Phật thủ bonsai Đắc Sở Tết Bính Ngọ 'cháy hàng' từ vườn

Với đôi tay tài hoa và tư duy nhạy bén thị trường, những thành viên của Hợp tác xã Phật thủ Đắc Sở đã biến cây trồng truyền thống thành sản phẩm cảnh giá trị cao, mở ra hướng đi bền vững cho cả làng nghề.

Cây phật thủ dáng huyền được anh Nguyễn Quang Định ghép 19 quả. Ảnh: Nguyễn Mai

Cuộc “lột xác” của cây trồng truyền thống

Một quả phật thủ cắt cành loại đẹp, được tuyển chọn kỹ lưỡng, giá bán chỉ vài trăm nghìn đồng. Nhưng cũng chính quả đó, khi được ghép lên cây phật thủ, tạo dáng bonsai, đưa vào chậu cảnh, giá trị lập tức tăng gấp nhiều lần. “Có cây tôi ghép 19 quả, nếu bán rời thì chỉ vài triệu đồng, nhưng khi hoàn thiện thành cây bonsai, giá có thể lên tới 45-50 triệu đồng”, anh Nguyễn Quang Định, Giám đốc Hợp tác xã Phật thủ Đắc Sở cho biết.

Một cây phật thủ bosai "lên chậu". Ảnh: Nguyễn Mai

Chỉ tay vào một cây phật thủ lớn đã được trồng trong chậu cảnh, anh Định hồ hởi giới thiệu: “Đây là cây phật thủ dáng huyền, mềm mại. Tính từ đôn lên đến hết tán cao 1,6m, rộng 1,4m, tôi ghép 19 quả. Trong tâm linh, nhiều người thích số lẻ như 5, 7, 9… Riêng số 19 được quan niệm là “nhất đỉnh”, thể hiện mong muốn luôn đứng đầu, ở vị thế cao nhất”. Theo anh Định, cây đã ghép quả ổn định có thể chơi từ 3 đến 6 tháng, khi mang đi biếu tặng cũng hàm ý chúc gia chủ luôn là “số 1”, sự nghiệp vươn lên đỉnh cao. Cây này đã được khách chốt giá 45 triệu đồng.

Cây phật thủ dáng trực được anh Nguyễn Quang Định ghép 15 quả theo yêu cầu của khách. Ảnh: Nguyễn Mai

Ở một cây khác, anh Định cho biết, nhiều khách hàng là nam giới, doanh nhân đặc biệt yêu thích phật thủ dáng trực bởi thể hiện sự vững chãi, ngay thẳng và khí thế vươn lên mạnh mẽ. “Cây này tôi ghép 15 quả theo yêu cầu của gia chủ. Trong phong thủy, số 15 tượng trưng cho sự sinh sôi, phát triển. Cây được ghép trên gốc phật thủ trồng 3 năm tuổi, tôi bán với giá 25 triệu đồng”, anh Định cho hay.

Ở phân khúc thấp hơn, những cây phật thủ mini nhỏ xinh, chỉ ghép một quả, trồng trong chậu nhỏ cũng rất hút khách. Chỉ tay vào một cây bonsai mini có bộ gốc uốn lượn già nua, anh Định chia sẻ: “Cây này bán giá 1,5 triệu đồng. Một quả cũng mang ý nghĩa là ‘nhất’, là số 1. Cái đẹp nằm ở bộ gốc già, dáng thế điệu đà, rất hiếm trên thị trường”… Tất cả những cây này đã có khách đặt mua, chiều nay xe sẽ đưa cây đến tận nhà cho khác.

Cây phật thủ mini có gốc 3 năm tuổi được uốn thế mềm mại. Ảnh: Nguyễn Mai

Theo Giám đốc Hợp tác xã Phật thủ Đắc Sở Nguyễn Quang Định, để tạo nên một cây phật thủ bonsai đẹp, người làm phải đáp ứng nhiều tiêu chí khắt khe. Trước hết là dáng cây. Tùy đặc điểm từng gốc mà tạo thế như dáng huyền, dáng trực, phu thê, mẫu tử, phụ tử hay đoàn viên. Tiếp đó là bộ lá - lá phải nhỏ, dày, đều, không quá to hay quá bé. Quan trọng nhất là quả: Quả phải xòe đẹp, tròn đều, các “ngón tay” cân đối; vị trí ghép quả phải tự nhiên, không lộ mắt ghép. Đến Tết, cây bật lộc non càng tăng thêm ý nghĩa về sinh sôi, may mắn.

Điểm đặc biệt trong cách làm của anh Nguyễn Quang Định là tất cả cây phật thủ bonsai đều sử dụng gốc từ 3 năm tuổi trở lên. Những gốc già giúp cây có dáng dấp cổ kính, tán đẹp, tổng thể hài hòa. Anh không làm cây đại trà đưa ra chợ mà chủ yếu sản xuất theo đơn đặt hàng. “Trước đây tôi chơi lan nên có “tệp” khách hàng rất dày. Những người chơi phật thủ bonsai đa phần là doanh nghiệp, hộ kinh doanh, đặt cây ở phòng thờ hoặc không gian trang trọng”, anh Định nói.

Tết Bính Ngọ 2026, anh Nguyễn Quang Định chuẩn bị khoảng 100 cây phật thủ bonsai loại từ 5 quả trở lên, tất cả đều đã bán hết. Ảnh: Nguyễn Mai

Kỹ thuật ghép quả cũng là yếu tố quyết định thành công. Theo anh Định, thời gian ghép khoảng 20 ngày là liền mắt ghép, tỷ lệ đạt tới 99%. Những ngày cao điểm cận Tết, anh trực tiếp làm kỹ thuật, còn thợ phụ chỉ hỗ trợ chuyển cây, lên chậu, lau lá và trang trí.

