Phát huy vai trò của tạp chí khoa học xã hội trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

Gian trưng bày thành tựu khoa học xã hội "Dòng chảy tri thức-Kiến tạo tương lai" tại Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam dịp kỷ niệm ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam 21/6.

Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Bộ Chính trị xác định, bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của toàn Đảng, toàn quân và toàn dân; là nội dung cơ bản, có ý nghĩa sống còn đối với công tác xây dựng Đảng. Nghị quyết cũng nhấn mạnh yêu cầu chủ động đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới.

Thực tiễn cho thấy, các thế lực thù địch, phản động ra sức khai thác không gian mạng để chống phá nền tảng tư tưởng của Đảng với cách thức tinh vi. Báo chí không thể chỉ dừng lại ở vai trò phản ứng trước tin giả, mà cần tiên phong định hướng dư luận, kiến tạo dòng chảy thông tin tích cực để ngăn chặn các luận điệu sai trái ngay từ khi mới manh nha, phản bác sắc bén các luận điệu sai trái và củng cố niềm tin vào con đường đi lên chủ nghĩa xã hội.

Khoa học xã hội giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong hệ thống khoa học, góp phần nghiên cứu và giải thích các quy luật vận động của đời sống xã hội và hành vi con người. Thông qua việc cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn cho quá trình hoạch định chính sách, quản lý và phát triển xã hội, khoa học xã hội giúp giải quyết hiệu quả các vấn đề kinh tế, chính trị, văn hóa và xã hội đặt ra trong từng giai đoạn phát triển.

Đồng thời, khoa học xã hội còn thực hiện chức năng định hướng giá trị, bồi dưỡng nhân cách và nâng cao ý thức công dân. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số hiện nay, khoa học xã hội ngày càng khẳng định vai trò trong việc nhận diện những biến đổi xã hội, dự báo xu hướng phát triển và cung cấp luận cứ khoa học cho mục tiêu phát triển bền vững của quốc gia.

Tạp chí khoa học xã hội có chức năng lưu giữ, thẩm định và phổ biến các kết quả nghiên cứu khoa học; đồng thời là diễn đàn trao đổi học thuật, phản biện xã hội và cung cấp luận cứ khoa học phục vụ hoạch định chính sách và phát triển xã hội. Tạp chí công bố các kết quả nghiên cứu mới, các phát hiện, luận điểm, phương pháp và dữ liệu khoa học, góp phần làm giàu kho tàng tri thức của các ngành khoa học xã hội và nhân văn.

Tiến sĩ Nguyễn Thị Luyện.

Qua phản biện và thẩm định học thuật, tính khách quan, độ tin cậy và chuẩn mực học thuật của tri thức được xuất bản được bảo đảm. Cùng với đó, tạp chí là "không gian" để các nhà khoa học trao đổi quan điểm, tranh luận học thuật, phản biện các kết quả nghiên cứu và đề xuất những hướng tiếp cận mới đối với các vấn đề xã hội; là "diễn đàn khoa học" của giới nghiên cứu và bạn đọc quan tâm. Trên cơ sở đó, tạp chí khoa học chính là cầu nối giữa cộng đồng khoa học và thực tiễn xã hội, giữa nhà nghiên cứu, cơ sở đào tạo, nhà quản lý, nhà hoạch định chính sách và các chủ thể xã hội; thúc đẩy chuyển giao tri thức từ nghiên cứu sang thực tiễn và ngược lại.

Trong kỷ nguyên số, Tạp chí khoa học xã hội không chỉ là nơi công bố kết quả nghiên cứu mà còn là một chủ thể quan trọng trên mặt trận tư tưởng, lý luận. Thông qua việc “sản xuất”, kiểm chứng và lan tỏa tri thức khoa học, các tạp chí góp phần bảo vệ, củng cố và phát triển nền tảng tư tưởng của Đảng; đồng thời tạo dựng môi trường thông tin khoa học, lành mạnh và có sức đề kháng trước những thách thức của không gian mạng và xã hội số.

Vai trò của Tạp chí khoa học xã hội trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên số được thể hiện cụ thể trong việc:

Góp phần khẳng định và phát triển nền tảng tư tưởng của Đảng. Thông qua các bài viết chuyên sâu về triết học, chính trị học, xã hội học, lịch sử, văn hóa và quản lý xã hội, tạp chí khoa học xã hội góp phần làm sáng tỏ giá trị khoa học và cách mạng của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh cũng như đường lối đổi mới của Đảng.

Là công cụ đấu tranh khoa học với các quan điểm sai trái, thù địch. Cung cấp các luận cứ khoa học để nhận diện, phân tích và phản bác các quan điểm sai trái, thù địch - thông qua các nghiên cứu chuyên sâu, các tạp chí góp phần làm rõ bản chất của những luận điệu xuyên tạc, chỉ ra những sai lầm về phương pháp luận và cơ sở thực tiễn của các quan điểm chống phá.

Góp phần định hướng nhận thức xã hội và củng cố niềm tin của công chúng. Với ưu thế về tính chuẩn xác, khách quan và khoa học, tạp chí khoa học xã hội đóng vai trò là nguồn thông tin chính thống giúp định hướng dư luận và nâng cao năng lực nhận thức của công chúng.

Lan tỏa các giá trị tư tưởng và văn hóa trên không gian số. Xuất bản điện tử, truy cập mở, tích hợp dữ liệu số và kết nối với các cơ sở dữ liệu khoa học trong nước và quốc tế đưa các kết quả nghiên cứu về lịch sử, văn hóa, tư tưởng Hồ Chí Minh, các giá trị của chủ nghĩa xã hội và thành tựu đổi mới của Việt Nam lan tỏa rộng rãi tới công chúng trong và ngoài nước, truyền bá tri thức khoa học và các giá trị tích cực của dân tộc.

