Báo chí góp phần xây dựng Đảng theo Nghị quyết Đại hội XIV - Bài 1: Vai trò cầu nối ý Đảng, lòng dân

Báo chí tác động sâu rộng trong đời sống xã hội

Xây dựng "nền báo chí, truyền thông chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại"[1] vừa là yêu cầu đặt ra, vừa là mục tiêu phấn đấu của lĩnh vực báo chí, truyền thông, được nhấn mạnh trong Văn kiện Đại hội XIII của Đảng, tiếp tục được nêu trong Văn kiện XIV của Đảng.

Trong dòng chảy của đời sống hiện đại, khi thông tin trở thành một nguồn lực đặc biệt quan trọng, báo chí không chỉ còn là phương tiện truyền tải tin tức mà đã vươn lên giữ vai trò định hướng nhận thức, dẫn dắt dư luận và tác động trực tiếp đến các quá trình chính trị - xã hội. Thực tiễn thế giới và trong nước cho thấy, ở những thời điểm nhạy cảm, báo chí có thể trở thành lực đẩy tích cực cho phát triển, nhưng cũng có thể bị lợi dụng như một công cụ để gây nhiễu loạn, chia rẽ và làm suy giảm niềm tin xã hội.

Trong bối cảnh các thế lực thù địch gia tăng sử dụng truyền thông, đặc biệt là không gian mạng, để thực hiện âm mưu “diễn biến hòa bình”, vai trò của báo chí cách mạng càng trở nên nổi bật và cấp thiết. Nhận diện đầy đủ vị trí, chức năng và sức mạnh của báo chí, từ đó phát huy hiệu quả vai trò trong đời sống xã hội và trong xây dựng, chỉnh đốn Đảng, là yêu cầu vừa mang tính lý luận, vừa mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc hiện nay.

Quang cảnh phiên khai mạc Đại hội XIV của Đảng. Ảnh: TTXVN

Báo chí không chỉ là một phương tiện truyền tải thông tin mà là một thiết chế xã hội đặc biệt, có khả năng tác động sâu rộng đến nhận thức, thái độ và hành vi của con người cũng như các tổ chức. Vai trò đó bắt nguồn từ chính sứ mệnh của báo chí: Thông tin sự kiện, phát hiện vấn đề, phản biện xã hội, định hướng dư luận. Chính vì vậy, báo chí luôn hiện diện như một lực lượng có sức ảnh hưởng mạnh mẽ trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội.

Trong tiến trình cách mạng Việt Nam, báo chí luôn đồng hành cùng dân tộc, gắn bó chặt chẽ với sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý của Nhà nước. Ngay từ khi ra đời, báo chí cách mạng đã mang đậm tính Đảng, tính giai cấp và tính chiến đấu, trở thành một bộ phận không thể tách rời của sự nghiệp đấu tranh giành độc lập, thống nhất đất nước. Bước vào thời kỳ đổi mới và hội nhập, vai trò đó tiếp tục được khẳng định và phát huy trên nhiều phương diện, cụ thể:

Báo chí là công cụ đắc lực trong lãnh đạo, quản lý xã hội

Thông qua hệ thống báo chí, các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước được truyền tải nhanh chóng, rộng rãi đến mọi tầng lớp nhân dân. Đồng thời, báo chí cũng là kênh quan trọng giúp Đảng, Nhà nước nắm bắt thực tiễn, lắng nghe ý kiến, nguyện vọng của nhân dân, nhận diện những vấn đề nảy sinh trong quá trình phát triển để kịp thời điều chỉnh chính sách cho phù hợp. Nhiều vấn đề lớn trong đời sống xã hội, từ các dự án kinh tế, quy hoạch đô thị đến các chính sách liên quan trực tiếp đến đời sống dân sinh, đã được phản ánh, phân tích trên báo chí, qua đó góp phần tạo nên những quyết định sát thực tiễn hơn.

Trong xã hội hiện đại, khi thông tin trở thành một nguồn lực đặc biệt quan trọng, báo chí còn giữ vai trò là kênh sản xuất, truyền tải và lan tỏa tri thức. Khác với các nguồn lực tự nhiên, thông tin càng được khai thác thì càng được mở rộng và phát triển. Báo chí với khả năng tiếp cận nhanh, phạm vi phủ rộng và tính hấp dẫn cao đã đưa tri thức khoa học, kinh tế, văn hóa, chính trị đến với công chúng, góp phần nâng cao dân trí và tạo nền tảng cho sự phát triển xã hội. Không chỉ cung cấp thông tin, báo chí còn tạo ra sự kết nối giữa các chủ thể trong xã hội, hình thành một không gian thông tin chung, nơi các vấn đề được nhận diện, trao đổi và từng bước giải quyết.

