Phép thử sức chịu đựng

Chiến sự đã lan rộng sang Liban với giao tranh giữa lực lượng Israel và Hezbollah gia tăng; những hệ lụy đối với thị trường năng lượng, kinh tế toàn cầu ngày càng rõ nét.

Nhiều chuyên gia nhận định cuộc đối đầu đang dần trở thành “cuộc thử thách khả năng gây tổn thất và chịu đựng tổn thất”, trong đó những lựa chọn chiến lược của các bên sẽ đóng vai trò quyết định.

Lực lượng cứu hộ tìm kiếm các nạn nhân tại hiện trường đổ nát của trường tiểu học nữ sinh Shajareh Tayyiba ở thành phố Minab, miền Nam Iran, sau khi trúng không kích ngày 28/2/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Các hoạt động quân sự phối hợp giữa Mỹ và Israel tiếp tục nhắm vào các mục tiêu quân sự và cơ sở hạ tầng chiến lược của Iran. Ở chiều ngược lại, Tehran tiến hành các đòn đáp trả nhằm vào các mục tiêu quân sự của Israel và một số cơ sở liên quan tới Mỹ tại khu vực Vùng Vịnh, trong đó có hạ tầng năng lượng và công nghệ.

Cuộc xung đột đã gây ra thiệt hại nặng nề về người tại nhiều nước, từ Iran, Liban, Israel, Iraq tới các nước Vùng Vịnh như Kuwait, Các Tiểu vương quốc Arập thống nhất (UAE), Saudi Arabia (A (rập Xêút), Oman. Theo thống kê sơ bộ của tổ chức nhân quyền HRANA có trụ sở tại Mỹ, riêng tại Iran, số người thiệt mạng sau 2 tuần lên tới gần 2.000 người, bao gồm khoảng 1.500 thường dân, trong đó có ít nhất 200 trẻ em. Tại Liban, giới chức nước này cho biết ít nhất 773 người đã thiệt mạng do các cuộc oanh kích của Israel, trong đó có 103 trẻ em. Số người bị thương là hơn 20.000 người.

Khói bốc lên sau cuộc không kích của Israel xuống Beirut, Liban ngày 12/3/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Theo giới quan sát, chuỗi hành động “ăn miếng trả miếng” suốt 2 tuần qua cho thấy vòng xoáy xung đột đang gia tăng, làm dấy lên lo ngại giao tranh có thể lan rộng trên toàn Trung Đông, kéo theo những hệ lụy nặng nề và nghiêm trọng hơn đối với kinh tế và nguồn cung năng lượng toàn cầu.

Giáo sư về quan hệ quốc tế tại trường Kinh tế và Khoa học chính trị London (Anh), ông Fawaz Gerges nhận định giới lãnh đạo Iran coi cuộc đối đầu hiện nay là cuộc chiến mang tính “tồn vong”, khi Tehran cho rằng sự ổn định của hệ thống chính trị và an ninh quốc gia đang bị đặt trước những thách thức nghiêm trọng. Theo chuyên gia về Iran Alex Vatanka từ Viện nghiên cứu Trung Đông trụ sở tại Washington (Mỹ), nếu chịu tổn thất lớn, Iran có thể phản ứng mạnh mẽ hơn nhằm duy trì năng lực răn đe và bảo vệ chủ quyền.

Tạp chí The Economist đánh giá sau tuần đầu giao tranh, cả hai bên đều đang đối mặt với những hạn chế trong chiến lược. Dù đã tấn công trúng nhiều mục tiêu quân sự, các bên vẫn chưa đạt được các mục tiêu chính trị rõ ràng, khiến cuộc xung đột dần trở thành một “cuộc thử thách sức chịu đựng”, trong đó khả năng chịu đựng tổn thất kinh tế và thiệt hại hạ tầng có thể đóng vai trò không kém sức mạnh quân sự.

Một số nhà phân tích nhận định việc Iran mở rộng các đòn tấn công sang các mục tiêu công nghệ và năng lượng, cùng khả năng kiểm soát eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển khoảng 20% lượng dầu xuất khẩu toàn cầu - cho thấy cuộc đối đầu đang chuyển dần sang mô hình “chiến tranh tiêu hao”. Phó Giáo sư Nicole Grajewski tại Trung tâm Nghiên cứu quốc tế (CERI), thuộc trường Sciences Po (Pháp), nhận định chiến lược này nhằm tạo sức ép kinh tế và chính trị đối với các đối thủ.

