Phát triển năng lượng tái tạo gắn với kinh tế biển: Tháo 'nút thắt' để bứt phá

Hội thảo khoa học quốc gia với chủ đề “Địa lý nhân văn trong quy hoạch, quản lý và sử dụng bền vững không gian biển” đã trở thành diễn đàn quan trọng kết nối giữa lý luận, thực tiễn và chính sách. Không chỉ dừng lại ở việc trao đổi học thuật, hội thảo còn mở ra hướng tiếp cận liên ngành, góp phần thúc đẩy mạng lưới nghiên cứu địa lý biển, hỗ trợ công tác quy hoạch quốc gia và địa phương trong quản lý, khai thác hiệu quả tài nguyên biển theo hướng bền vững.

Một trong những nội dung thu hút nhiều sự quan tâm của các chuyên gia là vấn đề phát triển năng lượng tái tạo (NLTT) gắn với kinh tế biển. Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh chuyển dịch năng lượng và thực hiện các cam kết giảm phát thải, NLTT, đặc biệt là điện gió ngoài khơi và điện mặt trời, được xác định là động lực quan trọng cho tăng trưởng xanh. Tuy nhiên, quá trình phát triển lĩnh vực này vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản cần sớm tháo gỡ.

Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh chuyển dịch năng lượng và thực hiện các cam kết giảm phát thải, NLTT, đặc biệt là điện gió ngoài khơi và điện mặt trời, được xác định là động lực quan trọng cho tăng trưởng xanh.

Trước hết, hạ tầng lưới điện chưa theo kịp tốc độ phát triển của các dự án NLTT. Tại nhiều địa phương, nhất là khu vực phía Nam, sự gia tăng nhanh chóng của các nhà máy điện gió và điện mặt trời đã tạo áp lực lớn lên hệ thống truyền tải, dẫn đến tình trạng quá tải, gây lãng phí nguồn lực đầu tư. Theo các chuyên gia, để khắc phục điểm nghẽn này, nhu cầu vốn đầu tư cho lưới điện truyền tải trong giai đoạn 2026-2035 lên tới hàng chục tỷ USD, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của Nhà nước và khu vực tư nhân.

Bên cạnh đó, khung chính sách, pháp luật về NLTT vẫn còn thiếu tính thống nhất. Dù đã có nhiều chủ trương khuyến khích phát triển năng lượng sạch, nhưng các quy định hiện hành còn phân tán ở nhiều văn bản khác nhau, tiềm ẩn nguy cơ chồng chéo, thiếu nhất quán. Đặc biệt, quy trình cấp phép đối với các dự án điện gió ngoài khơi vẫn còn phức tạp, kéo dài, làm giảm sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư.

Một thách thức khác được chỉ ra là tác động môi trường và xã hội của các dự án NLTT. Nếu không được quy hoạch hợp lý, các dự án điện gió ngoài khơi có thể ảnh hưởng đến hệ sinh thái biển, dòng chảy, sinh kế của ngư dân cũng như hoạt động hàng hải và du lịch. Điều này đặt ra yêu cầu phải tích hợp chặt chẽ các yếu tố môi trường - xã hội trong quá trình quy hoạch và triển khai dự án.

Ngoài ra, chi phí đầu tư ban đầu cho NLTT, đặc biệt là điện gió ngoài khơi, vẫn ở mức cao, phụ thuộc lớn vào công nghệ nhập khẩu. Trong khi đó, công nghệ khai thác năng lượng biển vẫn chưa hoàn thiện, khiến hiệu quả đầu tư chưa tương xứng với tiềm năng. Cùng với đó, nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực này còn hạn chế, doanh nghiệp trong nước chưa tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trước những thách thức nêu trên, các chuyên gia tại hội thảo đã đề xuất nhiều giải pháp đồng bộ. Trước hết, cần sớm hoàn thiện khung pháp lý về NLTT, tiến tới xây dựng một đạo luật riêng nhằm thống nhất các quy định, tạo nền tảng ổn định và minh bạch cho nhà đầu tư. Đồng thời, việc triển khai hiệu quả các quy hoạch lớn như Quy hoạch điện quốc gia và Quy hoạch không gian biển cần được đẩy mạnh, nhằm giảm thiểu xung đột trong khai thác, sử dụng tài nguyên biển.

Đầu tư phát triển hạ tầng lưới điện, đặc biệt là lưới điện thông minh và hệ thống lưu trữ năng lượng, cũng được xem là giải pháp then chốt để nâng cao khả năng tích hợp các nguồn NLTT. Cùng với đó, việc tăng cường đánh giá tác động môi trường - xã hội, đảm bảo hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo vệ hệ sinh thái biển là yêu cầu xuyên suốt.

Về nguồn lực, cần đẩy mạnh thu hút vốn đầu tư nước ngoài, đồng thời khuyến khích chuyển giao công nghệ, từng bước nâng cao năng lực nội địa hóa. Các công cụ tài chính xanh như trái phiếu xanh cũng được kỳ vọng sẽ mở ra kênh huy động vốn dài hạn cho các dự án năng lượng quy mô lớn.

Và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao được xác định là yếu tố nền tảng. Việc xây dựng các chương trình đào tạo chuyên sâu về kinh tế biển và năng lượng tái tạo sẽ góp phần nâng cao năng lực nghiên cứu, làm chủ công nghệ và thúc đẩy sự tham gia sâu hơn của doanh nghiệp trong nước vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Có thể thấy, phát triển năng lượng tái tạo gắn với kinh tế biển không chỉ là xu thế tất yếu mà còn là bài toán tổng thể, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa khoa học, chính sách và thực tiễn. Những trao đổi tại hội thảo đã góp phần làm rõ hơn các nút thắt và gợi mở hướng đi, qua đó tạo nền tảng cho việc khai thác hiệu quả, bền vững không gian biển Việt Nam trong giai đoạn tới.

ĐK