vì lợi ích của cả hai bên. Đồng thời, hai bên thúc đẩy mở rộng hợp tác phát triển điện gió ngoài khơi, chuyển đổi năng lượng công bằng, phát triển kinh tế biển, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn.

Minh Khôi