Tham gia xây dựng hệ sinh thái tri thức số phục vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Kiến tạo nguồn tri thức khoa học chính thống góp phần vào hệ sinh thái tri thức số quốc gia thông qua hoạt động số hóa dữ liệu nghiên cứu, xây dựng cơ sở dữ liệu khoa học, liên kết mạng lưới chuyên gia và phổ biến tri thức cho cộng đồng - kiến tạo hạ tầng tri thức số phục vụ công tác tư tưởng trong thời đại mới.

Qua 5 luận điểm trên cho thấy, tạp chí khoa học xã hội là một trong những “chủ thể” quan trọng trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đặc biệt với vai trò xây dựng hệ sinh thái tri thức, tăng cường sức đề kháng của xã hội đẩy lùi thông tin xấu độc của thế lực phản động trên không gian số hiện nay.

Với chức năng kiến tạo và phổ biến tri thức khoa học, tạp chí khoa học xã hội của Việt Nam cần bảo đảm tôn chỉ mục đích và đáp ứng quy trình trong thẩm định, công bố kết quả nghiên cứu, gắn tính mới, tính "phát hiện" khoa học với xây dựng, bồi đắp giá trị nhân văn.

Bài viết đăng tải có tính học thuật, bảo đảm khách quan khoa học trong phân tích và lập luận cung cấp cho độc giả và xã hội tri thức khoa học bổ ích, góp phần kiến tạo hệ sinh thái tri thức ‘xanh’ đẩy lùi thông tin sai lệch, phiến diện, thiếu kiểm chứng.

Để đáp ứng yêu cầu này, ngoài các tiêu chí khoa học về dữ liệu, phương pháp nghiên cứu,… thì cách tiếp cận và quan điểm tác giả phải bảo đảm khách quan, đa chiều. Dữ liệu nghiên cứu thuyết phục, phân tích có cơ sở, lập luận chặt chẽ, bình thảo, nhận định xác đáng làm nổi bật tính mới - tính "phát hiện" … sẽ gia tăng hàm lượng khoa học của bài đăng.

Thực hiện tốt chức năng này, tạp chí khoa học xã hội không chỉ là diễn đàn học thuật của các chuyên gia, nhà khoa học, mà còn là thiết chế truyền thông tri thức đáng tin cậy của độc giả; đồng thời là công cụ bảo vệ nền tảng tư tưởng sắc bén của Đảng qua phổ biến hệ sinh thái tri thức ‘xanh’ đến cộng đồng, xã hội.

Thực tiễn cho thấy, tạp chí khoa học xã hội, trong đó phải kể đến hệ thống tạp chí khoa học xã hội của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam (19 tạp chí khoa học với 26 ấn phẩm; với khoảng 150 bài khoa học đăng hằng tháng) đã và đang thực hiện tốt chức năng, vừa bảo đảm là diễn đàn công bố nghiên cứu khoa học xã hội chuyên sâu, đúng tôn chỉ mục đích, vừa sáng tạo trong đăng tải và phát hành bài viết theo chủ đề lịch sử, tư tưởng, văn hóa từ góc nhìn chuyên gia với luận cứ khoa học vững chắc, góp phần không nhỏ trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng từ hệ thống tri thức khoa học trong kiến tạo và lan tỏa.

Trong kỷ nguyên số, vai trò của tạp chí khoa học xã hội đã vượt ra ngoài chức năng truyền thống là công bố kết quả nghiên cứu. Với tư cách là thiết chế sản xuất và lan tỏa tri thức khoa học, tạp chí khoa học xã hội đang trở thành một lực lượng quan trọng trên mặt trận tư tưởng, lý luận của Đảng.

Thông qua việc phát triển lý luận, phản bác các quan điểm sai trái, định hướng nhận thức xã hội, lan tỏa các giá trị tư tưởng và xây dựng hệ sinh thái tri thức số, các tạp chí khoa học xã hội góp phần trực tiếp vào việc thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 35-NQ/TW và Chỉ thị 05-TC/TW của Bộ Chính trị về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới.

Trước yêu cầu của chuyển đổi số và sự phát triển nhanh chóng của không gian mạng, việc nâng cao chất lượng học thuật, năng lực số và khả năng truyền thông khoa học của các tạp chí xã hội là điều kiện quan trọng để phát huy hơn nữa vai trò của loại hình xuất bản này trong công cuộc bảo vệ và phát triển nền tảng tư tưởng của Đảng hiện nay.

Để phát huy tốt vai trò của tạp chí khoa học xã hội trong bảo vệ và phát triển nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên số cần tiếp tục thực hiện đồng bộ các giải pháp từ nâng cao năng lực và phẩm chất, bản lĩnh chính trị đội ngũ làm công tác tạp chí; đầu tư phát triển nhân lực số, hạ tầng và nền tảng số đến quản trị hệ thống, tòa soạn hội tụ và xây dựng cơ sở dữ liệu khoa học,… Tạp chí khoa học xã hội đáp ứng tốt trong kỷ nguyên số sẽ là công cụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng vững chắc, đồng thời tăng cường hội nhập và phát triển khoa học nước nhà.

Tiến sĩ Nguyễn Thị Luyện Tổng biên tập Tạp chí Khoa học xã hội Thành phố Hồ Chí Minh