Báo chí thực hiện tốt chức tuyên truyền, cung cấp thông tin, nâng cao nhận thức, định hướng dư luận. Với nhiệm vụ tuyên truyền Chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối của Đảng, báo chí góp phần củng cố nền tảng tư tưởng của xã hội, định hướng nhận thức chính trị cho công chúng. Thông qua các chuyên trang, chuyên mục, các chiến dịch truyền thông và các đợt sinh hoạt chính trị sâu rộng, báo chí đã làm cho những giá trị cốt lõi của hệ tư tưởng cách mạng thấm sâu vào đời sống, trở thành kim chỉ nam cho hành động của xã hội. Đồng thời, báo chí cũng tích cực tuyên truyền các chính sách về đại đoàn kết toàn dân tộc, chính sách dân tộc, tôn giáo, đối ngoại…, góp phần tăng cường sự đồng thuận xã hội và nâng cao vị thế của đất nước trên trường quốc tế.

Báo cung cấp tri thức đa dạng, phong phú về mọi lĩnh vực, từ khoa học, kỹ thuật đến văn hóa, đạo đức và pháp luật. Thông qua các nội dung thông tin được kiểm chứng, báo chí giúp công chúng hiểu đúng bản chất của các hiện tượng, sự kiện, từ đó hình thành thái độ và hành vi phù hợp. Những phong trào thi đua yêu nước, những tấm gương người tốt, việc tốt được báo chí phát hiện và lan tỏa đã góp phần bồi đắp những giá trị tích cực trong xã hội, khơi dậy tinh thần trách nhiệm, ý chí vươn lên của mỗi cá nhân và cộng đồng.

Thực tiễn thế giới đã nhiều lần chứng minh sức mạnh đặc biệt của báo chí trong việc tác động đến đời sống chính trị - xã hội. Những chiến lược truyền thông có thể làm thay đổi nhận thức của cả một cộng đồng, tác động đến chính sách, thậm chí ảnh hưởng đến tiến trình phát triển của một quốc gia. Việc các thế lực sử dụng truyền thông như một công cụ chiến lược, coi thông tin là sức mạnh, cho thấy báo chí không chỉ dừng lại ở vai trò phản ánh mà đã trở thành một yếu tố cấu thành quyền lực trong xã hội hiện đại.

Báo chí giám sát và phản biện xã hội

Không giống như các cơ chế kiểm soát mang tính hành chính hay pháp lý, báo chí tạo ra một “áp lực mềm” nhưng rất mạnh mẽ. Khi một vấn đề được báo chí phát hiện, phản ánh và lan tỏa, nó không chỉ dừng lại ở thông tin mà còn trở thành mối quan tâm chung của xã hội, buộc các cơ quan, tổ chức có liên quan phải xem xét, điều chỉnh. Những hoạt động điều tra nghiêm túc của báo chí đã góp phần làm sáng tỏ nhiều vấn đề quan trọng, tạo cơ sở để các cơ quan chức năng vào cuộc, nâng cao hiệu quả quản lý và minh bạch hóa đời sống xã hội.

Phóng viên Đặng Thu Hà, Báo Quân đội nhân dân tác nghiệp tại Cộng hòa Trung Phi.

Báo chí không chỉ phản ánh dư luận mà còn có khả năng tạo lập và điều hòa dư luận xã hội. Với quyền đại diện cho tiếng nói của công chúng, báo chí đưa ra ánh sáng những vấn đề bức xúc, những nhu cầu, nguyện vọng của người dân, từ đó tạo ra áp lực đối với các chủ thể quản lý. Sức mạnh của báo chí trong phản biện xã hội nằm ở khả năng thuyết phục bằng thông tin, lập luận và tính xác thực. Khi báo chí lên tiếng, đó không chỉ là ý kiến đơn lẻ mà là kết quả của một quá trình phân tích, tổng hợp và định hướng, có khả năng tác động mạnh mẽ đến nhận thức xã hội và quá trình hoạch định chính sách. Những ví dụ điển hình trong lịch sử báo chí thế giới như vụ Watergate hay “Hồ sơ Panama” cho thấy báo chí có thể tạo ra những thay đổi lớn trong đời sống chính trị, xã hội. Không chỉ phát hiện sự thật, báo chí còn có thể thúc đẩy sự thay đổi, buộc các thiết chế quyền lực phải điều chỉnh. Đó là minh chứng rõ nét cho sức mạnh của báo chí khi được tổ chức và vận hành đúng hướng.

