Khi thế giới thay đổi cách yêu thương động vật

Ra đời từ làn sóng đấu tranh bảo vệ động vật tại Mỹ vào thập niên 1980, khẩu hiệu “Adopt, don’t shop” ban đầu là lời kêu gọi cộng đồng nhận nuôi chó mèo từ các trạm cứu hộ thay vì mua bán tại cửa hàng thú cưng.

Sau đó, chiến dịch cùng tên của tổ chức bảo vệ quyền động vật quốc tế Last Chance for Animals (LCA) đã góp phần đưa thông điệp lan rộng ra nhiều quốc gia, trở thành biểu tượng cho lối sống nhân văn và có trách nhiệm với động vật.

Sự phát triển của mạng xã hội tiếp tục giúp phong trào vượt khỏi phạm vi của các tổ chức cứu hộ truyền thống. Trên Instagram, TikTok hay X, hashtag #Adoptdontshop xuất hiện trong hàng triệu bài đăng về giải cứu và nhận nuôi động vật.

Với thế hệ Millennials và Gen Z, việc nhận nuôi thú cưng không chỉ là lựa chọn cá nhân mà còn thể hiện lối sống đề cao sự đồng cảm, tính bền vững và trách nhiệm xã hội.

Góc nhìn quốc tế và thực trạng tại Việt Nam

Theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) vào năm 2024, có hơn 200 triệu chó và mèo đang sống trong tình trạng vô chủ trên toàn thế giới, lang thang tại các khu đô thị, vùng ngoại ô và cả khu vực nông thôn.

Những cá thể này phần lớn không được tiêm phòng, không có nguồn thức ăn ổn định và thường xuyên đối mặt với nguy cơ tai nạn, bệnh tật hoặc chết đói trong môi trường khắc nghiệt.

Corentin, một du khách người Pháp cho biết: “Nhiều người vẫn chọn mua thú cưng vì họ chưa thực sự hiểu ý nghĩa của việc nhận nuôi. Họ chỉ muốn sở hữu một thú cưng đẹp chứ không thật sự quan tâm, đồng hành với chúng”.

Bạn đồng hành của anh, Mathis đồng tình: “Việc mua bán khiến động vật trở thành món hàng, trong khi đó nhận nuôi là cách để trao lại cho chúng cơ hội được yêu thương”.

Tại Việt Nam, bức tranh toàn cảnh về thực trạng cũng không kém phần đáng lo ngại. Chó mèo lang thang xuất hiện ngày càng nhiều ở các đô thị, phần lớn là hệ quả của việc nuôi thiếu trách nhiệm và nhân giống không kiểm soát.

Đáng chú ý, một bộ phận không nhỏ trong số đó còn có nguy cơ bị bắt vào các nơi buôn bán trái phép để làm nguồn cung thực phẩm, khiến tình trạng của chúng càng trở nên rủi ro hơn.

Trao cơ hội thứ hai cho thú cưng bị bỏ rơi

“Adopt, don’t shop” đang dần được biết đến rộng rãi hơn trong cộng đồng yêu động vật, đặc biệt ở giới trẻ tại Việt Nam. Các mô hình cứu hộ như CPAPS, Sân Nhà Nhiều Chó tại Hà Nội hay Sài Gòn Time, Lucky Shelter ở miền Nam không còn chỉ dừng lại ở việc tiếp nhận và chăm sóc chó mèo bị bỏ rơi.

Nhiều nơi bắt đầu xây dựng quy trình nhận nuôi bài bản hơn, đồng thời đẩy mạnh truyền thông và kết nối cộng đồng nhằm thay đổi nhận thức về việc nuôi thú cưng có trách nhiệm.

Trong số đó, Sân Nhà Nhiều Chó là một trong những trung tâm cứu hộ thu hút nhiều sự chú ý nhờ quy mô hoạt động lớn và cách tiếp cận tập trung vào việc lan tỏa tinh thần nhận nuôi thay vì mua bán thú cưng.

