Phát triển xe điện: Giải pháp chiến lược đảm bảo an ninh năng lượng và tiết kiệm nhiên liệu

Việc thúc đẩy sử dụng xe điện đang dần trở thành một giải pháp thiết thực nhằm tiết kiệm năng lượng, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Đây được coi là bước đi chiến lược trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới có nhiều biến động phức tạp và khó dự báo.

Yêu cầu cấp thiết từ thực tiễn thị trường

Diễn biến phức tạp tại Trung Đông thời gian gần đây một lần nữa cho thấy tính dễ tổn thương của thị trường năng lượng toàn cầu. Giá dầu luôn trong xu hướng tăng khiến chuỗi cung ứng bị gián đoạn, chi phí logistics leo thang, gây ảnh hưởng trực tiếp tới các quốc gia có nền kinh tế mở như Việt Nam. Tại buổi làm việc với Bộ Công Thương, nhiều doanh nghiệp xuất khẩu đã phản ánh hệ lụy tiêu cực từ sự bất ổn của giá nhiên liệu đối với chi phí vận hành.

Trước hiện trạng này, Kết luận số 14-KL/TW ngày 20/3/2026 của Bộ Chính trị về bảo đảm nguồn cung, giá nhiên liệu ổn định trong tình hình mới đã đặt ra yêu cầu rõ ràng về việc chủ động ứng phó, kiểm soát rủi ro và thúc đẩy tiết kiệm trong tiêu dùng năng lượng. Định hướng dài hạn không chỉ dừng lại ở các công cụ tài khóa, tiền tệ mà còn mở rộng sang thay đổi cấu trúc năng lượng, trong đó xe điện đóng vai trò then chốt.

Xe điện là ngành công nghiệp mới

Từ góc độ quản lý, Bộ Công Thương xác định xe điện là một ngành công nghiệp mới, cần được phát triển đồng bộ từ thể chế, hạ tầng đến công nghiệp hỗ trợ. Ông Nguyễn Văn Quân - Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) nhấn mạnh rằng cần chuẩn bị hành lang pháp lý và hạ tầng để vận hành ngành công nghiệp này một cách hiệu quả.

Đến cuối năm 2025, Việt Nam đã đạt được những bước tiến rõ rệt trong việc xây dựng hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật cho xe điện, bao gồm các quy định về trụ sạc, pin và quy trình vận hành. Theo lộ trình, toàn bộ hành lang pháp lý này sẽ phải hoàn thiện trong năm 2026. Bên cạnh đó, các chính sách ưu đãi thuế, lệ phí trước bạ và hỗ trợ phát triển pin lưu trữ đang được triển khai để tận dụng hiệu quả nguồn năng lượng tái tạo.

Thách thức và lộ trình chuyển đổi bền vững

Mặc dù được kỳ vọng lớn, việc chuyển đổi sang xe điện vẫn đối mặt với nhiều rào cản như hạ tầng trạm sạc chưa đồng bộ, chi phí đầu tư ban đầu cao và thói quen tiêu dùng của người dân. TS. Võ Trí Thành - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược thương hiệu và Cạnh tranh nhận định, xe điện là hướng đi quan trọng nhưng cần được tiếp cận tổng thể gắn với toàn bộ hệ thống năng lượng.

Đáng chú ý, nếu nguồn điện vẫn phụ thuộc vào năng lượng hóa thạch, lợi ích về môi trường của xe điện sẽ bị hạn chế. Do đó, Việt Nam cần xây dựng hệ sinh thái hoàn chỉnh bao gồm: sản xuất điện sạch, phát triển lưới điện thông minh và làm chủ công nghệ pin. Việc phát triển công nghiệp hỗ trợ như cơ khí chính xác và phần mềm cũng là yếu tố quyết định để Việt Nam tận dụng lợi ích kinh tế từ quá trình chuyển đổi này.

Tại Kết luận số 14-KL/TW, Bộ Chính trị yêu cầu các bộ, ngành sớm xây dựng chiến lược quốc gia về cung ứng và dự trữ nhiên liệu dài hạn, đồng thời khuyến khích các giải pháp tiết kiệm tiêu dùng thông minh nhằm ổn định kinh tế vĩ mô.

PHỐ HỘI