Phát triển công nghiệp quốc phòng lưỡng dụng là chủ trương đúng đắn, nhất quán của Đảng-Bài 2: Tự chủ quốc phòng từ sức mạnh lưỡng dụng (tiếp theo và hết)

Không thể “nhập khẩu sự tự chủ”

Có nhận thức lệch lạc cho rằng, trong thời đại hội nhập, chỉ cần có ngân sách là có thể mua được vũ khí, trang bị, công nghệ hiện đại từ bên ngoài. Nhìn bề ngoài, lập luận ấy có vẻ thực dụng, nhưng thực chất rất nguy hiểm. Bởi trong lĩnh vực quốc phòng, không phải thứ gì có tiền cũng mua được; không phải công nghệ nào cũng được đối tác chuyển giao. Ngoài ra, không phải nguồn cung nào cũng ổn định, bởi bất cứ quốc gia nào cũng luôn đặt lợi ích của mình lên trên lợi ích của đối tác. Đó là điều hoàn toàn dễ hiểu.

Thực tiễn trên thế giới cho thấy, khi xảy ra xung đột, khủng hoảng địa chính trị hoặc cạnh tranh chiến lược, các biện pháp cấm vận, kiểm soát xuất khẩu, hạn chế chuyển giao công nghệ, phong tỏa phần mềm, linh kiện, dữ liệu có thể được áp dụng bất cứ lúc nào. Những lĩnh vực càng hiện đại, càng nhạy cảm, càng liên quan đến quốc phòng, an ninh như bán dẫn, vệ tinh, trí tuệ nhân tạo (AI), cảm biến, động cơ, vật liệu mới, an ninh mạng... càng bị kiểm soát chặt chẽ.

Bởi vậy, tự chủ, tự lực, tự cường là quy luật sinh tồn của quốc gia độc lập. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng xác định yêu cầu đẩy mạnh phát triển CNQP, công nghiệp an ninh tự chủ, tự lực, tự cường, lưỡng dụng, hiện đại. Đây là sự phát triển nhất quán trong tư duy của Đảng về bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, đặt CNQP, công nghiệp an ninh vào vị trí then chốt của năng lực tự chủ chiến lược quốc gia.

Và cần hiểu rõ rằng, tự chủ, tự lực, tự cường không có nghĩa là tự cô lập, là khép kín hay phủ nhận hợp tác quốc tế. Ngược lại, chỉ khi có năng lực tự chủ nhất định, chúng ta mới có thể hợp tác bình đẳng, tiếp nhận chuyển giao công nghệ có chọn lọc, tham gia chuỗi giá trị toàn cầu ở thế chủ động. Không có nội lực, nền tảng công nghiệp, không làm chủ được công nghệ thì hợp tác sẽ bị phụ thuộc, nhập khẩu có thể bị động và hiện đại hóa Quân đội sẽ bị kìm hãm.

Xe tăng T-90S/SK trong khối trưng bày ngoài trời tại Triển lãm Quốc phòng Quốc tế Việt Nam 2024. Ảnh: qdnd.vn

CNQP lưỡng dụng chính là con đường để xây dựng nội lực ấy. Thông qua sản xuất lưỡng dụng, các cơ sở CNQP có điều kiện duy trì dây chuyền, bồi dưỡng, đào tạo nhân lực, tìm hiểu, tích lũy công nghệ, mở rộng hợp tác, tạo nguồn lực tái đầu tư. Gắn kết với nền công nghiệp quốc gia, CNQP được tiếp nhận sức sáng tạo từ doanh nghiệp dân sự, viện nghiên cứu, trường đại học, chuyên gia công nghệ, các trung tâm đổi mới sáng tạo. Đó là cách biến tiềm lực kinh tế thành tiềm lực quốc phòng và thúc đẩy CNQP thành động lực phát triển công nghiệp quốc gia.

Lưỡng dụng để xây dựng Quân đội hiện đại

Theo quan điểm nhất quán của Đảng, Quân ủy Trung ương và Bộ Quốc phòng, “hiện đại hóa Quân đội” không chỉ là hiện đại hóa vũ khí, trang bị, mà là hiện đại hóa toàn diện mọi thành tố tạo nên sức mạnh chiến đấu của Quân đội nhân dân Việt Nam. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng Quân đội “cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại”, có chất lượng tổng hợp, sức mạnh chiến đấu cao, đủ khả năng bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong mọi tình huống.

Đại hội Đảng bộ Quân đội lần thứ XII, nhiệm kỳ 2025-2030 xác định yêu cầu xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại; huy động hiệu quả các nguồn lực; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; hoàn thiện thể chế quân sự, quốc phòng. Đây là những định hướng rất quan trọng để CNQP lưỡng dụng phát triển trong tổng thể xây dựng Quân đội hiện đại.

