Phạt nặng hành vi ép nhậu và bài toán thực thi

Nghị định 90/2026/NĐ-CP của Chính phủ ngày 30-3-2026 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế có hiệu lực từ ngày 15-5, mang theo kỳ vọng dẹp bỏ thói quen lạm dụng thức uống có cồn bằng những mức phạt nghiêm khắc. Dù vậy, ranh giới mỏng manh giữa những lời mời xã giao và sự ép buộc, cũng như việc thiếu vắng công cụ đo lường vi phạm đang đặt ra bài toán khó cho cơ quan chức năng khi áp dụng vào đời sống.

Đánh trúng túi tiền người vi phạm

Nghị định 90/2026/NĐ-CP thiết lập một hệ thống khung hình phạt chi tiết và mang tính răn đe cao đối với nhiều nhóm hành vi vi phạm. Cụ thể, mức phạt tiền từ 1-3 triệu đồng sẽ được áp dụng cho hành vi uống rượu, bia ngay trong giờ làm việc, học tập hoặc có hành vi ép buộc người khác sử dụng thức uống có cồn.

Với các hành vi phổ biến như uống rượu, bia tại địa điểm cấm hoặc có động thái xúi giục, kích động, lôi kéo người khác uống, mức phạt dao động từ 500.000 đến 1 triệu đồng. Đối với nhóm vị thành niên, người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi sử dụng rượu, bia sẽ bị áp dụng hình thức xử phạt cảnh cáo.

Ở khía cạnh kinh doanh và phân phối, nghị định có những quy định cực kỳ khắt khe nhằm hạn chế khả năng tiếp cận rượu, bia của người trẻ. Việc bán thức uống có cồn cho người chưa đủ 18 tuổi hoặc không niêm yết thông báo cấm bán tại cơ sở kinh doanh sẽ đối mặt với mức phạt 1-3 triệu đồng. Nghiêm trọng hơn, các cơ sở cố tình mở điểm bán trong phạm vi bán kính 100 m quanh khu vực trường học, cơ sở y tế hoặc tại địa điểm bị cấm sẽ bị phạt nặng từ 5-10 triệu đồng.

Đặc biệt, trong bối cảnh thương mại điện tử bùng nổ, hành vi bán rượu, bia trực tuyến mà không có biện pháp kiểm soát chặt chẽ độ tuổi người mua có thể bị phạt lên tới 20 triệu đồng, kèm theo hình phạt bổ sung tước giấy phép kinh doanh từ 1-3 tháng. Việc khuyến mại cho người dưới 18 tuổi hoặc sử dụng rượu từ 15 độ trở lên làm hàng khuyến mại sẽ bị phạt từ 20-30 triệu đồng.

Từ ngày 15-5-2026, hành vi ép nhậu hay uống rượu, bia trong giờ làm việc sẽ bị phạt từ 1-3 triệu đồng

Đánh giá về quy định mới, chị Trần Minh Phương (ngụ phường Linh Xuân) chia sẻ: "Văn hóa tiệc tùng, mời mọc bia, rượu tại Việt Nam xảy ra rất thường xuyên. Nhiều người dù không muốn uống hoặc tửu lượng kém vẫn phải nhắm mắt dùng. Tôi cho rằng Nghị định 90 sẽ dần xóa bỏ được thói quen này".

Đồng tình với quan điểm trên, ông Nguyễn Văn Phúc (ngụ phường Bình Thạnh) nhìn nhận việc đánh mạnh vào túi tiền người vi phạm là cần thiết, song điều ông băn khoăn nhất vẫn là làm sao để quy định này thực sự đi vào thực tế.

Khó xác định ranh giới ép buộc

Dưới góc nhìn pháp lý, luật sư Đào Thị Bích Liên, Văn phòng Luật sư Hà Hải và Cộng sự, khẳng định việc siết chặt quy định về sử dụng rượu, bia là bước đi đúng đắn, phản ánh xu thế văn minh. Quy định cấm uống rượu, bia trong giờ làm việc có ý nghĩa như một lằn ranh rõ ràng, buộc người lao động phải giữ sự tỉnh táo, dẹp bỏ tình trạng "lai rai giờ trưa".

Tuy nhiên, thực tiễn triển khai lại cho thấy nhiều vướng mắc. Việc xác định thế nào là "trong giờ làm việc" không hề đơn giản đối với doanh nghiệp tư nhân, người lao động theo ca, làm việc linh hoạt hoặc các ngành nghề đặc thù cần tiếp khách. "Một bữa ăn trưa có dùng bia nhẹ, hay một buổi tiếp đối tác có rượu, liệu có bị xem là vi phạm hay không? Nếu không có hướng dẫn cụ thể, rất dễ dẫn đến việc áp dụng tùy nghi" - luật sư Liên phân tích.

Tương tự, tính khả thi của quy định cấm bán rượu, bia cho người dưới 18 tuổi phụ thuộc rất lớn vào khâu kiểm soát. Tại các cửa hàng nhỏ lẻ, việc bán hàng chủ yếu dựa vào cảm quan mà thiếu khâu kiểm tra giấy tờ tùy thân, khiến quy định dễ rơi vào tình trạng "có luật nhưng khó thực thi". Hơn nữa, với các cơ sở kinh doanh có doanh thu lớn từ rượu, bia, mức phạt 1-3 triệu đồng có thể chưa đủ sức ngăn chặn nguy cơ tái phạm.

Bên cạnh đó, việc định lượng hành vi "ép uống" cũng là một bài toán hóc búa. Luật sư Liên chỉ rõ "ép uống" là một trạng thái rất khó xác định ranh giới. Một lời mời xã giao, câu nói đùa, hay áp lực từ công việc đôi khi rất mong manh với sự "ép buộc". Nếu không có chứng cứ cụ thể, việc xử lý dễ rơi vào cảm tính. Dù vậy, gốc rễ vấn đề vẫn nằm ở bản lĩnh người uống: nếu chủ động từ chối, hành vi ép buộc sẽ khó có thể thực hiện.

Đồng quan điểm, luật sư Trần Thị Thanh Thảo, Giám đốc Công ty Luật TNHH Thảo Trần, đánh giá Nghị định 90 là một văn bản tiến bộ, bao quát toàn diện chuỗi hành vi từ sử dụng, kinh doanh đến trách nhiệm người đứng đầu, phù hợp với tinh thần "phòng ngừa là chính" của Luật Phòng chống tác hại của rượu, bia. So sánh với quốc tế, cách làm của Việt Nam đang tương đồng với Singapore, Nhật Bản, Hàn Quốc và Úc. Dù vậy, thách thức vẫn còn đó: từ áp lực tài chính với người lao động thu nhập thấp; khó khăn trong việc chứng minh vi phạm khi thiếu camera hay biên bản; cho đến những tác động kinh tế đối với ngành phân phối thức uống có cồn.

Bài và ảnh: ANH VŨ