Tháp khoan dầu tại Luling, Texas, Mỹ. Ảnh: THX/TTXVN

Tại Mỹ, những lo ngại về chi phí và thương vong cũng bắt đầu gia tăng. Giới chức Mỹ ước tính chi phí cho tuần đầu xung đột đã vượt 11,3 tỷ USD. Theo bà Kristina Kausch- Phó Giám đốc phụ trách châu Âu tại Quỹ German Marshall (trụ sở tại Washington), “càng về sau, phí tổn chính trị và kinh tế của cuộc xung đột càng tăng”, điều có thể tạo thêm sức ép đối với chính quyền Tổng thống Donald Trump. Bình luận viên Stephen Collinson của CNN cho rằng các thông điệp khác nhau từ Washington về thời điểm kết thúc chiến dịch phản ánh những tính toán chính trị và chiến lược phức tạp.

Trên thực tế, cuộc chiến tại Iran gây chia rẽ nội bộ nước Mỹ. Mặc dù thời điểm phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran được cho là một "nước cờ khôn khéo" của Tổng thống Donald Trump với mục tiêu chuyển hướng chú ý, trong bối cảnh căng thẳng nội bộ ở Mỹ lên cao và ông chủ Nhà Trắng dường như đang ở thế yếu trong một giai đoạn chính trị bất lợi, song các cố vấn kinh tế và quan chức Mỹ đã cảnh báo về hệ quả chính trị của việc leo thang xung đột, khi một cú sốc dầu mỏ cùng với giá xăng tăng cao có thể nhanh chóng làm suy giảm sự ủng hộ trong nước. Một cuộc thăm dò gần đây của CNN cho thấy 59% người Mỹ phản đối cuộc chiến, ngày càng nhiều ý kiến lo ngại về nguy cơ Mỹ tham gia vào một cuộc chiến sa lầy và tốn kém nữa ở Trung Đông. Tuy nhiên, ở chiều hướng ngược lại, tiếng nói của nhóm “diều hâu” đang thúc giục ông Trump duy trì sức ép quân sự đối với Iran.

Tàu chở dầu di chuyển trên biển Đỏ, gần kênh đào Suez, Ai Cập ngày 11/3/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Cuộc khủng hoảng cũng bộc lộ những hệ lụy địa chính trị. Theo chuyên gia về Trung Đông Bilal Y. Saab từ Viện Quan hệ Quốc tế Hoàng gia (Chatham House, trụ sở tại Anh), nếu xung đột lan rộng ra Vùng Vịnh, các quốc gia Arập có thể phải đối mặt với những lựa chọn chiến lược khó khăn liên quan tới quan hệ với Mỹ và Iran. Trong khi đó, các nỗ lực ngoại giao quốc tế đến nay vẫn chưa tạo được bước đột phá. Giới quan sát cho rằng chiến sự khó có khả năng kết thúc nhanh chóng khi các bên vẫn duy trì năng lực quân sự đáng kể và chưa phát đi tín hiệu rõ ràng về khả năng xuống thang. Theo nhà nghiên cứu Beth Sanner từ Quỹ German Marshall, các mục tiêu chính trị của Mỹ vẫn còn thiếu rõ ràng, trong khi Washington chưa có chiến lược rút lui cụ thể. Nhà phân tích chính trị Thổ Nhĩ Kỳ Nijat Sezgin cho rằng căng thẳng khu vực xung quanh Iran có thể kéo dài ít nhất đến hết tháng 3, khi triển vọng hạ nhiệt phụ thuộc vào các thỏa thuận chính trị giữa các nước chủ chốt trong khu vực cũng như các cường quốc bên ngoài.

Nhìn chung, sau 2 tuần, cục diện xung đột trong thời gian tới vẫn rất khó đoán định, phụ thuộc vào nhiều biến số, từ diễn biến quân sự, nguy cơ mở rộng chiến sự cho tới biến động của thị trường năng lượng và các nỗ lực ngoại giao quốc tế.

Nguyễn Hà (TTXVN)