Tết Bính Ngọ 2026, anh Nguyễn Quang Định chuẩn bị khoảng 100 cây phật thủ bonsai loại ghép từ 5 quả trở lên, chưa kể các cây nhỏ ghép 1-3 quả. Đến thời điểm này, toàn bộ số cây đã được khách đặt hết. “Từ tháng 10, khách đã về vườn chọn cây. Cây nào được chọn đều gắn số rõ ràng, đến cận Tết tôi mới tiến hành ghép quả”, anh cho biết. Riêng vườn phật thủ của gia đình anh Nguyễn Quang Định đạt doanh thu gần 1 tỷ đồng.

Những cây phật thủ đẹp được chọn ghép quả có gốc già giúp cây có dáng dấp cổ kính, tán đẹp, tổng thể hài hòa và đặc biệt "bật lộc" được nhiều người yêu thích. Ảnh: Nguyễn Mai

Mở hướng đi mới cho làng nghề Đắc Sở

Hợp tác xã Phật thủ Đắc Sở hiện có 9 thành viên, do anh Nguyễn Quang Định làm Giám đốc. Trong đó, có một số vườn làm bonsai như gia đình các anh: Nguyễn Phú Dũng, Nguyễn Văn Chiến…

Nói về cơ duyên phát triển phật thủ bonsai, theo anh Định, những năm qua nghề trồng phật thủ ở làng đối mặt nhiều thách thức. Cây phật thủ trồng khoảng 5 năm phải di chuyển sang vùng đất mới. Nhiều hộ Đắc Sở phải lên Ba Vì, Phúc Thọ, Đan Phượng, cách nhà hàng chục ki-lô-mét để thuê đất trồng, kéo theo việc con cái phải chuyển trường, sinh hoạt đảo lộn. “Chúng tôi thành lập hợp tác xã với mong muốn tạo ra sản phẩm làng nghề để bà con có thể quay về quê hương. Phật thủ bonsai không cần nhiều diện tích, giá trị kinh tế cao, hoàn toàn có thể trở thành một nghề nếu phát triển bài bản”, anh Định nhấn mạnh.

Những cây phật thủ đã có khách chọn được đeo số, chỉ chờ ghép quả cào cây là giao hàng. Ảnh: Nguyễn Mai

Chia sẻ về định hướng phát triển, anh Nguyễn Quang Định cho biết, thông qua mô hình phật thủ bonsai, Hợp tác xã mong muốn bà con Đắc Sở nhìn thấy một hướng đi mới, từ đó mạnh dạn học hỏi, làm theo. “Tôi không lo việc làm nhiều sẽ dẫn đến cạnh tranh. Ngược lại, Hợp tác xã mong muốn càng nhiều hộ cùng tham gia thì càng có nhiều cây đẹp, tiếng vang của làng nghề càng được lan tỏa”, anh Định nhấn mạnh.

Quan điểm của anh Nguyễn Quang Định thể hiện tư duy phát triển làng nghề theo hướng liên kết, cộng hưởng giá trị. Khi nhiều hộ cùng tham gia làm phật thủ bonsai, không chỉ số lượng cây cảnh đẹp tăng lên mà thương hiệu phật thủ Đắc Sở cũng được lan tỏa mạnh mẽ hơn, tạo nền tảng để nghề truyền thống phát triển bền vững.

Người làm bonsai phật thủ tuyển chọn những quả đẹp nhất để chuẩn bị ghép lên cây. Ảnh: Nguyễn Mai

Với vai trò là Giám đốc Hợp tác xã, anh Nguyễn Quang Định cũng mong muốn Nhà nước quan tâm, hỗ trợ kết nối tiêu thụ sản phẩm phật thủ sấy. Theo anh Định, mỗi năm người dân Đắc Sở có khoảng 5.000 tấn phật thủ tươi (loại quả xấu không đạt yêu cầu để chơi quả), sau chế biến cho ra khoảng 500 tấn phật thủ khô phục vụ xuất khẩu. Những năm trước, tận dụng phật thủ loại không đẹp, bà con bán cho các lò sấy với giá khoảng 7.000 đồng/kg tươi; tuy nhiên năm nay giá giảm chỉ còn một nửa. Giá bán thấp khiến nhiều hộ giữ quả trên cây đến khoảng tháng 7, làm cây suy kiệt, không đủ điều kiện nuôi hoa, quả cho vụ Tết. Vì vậy, phật thủ loại đẹp trong năm nay trở nên khan hiếm, giá phật thủ đẹp tăng cao hơn khoảng 40% so với các năm.

Để có những cây phật thủ bonsai có dáng thế đẹp, người dân Đắc Sở đã cắt tỉa, tạo tán cây phôi trong nhiều năm. Ảnh: Nguyễn Mai

Đặc biệt, năm 2025, sản phẩm phật thủ bonsai của Hợp tác xã Phật thủ Đắc Sở đã tham gia đánh giá, phân hạng OCOP và được chứng nhận. Với hướng đi sáng tạo từ bonsai phật thủ, Đắc Sở đang từng bước khẳng định thương hiệu, không chỉ giữ nghề truyền thống, mà còn nâng cao giá trị, thu nhập cho người dân, để mỗi mùa Tết đến, phật thủ nơi đây tiếp tục “tỏa hương”.

Nguyễn Mai