Phim kinh dị Việt có đang lạm dụng yếu tố gây 'sốc' để 'câu view' ?

Trong bối cảnh hàng loạt phim kinh dị liên tiếp dẫn đầu phòng vé và lập kỷ lục doanh thu, Cục Điện ảnh đã có văn bản gửi các cơ sở sản xuất, phát hành và phổ biến phim trên cả nước, đề nghị chú trọng hơn đến giá trị nghệ thuật, giá trị nhân văn, đồng thời thận trọng với việc khai thác các yếu tố bạo lực, máu me, mê tín và giật gân trong sáng tạo cũng như hoạt động quảng bá phim.

Trong Công văn số 1040/ĐA-PBP, Cục Điện ảnh ghi nhận những tín hiệu tích cực của điện ảnh Việt khi số lượng tác phẩm, chất lượng sản xuất và quy mô thị trường đều có bước phát triển đáng kể. Nhiều bộ phim Việt đạt doanh thu cao, góp phần khẳng định vị thế của điện ảnh trong các ngành công nghiệp văn hóa. Tuy nhiên, cơ quan quản lý cũng chỉ ra một thực tế đáng lưu ý khi xu hướng gia tăng các tác phẩm thuộc thể loại kinh dị đang ngày càng rõ nét.

Theo Cục Điện ảnh, một số bộ phim tập trung quá nhiều vào các yếu tố bạo lực, máu me, mê tín hoặc giật gân, trong khi chưa đầu tư tương xứng cho chất lượng nghệ thuật, ngôn ngữ điện ảnh cũng như những giá trị nhân văn và thông điệp xã hội.

Hình ảnh rùng rợn và phản cảm của tấm poster phim "Án mạng karaoke"

Hơn 1 tháng sau khi khuyến nghị này được cơ quan quản lý đưa ra, thị trường tiếp tục đón thêm một dự án mới gây chú ý bởi chính những hình ảnh gây "sốc"." - bộ phim được giới thiệu thuộc thể loại hài - trinh thám vừa tung poster và first look với hình ảnh một người phụ nữ nằm bất động, cổ đầy máu, chiếc micro cắm thẳng vào miệng, phía sau là bóng người cầm dao đứng trong bóng tối. Chỉ một khung hình đã đủ tạo ra hàng nghìn lượt chia sẻ và bình luận trên mạng xã hội.

Nếu chỉ nhìn vào poster, sẽ rất khó để nhận ra đây là một bộ phim được giới thiệu mang màu sắc hài - trinh thám như nhà sản xuất chia sẻ. Điều đập vào mắt người xem trước tiên là thi thể, máu và hung khí. Chính lựa chọn này khiến nhiều ý kiến cho rằng poster tạo cảm giác rùng rợn, thậm chí phản cảm, bởi mức độ trực diện của hình ảnh bạo lực.

Trong bối cảnh Cục Điện ảnh vừa lưu ý về xu hướng lạm dụng các yếu tố máu me, giật gân trong sáng tạo và quảng bá phim, việc một dự án mới tiếp tục gây chú ý bằng những hình ảnh như vậy càng khiến cuộc tranh luận về giới hạn của hoạt động truyền thông phim trở nên đáng suy ngẫm hơn bao giờ hết.

Không thể phủ nhận, đó là một poster được tính toán để gây ấn tượng mạnh. Nhưng điều khiến người ta phải suy nghĩ không nằm ở riêng "Án mạng karaoke" mà ở việc hình ảnh này xuất hiện trong bối cảnh điện ảnh Việt đang chứng kiến làn sóng phim kinh dị nở rộ chưa từng có. Chỉ trong khoảng ba năm trở lại đây, phòng vé liên tiếp đón hàng loạt bộ phim kinh dị nội địa ra rạp. Dù khai thác những chất liệu khác nhau, từ truyền thuyết dân gian, tâm linh đến án mạng hay trinh thám, phần lớn các chiến dịch truyền thông đều có một điểm chung là lựa chọn những hình ảnh ám ảnh nhất để xuất hiện đầu tiên trước công chúng.

Hình ảnh quảng bá cho phim kinh dị "Quỷ nhập tràng" được cho là không lạm dụng các yếu tố rùng rợn đánh vào thị giác người xem

Đây không phải hiện tượng khó lý giải. Trong thời đại mạng xã hội, nơi một poster phải cạnh tranh với hàng nghìn nội dung mới mỗi giờ, những hình ảnh tạo cảm giác giật mình, ghê rợn hay bí ẩn luôn có lợi thế trong việc thu hút sự chú ý. Trong bối cảnh đó, dĩ nhiên thuật toán ưu tiên nội dung được tương tác mạnh, còn sự tò mò là một trong những yếu tố dễ tạo tương tác nhất. Bởi vậy, chỉ một poster đủ gây tranh cãi đôi khi cũng mang lại hiệu quả truyền thông mà nhiều chiến dịch quảng bá thông thường khó đạt được.