Trong chiến tranh hiện đại, ưu thế không chỉ thuộc về bên có nhiều vũ khí hơn, mà thuộc về bên làm chủ hệ thống tác chiến. Một khí tài hiện đại muốn phát huy hiệu quả phải gắn với mạng thông tin, dữ liệu, cảm biến, chỉ huy, điều khiển, bảo đảm kỹ thuật, bảo đảm hậu cần, bảo đảm an toàn thông tin. Vì vậy, CNQP hiện đại không chỉ sản xuất từng sản phẩm riêng lẻ, mà phải hướng tới làm chủ công nghệ lõi, làm chủ tích hợp và cả hệ thống.

Tính lưỡng dụng ở đây có ý nghĩa đặc biệt. Các công nghệ như AI, thị giác máy tính, vật liệu mới, robot, phương tiện không người lái, thông tin vệ tinh, an ninh mạng, điện tử công suất cao, mô phỏng huấn luyện... đều có thể phục vụ cả quân sự và dân sự. Nếu được tổ chức khoa học, hiệu quả, nhu cầu quốc phòng sẽ là “đề bài” cho khoa học, công nghệ quốc gia. Ngược lại, năng lực đổi mới sáng tạo của xã hội sẽ bổ sung nguồn lực mạnh mẽ cho quốc phòng.

Đây cũng là cơ sở bác bỏ luận điệu cho rằng phát triển CNQP lưỡng dụng “chèn ép” doanh nghiệp dân sinh. Vấn đề không phải là doanh nghiệp Quân đội đứng riêng một phía và doanh nghiệp dân sinh đứng riêng một phía, mà là phải hình thành hệ sinh thái CNQP mở, có kiểm soát, trong đó Nhà nước giữ vai trò định hướng chiến lược, lực lượng nòng cốt giữ vai trò dẫn dắt ở những lĩnh vực trọng yếu, còn các doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, chuyên gia dân sự tham gia vào chuỗi nghiên cứu, sản xuất, cung ứng, chuyển giao phù hợp.

Luật CNQP, an ninh và động viên công nghiệp cũng khuyến khích, tạo điều kiện để cơ quan, tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp tham gia phát triển CNQP, công nghiệp an ninh và động viên công nghiệp. Điều đó cho thấy chủ trương nhất quán của Đảng và Nhà nước không phải là phát triển CNQP theo mô hình khép kín mà là huy động tối đa nguồn lực của nền công nghiệp quốc gia tham gia xây dựng tiềm lực quốc phòng, đồng thời đặt các hoạt động này dưới sự quản lý chặt chẽ, thống nhất của Nhà nước, tuân thủ quy định của pháp luật và bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia, dân tộc.

Phát triển CNQP theo hướng lưỡng dụng không chỉ trực tiếp phục vụ nhiệm vụ bảo đảm vũ khí, trang bị kỹ thuật cho LLVT mà còn tạo động lực thúc đẩy công nghiệp hỗ trợ, công nghiệp công nghệ cao, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo. Quá trình đó đồng thời góp phần nâng cao năng lực động viên công nghiệp khi đất nước có tình huống, tăng cường khả năng huy động tiềm lực của nền kinh tế phục vụ quốc phòng. Quan trọng hơn, hiệu quả của CNQP lưỡng dụng sẽ làm rõ mối quan hệ gắn bó giữa xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, qua đó giúp nhân dân thấy rõ quốc phòng không phải là gánh nặng đối với phát triển, mà chính là điều kiện để giữ vững hòa bình, ổn định và tạo môi trường thuận lợi cho đất nước phát triển nhanh, bền vững.

Định hướng thực hiện và trách nhiệm đấu tranh

Trước hết, để chủ trương phát triển CNQP lưỡng dụng đi vào cuộc sống, phải tiếp tục hoàn thiện thể chế, tháo gỡ điểm nghẽn. Luật đã có hiệu lực, nhưng để luật đi vào cuộc sống cần hệ thống văn bản hướng dẫn đồng bộ, rõ ràng, khả thi. Cần cơ chế đặt hàng, giao nhiệm vụ, đấu thầu, nghiên cứu, thử nghiệm, nghiệm thu, chuyển giao, thương mại hóa sản phẩm lưỡng dụng phù hợp với đặc thù quốc phòng, an ninh. Công tác triển khai luật cần được tiến hành chặt chẽ, nghiêm túc, phát huy hiệu lực, hiệu quả trong xây dựng, phát triển CNQP, an ninh và công nghiệp quốc gia.

