Phim ngắn Việt chờ một hệ sinh thái để bứt phá

Liên hoan phim (LHP) ngắn TPHCM lần thứ 2 năm 2026 đã khép lại với những đánh giá tích cực cùng sự đón nhận của công chúng. So với lần đầu tổ chức, liên hoan lần này đã mở rộng cả quy mô lẫn chất lượng với nhiều hoạt động chuyên môn, như: tọa đàm, chương trình ươm mầm tài năng, kết nối chuyên gia - quỹ hỗ trợ sáng tạo, tập huấn ứng dụng AI trong làm phim… tất cả đều được thực hiện theo tiêu chuẩn quốc tế, giúp nhà làm phim tiếp cận quy trình phát triển dự án, sản xuất và phát hành chuyên nghiệp.

Trước và sau liên hoan, những người làm phim ngắn đón nhận hàng loạt sân chơi mới: cuộc thi phim ngắn Vietnamese 2026, cuộc thi phim ngắn Inspiring Vietnam 2026, Dự án Kính vạn hoa - Creative Lab 2026, cuộc thi phim ngắn Hiền tài hôm nay… Sự sôi động này cho thấy nhu cầu sáng tạo của các nhà làm phim ngắn rất lớn và điện ảnh Việt đang sở hữu đội ngũ đầy tiềm năng. Tuy nhiên, đằng sau những tín hiệu tích cực ấy là một thực tế đáng suy ngẫm, điện ảnh Việt đang làm khá tốt khâu phát hiện nhưng lại thiếu những mắt xích cần thiết để nuôi dưỡng và phát triển tài năng sau đó.

Điển hình nhất là phim ngắn trong nước chưa có hệ thống phát hành chuyên biệt để tiếp cận khán giả một cách bài bản. Hệ thống rạp phim chủ yếu được thiết kế cho phim thường, phim ngắn (thời lượng khoảng 10-25 phút, tối đa không quá 40 phút) rất khó để xếp lịch chiếu.

Hệ quả là phim ngắn chỉ xuất hiện trong khuôn khổ các LHP, cuộc thi, giải thưởng... Trường hợp Đàn cá gỗ (đạo diễn Nguyễn Phạm Thành Đạt) được phát hành rộng rãi tại rạp và đạt doanh thu tích cực vẫn là ngoại lệ hiếm hoi. Khi phim không có đường để đến với người xem, cả tác giả, tác phẩm lẫn khán giả đều chịu thiệt.

Thiếu nguồn lực sản xuất đang là trở ngại trong việc phát triển phim ngắn khi chỉ một số ít tác phẩm có hỗ trợ về mặt tài chính, cố vấn chuyên môn, trang thiết bị kỹ thuật, hậu kì... Còn lại hầu hết đều là nỗ lực tự thân, nhờ hỗ trợ từ bạn bè, gia đình của người làm phim.

Việc thiếu hụt các quỹ hỗ trợ điện ảnh, các kênh kết nối với nhà đầu tư, nhà sản xuất… đã làm không ít ý tưởng giàu tiềm năng bị bỏ lỡ hoặc không được đầu tư tương xứng. Hệ quả là nhiều nhà làm phim ngắn có tố chất tốt vẫn mãi loay hoay trên hành trình nghề nghiệp, rất ít người có thể chuyển tiếp thành công từ phim ngắn sang phim dài.

Điện ảnh Việt đang chứng kiến sự gia tăng mạnh mẽ về số lượng phim ra rạp, việc hoàn thiện hệ sinh thái phim ngắn vì vậy không còn là câu chuyện riêng của cộng đồng sáng tạo, mà đã trở thành một yêu cầu đối với sự phát triển bền vững của ngành công nghiệp điện ảnh. Những bước chuyển thành công của các đạo diễn trưởng thành từ phim ngắn như: Phạm Thiên Ân, Phạm Ngọc Lân, Dương Diệu Linh, Đỗ Quốc Trung, Nguyễn Phạm Thành Đạt, Hùng Trần… cho thấy đây là nguồn quan trọng để tạo ra lớp nhân lực kế cận chất lượng cao cho điện ảnh Việt. Nhưng những trường hợp ấy vẫn còn quá ít so với tiềm năng thực tế.

Trong 6 sáng kiến TPHCM gửi UNESCO khi tham gia Mạng lưới các Thành phố sáng tạo, nhiều nội dung cũng hướng đến giáo dục điện ảnh, khơi dậy đam mê, ươm mầm tài năng trẻ, mở rộng không gian sáng tạo, phát triển nguồn nhân lực… đó là những tín hiệu tích cực. Tuy nhiên, để phim ngắn thực sự trở thành bệ phóng cho điện ảnh Việt, bên cạnh các cuộc thi hay LHP, điều cần hơn nữa là xây dựng được một hệ sinh thái nơi tài năng được phát hiện, nuôi dưỡng, kết nối và trao cơ hội phát triển lâu dài.

Đầu tư cho phim ngắn hôm nay cũng chính là đầu tư cho diện mạo và sức cạnh tranh của điện ảnh Việt trong tương lai. Khi những hạt giống được gieo trồng trong một hệ sinh thái lành mạnh, điện ảnh Việt mới có thể kỳ vọng vào những mùa quả ngọt bền vững.

VĂN TUẤN