Phát huy giá trị văn hóa Thăng Long - Hà Nội: Văn hiến, bản sắc, sáng tạo, hội nhập và kết nối

Phát huy giá trị văn hóa vĩnh cửu của mảnh đất kinh đô xưa và Thủ đô Hà Nội ngày nay trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TƯ ngày 7-1-2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, thành phố xác định phát triển theo hệ giá trị “Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo - Hội nhập - Kết nối”; đầu tư cho văn hóa chính là đầu tư cho sự phát triển bền vững và trường tồn.

Hà Nội xác định đầu tư cho văn hóa chính là đầu tư cho sự phát triển bền vững và trường tồn. Ảnh: Quang Thái

1. Triển khai thực hiện Nghị quyết số 80 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng với Thủ đô Hà Nội.

Trước hết, Thủ đô Hà Nội có lợi thế và nguồn lực nổi bật. Hà Nội là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, giáo dục, hội nhập quốc tế với định hướng phát triển được nêu rõ trong Nghị quyết Đại hội XVIII Đảng bộ thành phố là: Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc.

Đáng chú ý, Thủ đô có mạng lưới các thiết chế văn hóa của Trung ương (Nhà hát lớn, bảo tàng lịch sử quốc gia, thư viện quốc gia…), các trường đại học, viện nghiên cứu về văn hóa hàng đầu. Bên cạnh đó, Hà Nội là nơi đặt trụ sở nhiều cơ quan trung ương, cơ quan ngoại giao, tổ chức quốc tế và các thiết chế văn hóa lớn... Chưa kể, Thủ đô có nguồn lực vượt trội về nhân lực văn hóa, với đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học, trí thức, văn nghệ sĩ, nghệ nhân đông và giàu kinh nghiệm.

Đặc biệt, Thủ đô nghìn năm văn hiến được ví như bảo tàng sống với hàng nghìn di tích lịch sử, văn hóa nổi bật. Hiện nay, Hà Nội sở hữu nguồn lực di sản đồ sộ với 6.489 di tích, 1.793 di sản phi vật thể, 6 di sản UNESCO, 351 bảo vật quốc gia, 1.350 làng nghề... Từ những con phố cổ kính đến những con đường, công trình kiến trúc hiện đại, Thủ đô vừa đậm đặc nền văn hiến nghìn năm, vừa mang dáng dấp văn minh, hiện đại. Với những dấu ấn đặc biệt đó cùng cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp, làng quê nông thôn trù phú, Hà Nội đã trở thành điểm đến hấp dẫn đặc biệt đối với du khách trong nước và quốc tế.

Hà Nội cũng là địa phương tiên phong phát triển trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa. Cụ thể, từ năm 2022, Thành ủy Hà Nội đã ban hành Nghị quyết số 09-NQ/TU (ngày 22-2-2022) về phát triển công nghiệp văn hóa trên địa bàn Thủ đô giai đoạn 2021-2025, định hướng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Hà Nội trở thành địa phương đầu tiên có nghị quyết chuyên đề về công nghiệp văn hóa, thể hiện quyết tâm chính trị của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Thủ đô tiên phong thực hiện mục tiêu kép, vừa gìn giữ, phát huy giá trị văn hóa ngàn năm, vừa đưa công nghiệp văn hóa trở thành ngành kinh tế mũi nhọn. Lĩnh vực công nghiệp văn hóa của Thủ đô đã, đang khẳng định vị thế nhờ thị trường lớn, dân số trẻ, tầng lớp trung lưu tăng nhanh; đặc biệt, Thủ đô vinh dự có các danh hiệu: Thành phố Vì hòa bình, Thành phố Sáng tạo UNESCO, Thành phố học tập toàn cầu...

Thứ hai là, Đảng bộ, chính quyền Thủ đô có quyết tâm chính trị rất cao trong hiện thực hóa một cách hiệu quả Nghị quyết số 80 trên địa bàn Thủ đô. Theo đó, thành phố xác định văn hóa được đặt ở vị thế ngang hàng với kinh tế và chính trị; đồng thời, thành phố thống nhất nhận thức đầu tư cho văn hóa chính là đầu tư cho sự phát triển bền vững và trường tồn.

Trên tinh thần này, thành phố coi văn hóa - con người là nền tảng tinh thần, trụ cột phát triển, được đồng bộ hóa và lồng ghép, tích hợp những nội dung cốt lõi với Luật Thủ đô sửa đổi và các nghị quyết chiến lược của Trung ương cũng như thành phố Hà Nội. Từ đó, thành phố định hướng văn hóa phát triển theo hướng “Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo - Hội nhập - Kết nối”, văn hóa truyền thống là nền tảng, nhân dân làm chủ thể, tập trung đột phá vào thể chế, hạ tầng và văn hóa số.

Đặc biệt, Hà Nội đi đầu, nêu gương, dẫn dắt, là trung tâm hội tụ, kết tinh và lan tỏa giá trị văn hóa dân tộc; chủ động hội nhập quốc tế và quảng bá mạnh mẽ văn hóa Thăng Long - Hà Nội ra thế giới, góp phần phát triển mạnh mẽ ngành Du lịch Thủ đô trong giai đoạn mới.