Thứ hai, cùng với hoàn thiện pháp luật, phải nâng cao chất lượng quản trị. Những gì thuộc bí mật quốc phòng phải được bảo vệ nghiêm ngặt; những gì thuộc hoạt động sản xuất, kinh doanh theo cơ chế thị trường phải tuân thủ pháp luật, cạnh tranh lành mạnh, minh bạch trong phạm vi được phép. Cơ chế đặc thù là cần thiết, nhưng đặc thù không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý. Ngược lại, lĩnh vực càng đặc thù, quan trọng, càng phải kiểm soát chặt chẽ.

Thứ ba, cần phát triển mạnh nguồn nhân lực chất lượng cao. CNQP hiện đại không thể chỉ dựa vào máy móc, nhà xưởng, vốn đầu tư, mà quyết định ở con người. Đội ngũ cán bộ quản lý, nhà khoa học, kỹ sư, công nhân quốc phòng phải vừa có trình độ cao, vừa có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức trong sáng, kỷ luật nghiêm, tinh thần phụng sự Tổ quốc. Nếu thiếu bản lĩnh chính trị, công nghệ cao có thể bị chi phối bởi lợi ích nhóm. Ngược lại, năng lực chuyên môn hạn chế thì bản lĩnh chính trị khó chuyển hóa thành sản phẩm cụ thể. Vì vậy, phải kết hợp chặt chẽ đào tạo chuyên môn với giáo dục chính trị, rèn luyện đạo đức, xây dựng văn hóa CNQP hiện đại.

Thứ tư, cần mở rộng liên kết giữa CNQP với công nghiệp quốc gia. Các cơ sở quốc phòng nòng cốt cần trở thành hạt nhân trong những chuỗi công nghiệp trọng yếu, có khả năng dẫn dắt, đặt hàng, chuyển giao, hỗ trợ doanh nghiệp dân sự tham gia sản xuất linh kiện, vật tư, phần mềm, thiết bị, dịch vụ kỹ thuật phù hợp. Cách làm này vừa tăng sức mạnh CNQP, tạo thị trường cho doanh nghiệp trong nước, vừa xây dựng năng lực động viên công nghiệp khi có tình huống.

Thứ năm, phải chủ động truyền thông, định hướng dư luận và đấu tranh phản bác quan điểm sai trái. Không thể để khoảng trống thông tin bị lấp đầy bằng tin giả, suy diễn, xuyên tạc. Những thành tựu có thể công khai cần được thông tin kịp thời, chính xác, sinh động. Những vấn đề còn hạn chế cần được nhìn nhận thẳng thắn, với tinh thần xây dựng. Những luận điệu sai trái cần được phản bác bằng chứng cứ, lý lẽ, thực tiễn, không cực đoan, không né tránh, không đơn giản hóa.

Đấu tranh tư tưởng trong lĩnh vực này phải làm rõ 3 vấn đề cốt lõi: Phát triển CNQP lưỡng dụng là chủ trương đúng đắn, có cơ sở lý luận, pháp lý và thực tiễn. Những sai phạm cá biệt (nếu có) phải bị xử lý nghiêm, nhưng không thể dùng sai phạm để phủ nhận chủ trương. CNQP lưỡng dụng không đối lập với doanh nghiệp tư nhân, không tách rời dân sinh, mà hướng tới huy động sức mạnh tổng hợp quốc gia cho nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc.

Phát triển CNQP lưỡng dụng là biểu hiện sinh động của đường lối quốc phòng toàn dân, độc lập, tự chủ, tự lực, tự cường của Đảng ta. Đó là con đường tất yếu xây dựng Quân đội hiện đại bằng nội lực Việt Nam, để bảo vệ Tổ quốc không chỉ bằng ý chí, mà bằng nền tảng công nghiệp, khoa học, công nghệ, kinh tế và "thế trận lòng dân" vững chắc. Mọi luận điệu xuyên tạc chủ trương này đều hướng đến mục tiêu làm suy yếu tiềm lực quốc phòng, chia rẽ Quân đội với nhân dân, phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng.

Kiên định đường lối của Đảng, tổ chức thực hiện hiệu quả, quản trị minh bạch, phát triển bằng khoa học, công nghệ và bảo vệ bằng sức mạnh lòng dân là những định hướng căn bản để CNQP Việt Nam phát triển tự chủ, tự lực, tự cường, lưỡng dụng, hiện đại, trở thành mũi nhọn công nghiệp quốc gia, góp phần bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong mọi tình huống.

NGUYỄN THÁI DƯƠNG