Phát triển du lịch làng nghề - Động lực thúc đẩy tăng trưởng

Phát triển công nghiệp văn hóa gắn với du lịch trải nghiệm

Hà Nội hiện có khoảng 1.350 làng nghề và làng có nghề, trong đó có 327 làng nghề, làng nghề truyền thống đã được công nhận. Thành phố xác định phát triển làng nghề không chỉ là nhiệm vụ kinh tế, mà còn là yêu cầu bảo tồn di sản, phát huy bản sắc văn hóa và tạo nền tảng cho các loại hình du lịch trải nghiệm, du lịch văn hóa phát triển bền vững.

Phát triển du lịch làng nghề là nội dung được thành phố thúc đẩy thực hiện những năm qua nhằm hỗ trợ bảo tồn và phát triển các làng nghề truyền thống trên địa bàn Thủ đô. Theo đó, thành phố đã chỉ ra danh mục dự án ưu tiên đầu tư, trong đó có các dự án phát triển làng nghề gắn với du lịch.

Hiện có 2 mô hình làng nghề truyền thống đã áp dụng thành công mô hình phát triển làng nghề truyền thống, di tích văn hóa gắn với du lịch rất nổi tiếng là làng gốm sứ Bát Tràng và làng lụa Vạn Phúc. Hai làng nghề này cũng là những làng nghề đầu tiên của Hà Nội cũng như của Việt Nam được công nhận là thành viên của mạng lưới các thành phố thủ công sáng tạo thế giới.

Nhằm góp phần bảo tồn và phát huy hiệu quả giá trị của các nghề truyền thống, làng nghề, làng nghề truyền thống thông qua hoạt động du lịch, Hà Nội đã xây dựng tuyến du lịch và các sản phẩm trải nghiệm đặc thù gắn với các làng nghề và làng nghề truyền thống.

Làng nghề gốm sứ Bát Tràng là một làng nghề truyền thống có từ lâu đời, nổi bật với các sản phẩm gốm sứ cao cấp Ảnh: Diệu Anh

Thời gian qua, thành phố Hà Nội đã triển khai ba sản phẩm du lịch ngoại thành mới, gồm: “Con đường Di sản Nam Thăng Long, Hà Nội - Tinh hoa làng nghề Việt”, “Con đường đạo học” và “Sắc hoa Tường Phiêu” sau khi triển khai thành công tuyến Con đường di sản Nam Thăng Long kết nối các địa chỉ: Đình Nội Bình Đà, làng tăm hương Quảng Phú Cầu, làng dệt lụa Phùng Xá.

Tuyến du lịch “Con đường Di sản Nam Thăng Long, Hà Nội - Tinh hoa làng nghề Việt” đưa du khách khám phá các làng nghề trăm tuổi nằm trên địa bàn các xã: Đại Thanh, Hồng Vân, Ngọc Hồi, Chuyên Mỹ. Trong đó làng Hạ Thái nổi tiếng với nghề sơn mài, làng Cựu có kiến trúc biệt thự cổ và nghề may truyền thống, làng Ngâu xưa nay có nghề nấu rượu hoa cúc chi, còn làng Phúc Am có nghề làm đồ thờ phục vụ tín ngưỡng dân gian.

Mỗi làng nghề là một mảnh ghép của di sản, nơi lưu giữ trí tuệ, bàn tay và tâm hồn người thợ Hà Nội. “Tinh hoa làng nghề Việt” không chỉ mang lại trải nghiệm du lịch, mà còn tôn vinh giá trị lao động và nghệ thuật dân gian - nền tảng để Hà Nội phát triển công nghiệp văn hóa gắn với du lịch trải nghiệm.

Bên cạnh đó, Hà Nội đã ban hành Kế hoạch về du lịch nông nghiệp, nông thôn gắn với xây dựng nông thôn mới trên địa bàn thành phố, trong đó có 6 làng nghề được lựa chọn tham gia. Đáng chú ý, Hà Nội đã công nhận 55 điểm du lịch và khu du lịch cấp thành phố, trong đó có 26 điểm gắn với làng nghề, 7 làng nghề được công nhận là điểm du lịch làng nghề. Đặc biệt, các sản phẩm thủ công mỹ nghệ của làng nghề Hà Nội hiện đã xuất khẩu tới 89 quốc gia và vùng lãnh thổ. Toàn thành phố có 351 nghệ nhân cùng mạng lưới các hội, hiệp hội và câu lạc bộ làng nghề hoạt động tích cực.

Hà Nội cũng quan tâm đến việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể, nhiều nghề thủ công truyền thống được đưa vào các danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, danh mục Di sản văn hóa phi vật thể ưu tiên bảo vệ.

Nhằm thúc đẩy phát triển du lịch làng nghề, Hà Nội cũng xây dựng kế hoạch đầu tư xây dựng các điểm quảng bá sản phẩm, Trung tâm thiết kế sáng tạo, giới thiệu, quảng bá và bán sản phẩm OCOP, làng nghề gắn với du lịch tại các huyện, thị xã, tạo không gian để các nghệ nhân, thợ giỏi sáng tạo, trình diễn và quảng bá sản phẩm đến du khách và người tiêu dùng.