Ở góc độ thị trường, đó là lựa chọn có thể hiểu được. Điện ảnh là một ngành công nghiệp sáng tạo nhưng cũng là lĩnh vực đầu tư nhiều rủi ro, trong khi phim kinh dị vài năm qua liên tục chứng minh khả năng sinh lời. Thành công của một số tác phẩm khiến ngày càng nhiều nhà sản xuất tìm đến thể loại này như một hướng đi tiềm năng. Việc xuất hiện thêm nhiều bộ phim kinh dị, xét ở khía cạnh phát triển thị trường là cơ hội để điện ảnh Việt khai thác sâu hơn kho tàng văn hóa dân gian và mở rộng biên độ sáng tạo.

Tuy nhiên, điều đáng bàn là khi cuộc cạnh tranh không chỉ diễn ra ở chất lượng tác phẩm sau khi ra rạp mà còn ở khả năng "chiếm sóng" trên mạng xã hội, yếu tố gây "sốc" dường như ngày càng được đẩy lên phía trước. Không ít bộ phim còn chưa ra rạp, khán giả chưa biết câu chuyện được kể như thế nào, nhưng đã nhớ đến những hình ảnh PR phim với đủ các tạo hình ghê rợn xuất hiện trên poster và trailer. Trong trường hợp của "Án mạng karaoke", điều đầu tiên được nhắc đến sau khi poster phát hành không phải là mô-típ hài - trinh thám mà êkíp giới thiệu, mà là hình ảnh chiếc micro cắm vào miệng nạn nhân.

Một bài đăng trên trang tin mạng xã hội cũng nhắc đến điểm nhấn "rùng mình" từ hình ảnh trên tấm poster phim "Án mạng karaoke"

Chính ở đây, khuyến nghị của Cục Điện ảnh cho thấy tính thời sự. Văn bản không kêu gọi hạn chế phim kinh dị, càng không phủ nhận giá trị của dòng phim này. Điều cơ quan quản lý lưu ý là xu hướng lạm dụng yếu tố bạo lực, máu me, mê tín hoặc hình ảnh gây "sốc" để tạo hiệu ứng truyền thông, trong khi thị trường cần sự đa dạng hơn về thể loại và cách tiếp cận. Nhìn vào những gì đang diễn ra, có thể thấy lời nhắc ấy không phải không có cơ sở.

Điều đáng lo hơn là sự khác biệt giữa rạp chiếu và không gian mạng. Một bộ phim có thể được phân loại T18, T16 và chỉ người đủ tuổi mới được mua vé. Nhưng poster, teaser hay trailer của bộ phim lại xuất hiện công khai trên đủ các kênh mạng xã hội, từ Facebook, TikTok, YouTube...đến các nền tảng video ngắn và các trang tin điện tử. Không có cánh cửa nào ngăn một đứa trẻ đang lướt điện thoại bắt gặp hình ảnh xác chết, vết máu hay những tạo hình ám ảnh. Nói cách khác, quy định phân loại độ tuổi đang phát huy hiệu quả trong phòng chiếu, nhưng lại chưa theo kịp cách thức quảng bá phim trên môi trường số. Đó là khoảng trống đáng để suy nghĩ.

Trên thực tế điện ảnh cần quyền tự do sáng tạo, nhưng hoạt động truyền thông PR cho các dự án phim cũng cần được nhìn nhận dưới góc độ trách nhiệm xã hội. Bởi nếu cuộc đua thu hút sự chú ý tiếp tục được đẩy lên bằng những hình ảnh ngày càng mạnh hơn, ranh giới giữa sáng tạo nghệ thuật và việc khai thác cảm giác sốc để tạo hiệu ứng truyền thông sẽ ngày càng mong manh.

Phim kinh dị vẫn sẽ có chỗ đứng trong điện ảnh Việt và điều đó không có gì phải tranh cãi. Vấn đề ở chỗ sau những thành công liên tiếp của phòng vé, liệu các nhà làm phim sẽ tiếp tục chinh phục khán giả bằng chất lượng kịch bản, ngôn ngữ điện ảnh và bản sắc văn hóa, hay ngày càng phụ thuộc nhiều hơn vào những "cú sốc thị giác" ngay từ khâu quảng bá. Rõ ràng câu trả lời không chỉ quyết định diện mạo của dòng phim kinh dị trong tương lai, mà còn phản ánh mức độ trưởng thành của cả thị trường điện ảnh Việt.

Minh Vân