Trung tâm được thành lập năm 2021, trong bối cảnh số lượng chó mèo lang thang ngày càng tăng trong khi nhiều trạm cứu hộ xung quanh đều đã quá tải. Ban đầu, chỉ là một nhóm nhỏ tự đứng ra tiếp nhận những trường hợp không còn nơi nào nhận thêm.

“Càng tham gia, chúng tôi càng nhận ra nhu cầu ngoài cộng đồng lớn hơn rất nhiều so với khả năng của một nhóm tình nguyện nhỏ lẻ”, anh Trung Thành, quản lý truyền thông của Trung tâm, chia sẻ.

Sau đó, Sân Nhà Nhiều Chó chính thức vận hành dưới hình thức doanh nghiệp xã hội để có nền tảng pháp lý cho hoạt động lâu dài.

Sau 5 năm, quy mô của Trung tâm đã thay đổi đáng kể. Từ khoảng 50 cá thể trong một ngôi nhà có sân vườn, hiện nay Sân Nhà Nhiều Chó đang chăm sóc gần 1.500 chó mèo tại Đoài Phương, Hà Nội sau nhiều lần chuyển địa điểm vì quá tải.

“Số cứu hộ luôn nhiều hơn số được nhận nuôi” anh Trung Thành nói. Theo anh, chỉ trong giai đoạn trước và sau Tết Nguyên đán 2026, Trung tâm đã tiếp nhận hơn 100 trường hợp mới. Tháng 4 vừa qua, đơn vị này cũng phối hợp với cơ quan công an tiếp nhận thêm nhiều chó mèo được giải cứu từ các vụ trộm cắp và buôn bán trái phép.

Tuy nhiên, áp lực lớn nhất với Trung tâm không chỉ nằm ở số lượng cá thể ngày càng tăng. Chị Phương Thúy, quản lý tại trạm, cho biết nhiều chó mèo được đưa về trong tình trạng không có thương tích nghiêm trọng nhưng lại mang tổn thương tâm lý kéo dài sau thời gian bị bỏ rơi hoặc bạo hành.

“Có những bé sức khỏe hoàn toàn ổn nhưng lại mang những chấn thương về mặt tâm lý, sợ người đến mức không dám lại gần. Những tổn thương đó là điều Sân Nhà Nhiều Chó chưa thể khắc phục triệt để”, chị nói.

Theo Trung tâm, nhiều cá thể mất hàng tháng, thậm chí nhiều năm mới dần lấy lại cảm giác an toàn với con người. Với số lượng chó mèo lớn và nguồn lực còn hạn chế, Sân Nhà Nhiều Chó cho biết điều họ cần không đơn thuần là thêm nhiều người nhận nuôi, mà là những người thực sự sẵn sàng gắn bó lâu dài với thú cưng.

Vì vậy, thay vì sử dụng các hình ảnh hoặc thông điệp quá nặng nề, Trung tâm lựa chọn cách tiếp cận nhẹ nhàng hơn trong hoạt động truyền thông. Tinh thần “Adopt, don’t shop” được lồng ghép vào các bài đăng, hoạt động kết nối cộng đồng và quá trình tiếp đón người đến thăm trạm.

“Điều chúng tôi mong muốn là cộng đồng dần nhìn chó mèo tại các trạm cứu hộ bằng một góc nhìn tích cực và nhân văn hơn. Khi cách nhìn thay đổi, mọi người sẽ nhớ đến thông điệp ‘Adopt, don’t shop’ một cách tự nhiên hơn và việc nhận nuôi cũng có thể lan tỏa bền vững hơn trong xã hội”, anh Trung Thành bộc bạch. Chị Phương Thúy cũng nhấn mạnh: “Chó mèo không phải món đồ để mua rồi bỏ. Chúng là bạn”.

Có thể nói, sau hơn bốn thập kỷ lan tỏa, “Adopt, don’t shop” đã vượt ra khỏi phạm vi của một khẩu hiệu cứu hộ. Và khi nhận thức cộng đồng dần thay đổi, cách con người đối xử với những sinh vật yếu thế không còn là vấn đề cá nhân, mà trở thành thước đo của sự văn minh.

Hải Anh - Ngọc Linh - Khánh Linh