Phát triển khoa học, công nghệ cần gắn với các bài toán lớn của Thủ đô

TS Lê Xuân Rao, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật thành phố Hà Nội phát biểu khai mạc hội thảo.

Phát biểu khai mạc hội thảo, TS Lê Xuân Rao, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật thành phố Hà Nội cho biết, việc xây dựng Kế hoạch khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giai đoạn 2026-2030 diễn ra trong bối cảnh Hà Nội đang đứng trước nhiều cơ hội mới từ Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, Luật Thủ đô 2026 và hàng loạt cơ chế đặc thù về đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp sáng tạo, chuyển đổi số, thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), quỹ đầu tư mạo hiểm và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Theo TS Lê Xuân Rao, Hà Nội đang phải đối mặt với nhiều thách thức như: Ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, áp lực dân số, hạ tầng, năng suất lao động chưa tương xứng với tiềm năng, khoảng cách giữa nghiên cứu khoa học và thương mại hóa kết quả nghiên cứu còn lớn. Từ thực tiễn đó, ông cho rằng kế hoạch giai đoạn 2026-2030 cần trả lời được câu hỏi trọng tâm: Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số sẽ đóng góp như thế nào vào mục tiêu xây dựng Hà Nội phát triển nhanh, bền vững và đạt tăng trưởng hai con số trong thời gian tới?

Chủ tịch Liên hiệp Hội Hà Nội cũng đề xuất 3 yêu cầu lớn đối với dự thảo. Thứ nhất, kế hoạch phải lấy việc giải quyết các bài toán lớn của thành phố làm trung tâm, từ giao thông, môi trường, quản trị đô thị đến kinh tế số, công nghiệp công nghệ cao và nâng cao chất lượng cuộc sống người dân. Thứ hai, cần xác định rõ các công nghệ chiến lược và sản phẩm chủ lực mà Hà Nội có lợi thế cạnh tranh như: Trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ số, bán dẫn, công nghệ sinh học, công nghệ môi trường và công nghiệp sáng tạo. Thứ ba, phải chuyển hóa các cơ chế đặc thù của Luật Thủ đô 2026 và các nghị quyết của HĐND thành phố thành kết quả cụ thể thông qua quy trình thực hiện rõ ràng, nguồn lực đủ mạnh và cơ chế tổ chức hiệu quả.

GS.TS Trần Khắc Thi phát biểu tại hội thảo.

Đánh giá về dự thảo kế hoạch, GS.TS Trần Khắc Thi (Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Hà Nội) nhận định điểm mới đáng chú ý là lần đầu tiên dự thảo đưa ra hệ thống chỉ tiêu khá cụ thể về kinh tế - tài chính, nguồn nhân lực, tổ chức khoa học công nghệ, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và công nghệ lõi.

Tuy nhiên, để nâng cao tính khả thi, GS.TS Trần Khắc Thi đề nghị bổ sung phần đánh giá thực trạng hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của Hà Nội giai đoạn 2021-2025, làm rõ những tồn tại và điểm nghẽn cần khắc phục. Bên cạnh đó, cần xây dựng phụ lục khung các chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giai đoạn 2026-2030 gắn với việc giải quyết các bài toán lớn của thành phố; đồng thời đánh giá hiệu quả của 9 chương trình khoa học và công nghệ giai đoạn trước để có cơ sở tái cấu trúc hoặc xây dựng chương trình mới.

Từ góc độ hoạch định chính sách, theo PGS.TS Bùi Thị An, Chủ tịch Hội Nữ trí thức thành phố Hà Nội, các chỉ tiêu như chi cho nghiên cứu và phát triển đạt tối thiểu 2% GRDP, nguồn ngoài ngân sách chiếm trên 60%, hình thành 1-2 doanh nghiệp khởi nghiệp kỳ lân, có 8-10 tổ chức khoa học công nghệ đạt đẳng cấp khu vực và thế giới hay 3-5 doanh nghiệp công nghệ quy mô khu vực đều cần được bổ sung số liệu hiện trạng, lộ trình thực hiện và cơ quan chịu trách nhiệm cụ thể.

PGS.TS Bùi Thị An phát biểu.

Ngoài ra, PGS.TS Bùi Thị An cho rằng, dự thảo đang tập trung nhiều vào các chỉ số đầu vào như số lượng trung tâm đổi mới sáng tạo, số startup, số công bố khoa học hay số sáng chế, trong khi còn thiếu các chỉ số phản ánh hiệu quả thực chất như: Doanh thu từ thương mại hóa kết quả nghiên cứu, giá trị kinh tế tạo ra từ các nhiệm vụ khoa học công nghệ, tỷ lệ doanh nghiệp ứng dụng công nghệ mới hay tỷ lệ đóng góp của kinh tế số vào GRDP.

Luật gia Nguyễn Hồng Tuyến, Chủ tịch Hội Luật gia TP Hà Nội phát biểu.

Một nội dung khác được nhiều đại biểu quan tâm là cơ chế liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp. Theo PGS.TS Bùi Thị An, đây chính là điểm nghẽn lớn hiện nay khi nhiều kết quả nghiên cứu vẫn chưa được đưa vào thực tiễn. Vì vậy, kế hoạch cần làm rõ hơn cơ chế chia sẻ lợi ích, nguồn lực tài chính và trách nhiệm của các bên tham gia.

TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm phát biểu.

Trong khi đó, PGS.TS Tô Duy Phương (Chủ tịch Hội Đúc - Luyện kim Hà Nội) nhấn mạnh, Hà Nội cần lựa chọn những lĩnh vực có lợi thế nổi trội để tạo đột phá thay vì dàn trải nguồn lực. Ông cũng đề xuất thành phố mạnh dạn đầu tư cho các cá nhân, doanh nghiệp khoa học công nghệ có khát vọng đổi mới sáng tạo, phát triển các quỹ đầu tư mạo hiểm, tăng cường đặt hàng nghiên cứu từ thực tiễn sản xuất và nhu cầu thị trường. Bên cạnh đó, Hà Nội cần sớm tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng linh kiện ô tô, xe máy điện, đồng thời thúc đẩy giao thông xanh và xây dựng vùng phát thải thấp nhằm nâng cao chất lượng môi trường sống cho người dân...

Kết thúc hội thảo, nhiều ý kiến thống nhất rằng, dự thảo kế hoạch cần tiếp tục được hoàn thiện theo hướng giảm nội dung mang tính liệt kê hành chính, tăng nội dung chiến lược và tạo động lực tăng trưởng; lấy kết quả đầu ra và tác động kinh tế - xã hội làm thước đo; lấy doanh nghiệp làm trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Đồng thời phát huy tối đa các cơ chế đặc thù của Luật Thủ đô 2026 để khẳng định vai trò của Hà Nội là trung tâm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo hàng đầu cả nước trong giai đoạn tới.

Tin và ảnh Thu Hằng