Có thể thấy, báo chí là một lực lượng tác động toàn diện đến đời sống xã hội, từ việc hình thành nhận thức, điều chỉnh hành vi đến việc ảnh hưởng tới chính sách và định hướng dư luận. Chính vai trò đó đặt ra yêu cầu phải nhận thức đúng vị trí của báo chí, đồng thời quản lý, phát huy hiệu quả sức mạnh của báo chí trong bối cảnh hiện nay, khi thông tin vừa là cơ hội, vừa là thách thức đối với sự ổn định và phát triển của mỗi quốc gia.

Báo chí bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, các thế lực thù địch ngày càng đẩy mạnh chiến lược “diễn biến hòa bình” nhằm chống phá Đảng, Nhà nước và chế độ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Chúng lợi dụng các vấn đề dân chủ, nhân quyền, tôn giáo, dân tộc; khai thác những vụ việc tiêu cực, tham nhũng để xuyên tạc, kích động, gây hoài nghi trong nhân dân, từng bước làm suy giảm niềm tin của quần chúng đối với Đảng và Nhà nước. Đặc biệt, với sự bùng nổ của mạng xã hội và môi trường truyền thông số, thông tin xấu độc được lan truyền với tốc độ nhanh, phạm vi rộng, tạo ra nhiều thách thức đối với công tác tư tưởng và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Trong cuộc đấu tranh đó, báo chí cách mạng Việt Nam giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Báo chí không chỉ là phương tiện thông tin đại chúng mà còn là công cụ sắc bén trên mặt trận tư tưởng, văn hóa, góp phần bảo vệ Đảng, Nhà nước, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa và giữ vững ổn định chính trị, xã hội. Thông qua hoạt động tuyên truyền, định hướng dư luận, phản biện xã hội và đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, báo chí khẳng định vai trò là lực lượng xung kích trong phòng, chống “diễn biến hòa bình”, được biểu hiện cụ thể:

Trước hết, báo chí tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; góp phần nâng cao nhận thức chính trị cho cán bộ, đảng viên và nhân dân.

Một trong những chức năng quan trọng hàng đầu của báo chí cách mạng là tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước đến với quần chúng nhân dân. Thông qua hệ thống báo in, báo điện tử, phát thanh, truyền hình và các nền tảng truyền thông số, báo chí giúp nhân dân hiểu đúng, hiểu đầy đủ về các chủ trương phát triển kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh, xây dựng Đảng và bảo vệ Tổ quốc.

Trong cuộc đấu tranh chống “diễn biến hòa bình”, báo chí đóng vai trò định hướng tư tưởng, nâng cao “sức đề kháng” của xã hội trước các thông tin sai lệch và luận điệu xuyên tạc. Báo chí giúp cán bộ, đảng viên và nhân dân nhận thức rõ những biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống; nhận diện âm mưu “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ; từ đó nâng cao ý thức cảnh giác và tinh thần trách nhiệm trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Bên cạnh đó, báo chí còn kịp thời tuyên truyền những thành tựu to lớn của đất nước trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, quốc phòng và đối ngoại. Việc phản ánh khách quan, sinh động những thành tựu đổi mới giúp củng cố niềm tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng, là cơ sở thực tiễn bác bỏ các luận điệu phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Không chỉ dừng lại ở việc tuyên truyền chính sách, báo chí còn tích cực biểu dương các điển hình tiên tiến, gương người tốt, việc tốt, những giá trị tích cực góp phần lan tỏa tinh thần nhân văn, củng cố đạo đức xã hội, tạo động lực để nhân dân tham gia xây dựng đời sống văn hóa lành mạnh. Đây cũng chính là cách “lấy cái đẹp dẹp cái xấu”, “lấy tích cực đẩy lùi tiêu cực”, góp phần ngăn chặn sự suy thoái về tư tưởng và đạo đức trong xã hội.

[1] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập I, NXB Chính trị quốc gia sựu thật, H.2026, tr. 28.

-----------

* Báo chí góp phần xây dựng Đảng theo Nghị quyết Đại hội XIV - Bài 2: Vai trò "phò chính, trừ tà"

HÀ THÀNH – HOÀN HOA