Song song với đó, thành phố đẩy mạnh công tác đào tạo nguồn nhân lực. Các khóa tập huấn kỹ năng thuyết minh, hướng dẫn được tổ chức thường xuyên, giúp mỗi người dân đều có thể trở thành một đại sứ du lịch, truyền tải sinh động những giá trị lịch sử và nét đặc trưng của quê hương mình.

Góp phần bảo tồn giá trị truyền thống

Thực tiễn cho thấy, phát triển du lịch làng nghề đang trở thành một hướng đi quan trọng, góp phần bảo tồn giá trị truyền thống, đồng thời tạo thêm động lực tăng trưởng cho kinh tế địa phương.

Thông qua việc hoàn thiện cơ chế, chính sách, đầu tư hạ tầng, đào tạo nguồn nhân lực và xây dựng các sản phẩm du lịch đặc thù, Hà Nội từng bước khai thác hiệu quả tiềm năng của hệ thống làng nghề. Đây cũng là cơ sở để Thủ đô phát triển công nghiệp văn hóa gắn với du lịch, nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm thủ công truyền thống và tăng cường vị thế của Hà Nội trong tiến trình hội nhập và phát triển bền vững.

Dưới góc độ là một chuyên gia về phát triển sản phẩm thương hiệu làng nghề gắn với du lịch trải nghiệm, bà Hà Thị Vinh, Chủ tịch Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ và làng nghề Hà Nội cho biết đổi mới sáng tạo luôn hiện diện trong mỗi người thợ, song để làng nghề phát triển bền vững cần cách tiếp cận mới. Tại Bát Tràng đang xây dựng mô hình bảo tàng sinh thái làng nghề, để nơi đây không chỉ là không gian sản xuất mà còn trở thành điểm đến văn hóa, du lịch hấp dẫn, nơi du khách có thể trải nghiệm trọn vẹn câu chuyện của nghề.

Từ góc độ chính quyền cơ sở, Phó Chủ tịch UBND xã Bát Tràng Nguyễn Thành Thuận cho rằng, việc sắp xếp đơn vị hành chính theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã tạo điều kiện để xã mở rộng không gian phát triển làng nghề, gắn bảo tồn với quy hoạch và phát triển du lịch. Tuy nhiên, Bát Tràng vẫn đối mặt với những thách thức về liên kết sản xuất, tiêu thụ và khai thác du lịch chưa tương xứng tiềm năng. Ông Nguyễn Thành Thuận đề xuất cần nâng cao nhận diện sản phẩm, cải tiến cách gắn mã QR và phát triển các dòng sản phẩm "phiên bản giới hạn" để nâng tầm giá trị gốm sứ Bát Tràng.

Còn tại xã Hồng Vân, phát huy lợi thế làng nghề, cảnh quan nông nghiệp và giá trị văn hóa truyền thống, xã đang mở ra hướng phát triển mới: Nông nghiệp sinh thái - du lịch trải nghiệm. Mô hình này không chỉ nâng cao thu nhập cho người dân, mà còn tạo động lực để địa phương chuyển mình mạnh mẽ trong giai đoạn tới.

Ông Nguyễn Văn Tình (xã Hồng Vân) chia sẻ xã có lợi thế lớn nhờ 11 làng nghề truyền thống được công nhận, trong đó nổi bật là các nghề mây tre đan Ninh Sở, sơn mài Hạ Thái, sinh vật cảnh Xâm Xuyên - Cơ Giáo, hoa cây cảnh Nội Thôn và vùng trồng đào Đông Thai. Những nghề truyền thống được kết hợp với chuyển đổi mô hình nông nghiệp, tạo ra bức tranh sản xuất vừa giàu bản sắc, vừa có hàm lượng kinh tế cao.

Du khách tham quan các hoạt động du lịch tại xã Hồng Vân Ảnh: PV

Nhiều mô hình sinh thái - công nghệ cao đã hình thành như sản xuất rau an toàn tại Hà Hồi, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao ở Ninh Sở, vùng hoa, cây cảnh Hồng Vân - Vân Tảo, hệ thống trang trại chăn nuôi tập trung ở Duyên Thái, Ninh Sở với tổng đàn duy trì 30.000-35.000 con/năm. Trong đó, xã Hồng Vân được thành phố công nhận Khu du lịch cấp thành phố năm 2024.

Sự hình thành của mô hình nông nghiệp trải nghiệm đã kéo theo sự đổi mới trong tư duy sản xuất, khi người dân không chỉ trồng để bán mà còn trồng để phục vụ dịch vụ, tạo cảnh quan, phát triển du lịch.

Có thể thấy rằng, phát triển làng nghề Hà Nội gắn với du lịch và chuyển đổi số không còn là câu chuyện riêng của từng địa phương hay từng nghệ nhân, mà là bài toán tổng hợp của quy hoạch, thị trường và con người. Khi giá trị truyền thống được bảo tồn đúng cách, sản phẩm được kể bằng ngôn ngữ số và du lịch trở thành kênh lan tỏa hiệu quả, làng nghề Thủ đô mới có thể bước ra khỏi không gian làng xóm quen thuộc để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị kinh tế sáng tạo, tạo động lực tăng trưởng bền vững cho khu vực nông thôn Hà Nội trong giai đoạn tới.

Thanh Huyền