Philippe Starck và một cách nhìn khác về thiết kế đương đại

Chân dung nhà sáng tạo huyền thoại Philippe Starck.

Philippe Starck: thiết kế không còn là hình thức mà là trải nghiệm sống

Trong kiến trúc và thiết kế đương đại, công năng và thẩm mỹ từ lâu đã không còn là những tiêu chí duy nhất. Điều ngày càng trở nên quan trọng hơn chính là cảm xúc mà một không gian mang lại cho con người: cảm giác được chào đón, được lắng nghe, hay đơn giản là cảm thấy mình thật sự thuộc về.

Philippe Starck đã tạo dựng nên vị trí đặc biệt trong lịch sử thiết kế đương đại vì lẽ đó. Trong hơn nửa thế kỷ sáng tạo, kiến trúc sư – nhà thiết kế – nhà phát minh huyền thoại người Pháp không chỉ tạo ra những sản phẩm mang tính biểu tượng mà còn kiên định theo đuổi một triết lý giản dị nhưng vô cùng sâu sắc: thiết kế trước hết phải phục vụ con người. Và khi con người trở thành trung tâm của mọi không gian sống, vật liệu, hình khối hay công nghệ chỉ còn là phương tiện để khơi gợi cảm xúc.

Philippe Starck không bao giờ xem thiết kế như một cuộc trình diễn. Với ông, đó là cách để phục vụ con người, để tạo ra sự kết nối tinh tế giữa vật chất và trí tuệ. Câu nói “Less material for greater intelligence” (“Càng ít vật chất, càng nhiều trí tuệ”) trở thành kim chỉ nam xuyên suốt hành trình sáng tạo, nhắc chúng ta rằng sự giản lược không phải là sự thiếu hụt, mà là cách để trí tuệ và cảm xúc được cất tiếng.

Trong quan niệm của Starck, cái đẹp không chỉ là hình thức. Ông từng khẳng định: “Chúng ta cần thay thế ‘cái đẹp’, một khái niệm mang tính văn hóa, bằng ‘điều tốt đẹp’, một khái niệm mang tính nhân văn. Chỉ khi đó, các tác phẩm mới xứng đáng tồn tại vì chúng hữu ích, mang lại dịch vụ và phục vụ một mục đích nhất định.” Niềm tin này được phản ánh trong hàng loạt tác phẩm, từ dụng cụ vắt chanh Juicy Salif biểu tượng và chiếc ghế Louis Ghost đến module sinh hoạt Axiom Space dành cho Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS), các phương tiện chạy bằng điện và hydro, cung điện Hoàng gia Monceau đặc trưng với phong cách Paris, và tác phẩm nghệ thuật siêu thực có thể ở được là Maison Heler. Tất cả đều phản ánh sự giản lược tinh tế: vật liệu được tôn vinh, công năng được đặt lên hàng đầu, và cảm nhận của con người nằm ở vị trí trung tâm.

Dụng cụ vắt chanh Juicy Salif.

Mô-đun cư trú của Axiom Space dành cho Trạm Vũ trụ Quốc tế, được thiết kế bởi Philippe Starck.

Starck từng nói: “Thiết kế là kể chuyện, là cảm xúc, là đạo đức, là nhân văn. Mỗi sáng tạo phải khơi gợi cảm giác, mang theo ý nghĩa và tôn trọng bối cảnh xung quanh.” Với ông, thiết kế là một hành động kể chuyện, nơi mỗi chi tiết đều phải khơi gợi nên xúc cảm, mang ý nghĩa và hòa hợp với môi trường. Starck thiết kế cho sự thoải mái đích thực, chứ không phải để phô trương.

Vinh danh ngôn ngữ thiết kế mới

Xuyên suốt sự nghiệp lẫy lừng, Starck đã nhận được nhiều giải thưởng thiết kế danh giá nhất thế giới, bao gồm 2 giải Compasso d’Oro (2001 & 2025), bằng tiến sĩ danh dự từ Đại học Công giáo Bồ Đào Nha (2026), giải thưởng danh dự về tính bền vững của Đức (2025), giải thưởng Nhà thiết kế có ảnh hưởng nhất của GQ (2016), danh hiệu thành viên danh dự của Học viện Mỹ thuật Florence (2009), giải thưởng Xuất sắc trong Thiết kế từ Đại học Harvard (1997), 29 giải thưởng Red Dot Design và 36 giải thưởng iF Design. Đặc biệt, cùng năm 1998, ông được vinh danh tại Pháp với Huân chương Bắc đẩu bội tinh, và nhận được Huân chương Văn học và Nghệ thuật – cấp Chỉ huy, ghi nhận tầm ảnh hưởng sâu sắc của ông đối với thiết kế sáng tạo và văn hóa đương đại.

Những giải thưởng này cho thấy Starck đã định hình một ngôn ngữ thiết kế mới, nơi kiến trúc và sản phẩm không chỉ để sử dụng, mà còn trở thành trải nghiệm cảm xúc. Quan trọng hơn cả, Starck đã góp phần định hình nên một thẩm mỹ đương đại nơi sự giản lược, trí tuệ và cảm xúc cùng tồn tại. Ông đưa thiết kế thoát khỏi phạm vi của những vật thể xa xỉ dành cho số ít, để trở thành một phần tự nhiên của đời sống thường ngày.

Khi triết lý của Starck đối thoại cùng kiến trúc Việt

Trong hành trình sáng tạo của mình, Philippe Starck chưa bao giờ chỉ dừng lại ở việc tạo ra những vật thể đơn lẻ. Điều ông theo đuổi sâu sắc hơn chính là cách thiết kế có thể thay đổi đời sống của con người.

Chính tinh thần ấy đã định hình nên nhiều công trình mang tính bước ngoặt. Điển hình như khi Royalton Hotel tại New York ra đời vào cuối thập niên 1980, nó không chỉ là một khách sạn mới, mà còn làm thay đổi cách thế giới nhìn nhận về không gian lưu trú. Đây chính là nơi đã mở ra xu hướng boutique hotel – nơi trải nghiệm cá nhân, cảm xúc và bản sắc thiết kế trở thành trung tâm. Sau đó, nhiều dự án khác của Starck trên thế giới tiếp tục mở rộng ngôn ngữ này, với những công trình hài hước, đậm chất thơ, tinh tế vượt thời gian, đồng thời truyền tải nhiều thông điệp ý nghĩa, khẳng định rằng kiến trúc không chỉ là cấu trúc vật chất mà còn là một trải nghiệm cảm xúc.

Công trình Royalton Hotel do Philippe Starck thiết kế tại New York vào năm 1988.

Khi những tư tưởng ấy chạm đến Việt Nam, chúng dường như mở ra một cuộc đối thoại âm thầm nhưng đầy ý nghĩa. Trong nhiều năm, thị trường kiến trúc và bất động sản cao cấp của nước ta thường được định hình bởi hai yếu tố quen thuộc: quy mô và vị trí. Tuy nhiên, khi ngày càng nhiều lựa chọn xuất hiện và thị hiếu của giới sở hữu bắt đầu thay đổi, những câu hỏi mới cũng dần hình thành.

Chính trong bối cảnh ấy, triết lý của Starck cho thấy sự cộng hưởng đặc biệt. Trước hết, đó là sự chuyển dịch trong tư duy thiết kế: thay vì phô trương hình thức hay sự đồ sộ, các không gian bắt đầu hướng đến việc khơi mở cảm xúc, tạo nên những trải nghiệm tinh tế và cá nhân hơn cho người sử dụng. Đồng thời, ngôn ngữ vật liệu cũng được nhìn nhận lại với tinh thần trung thực, đá được giữ đúng vẻ thô mộc của đá, gỗ hiện lên với vân tự nhiên của gỗ, kim loại mang sắc thái nguyên bản của kim loại. Tất cả cùng tạo nên một ngôn ngữ hài hòa mà giản dị, bền vững với thời gian.

Và trên hết, trải nghiệm của con người chính là yếu tố trung tâm trong thiết kế của Starck. Với những không gian được kiến tạo để mang lại cảm giác thoải mái, riêng tư và gần gũi, giống như ở nhà nhưng vẫn giữ được sự sang trọng và tinh tế của kiến trúc cao cấp.

Và có lẽ cũng trong tinh thần ấy, Nhà Estate, một dự án biệt thự thượng lưu mới mang tầm nhìn của Starck đang dần hình thành tại Việt Nam. Những thông tin cụ thể vẫn chưa được hé lộ, nhưng có thể tin rằng khi công trình ấy xuất hiện, nó sẽ là một chương thú vị trong cuộc đối thoại giữa tư duy thiết kế toàn cầu và bối cảnh văn hóa bản địa.

Hân Phan