2. Xác định vai trò gương mẫu, đi đầu trong hiện thực hóa các nghị quyết chiến lược của Trung ương, trong đó có Nghị quyết số 80, Đảng bộ, chính quyền thành phố đặt ra yêu cầu rất cao trong đổi mới tư duy, nhận thức về phát triển văn hóa trong giai đoạn mới. Cụ thể, thành phố quyết tâm nâng cao nhận thức và trách nhiệm, chất lượng đội ngũ cán bộ đáp ứng yêu cầu quản trị mới, Nhà nước kiến tạo, nhân dân, trí thức, nghệ nhân và doanh nghiệp là chủ thể sáng tạo.

Hà Nội tiếp tục vai trò gương mẫu, đi đầu trong phát triển công nghiệp văn hóa trong giai đoạn mới. Ảnh: Quang Thái

Đặc biệt, cụ thể hóa Nghị quyết số 80 gắn với các nghị quyết chiến lược của Trung ương cũng như Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Nghị quyết Đại hội XVIII Đảng bộ thành phố, thành phố sẽ tập trung khắc phục ngay các tồn tại trong lĩnh vực này như: Hoàn thiện dữ liệu dùng chung, xây dựng hệ sinh thái dữ liệu về văn hóa mở, phát triển thị trường nội dung số và thương hiệu văn hóa Hà Nội. Cùng với đó, thành phố hoàn thiện quy hoạch và đầu tư hạ tầng văn hóa, đặt trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, hình thành các không gian, công trình văn hóa biểu tượng, trung tâm công nghiệp văn hóa và sáng tạo quy mô lớn đủ sức cạnh tranh quốc tế.

Nhiệm vụ tiếp theo cũng đặc biệt quan trọng là hoàn thiện thể chế và chính sách. Theo đó, Hà Nội triển khai hiệu quả các trụ cột thể chế khi đã được thông qua, gồm: Luật Thủ đô sửa đổi, Nghị quyết thay thế Nghị quyết số 15, Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm; xây dựng, triển khai quy hoạch phát triển văn hóa Thủ đô. Ngoài ra, thành phố hoàn thiện cơ chế phân cấp, ủy quyền trong quản lý, phát triển văn hóa; xây dựng chiến lược, nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu, đến năm 2045... Đáng chú ý, thành phố sẽ thành lập công ty cổ phần (vốn nhà nước chiếm trên 50%); Quỹ phát triển văn hóa và thể thao Thủ đô; khai thác nguồn lực xã hội...

Triển khai thực hiện Nghị quyết số 80, thành phố sẽ kết hợp chặt chẽ với thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TƯ ngày 22-12-2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Với quan điểm nhất quán là "Quản trị kiến tạo - Chuyển đổi số toàn diện - Văn hóa bứt phá", chính quyền thành phố xác định nhiệm vụ kiến tạo, dẫn dắt, phục vụ, xây dựng hành lang pháp lý thuận lợi, đổi mới quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ quản lý sang kiến tạo, đồng hành, đo lường bằng mức độ hài lòng của người dân và du khách.

Hà Nội cũng tập trung xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung; thí điểm 3-5 đơn vị sự nghiệp văn hóa mô hình chuyển đổi số toàn diện, hình thành “văn hóa số”, “Bảo tàng số”, “Thư viện số”, “Nhà hát di động”; thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) văn hóa số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), công nghệ thực tế ảo. Đặc biệt, sẽ phát triển mô hình “Di sản thúc đẩy phát triển kinh tế” và “Mỗi di sản - Một câu chuyện - Một sản phẩm số”; thành lập doanh nghiệp văn hóa “ba nhà” (Nhà nước - doanh nghiệp - nhà sáng tạo) và xây dựng chiến lược xuất khẩu nội dung số.

Phát huy nguồn lực di sản đồ sộ, thành phố sẽ tập trung phát triển hệ sinh thái văn hóa - sáng tạo. Cụ thể, phát triển không gian sáng tạo gắn với di sản (Hoàng thành Thăng Long, Cổ Loa, Hương Sơn, Khu phố cổ, khu vực Hồ Gươm, Hồ Tây, Sóc Sơn, Phù Đổng, Sơn Tây, làng cổ Đường Lâm, Ba Vì, khu vực cảnh quan hai bên bờ sông Hồng, khu vực cầu Long Biên và 131 vòm cầu dẫn lên cầu Long Biên... Di sản thế giới Hoàng thành Thăng Long hoàn thành phục hồi các hạng mục: Điện Kính Thiên, Kính Thiên môn, bảo tàng khảo cổ… Bên cạnh đó, chú trọng ươm tạo tài năng trẻ, hỗ trợ doanh nghiệp tạo hệ sinh thái; phục dựng nghệ thuật truyền thống theo hình thức Nhà nước đặt hàng.

Hà Nội tiếp tục phát huy giá trị văn hóa theo vùng (Thăng Long, xứ Đoài, Sơn Nam Thượng, Kinh Bắc…); rút ngắn khoảng cách thụ hưởng văn hóa, thành quả phát triển giữa đô thị và nông thôn; thí điểm và nhân rộng mô hình “Nông thôn hiện đại giàu bản sắc” kết nối giao thông công cộng. Đồng thời, phát triển các trung tâm công nghiệp văn hóa và trung tâm phát triển thương mại văn hóa, các cụm, khu, tổ hợp văn hóa - sáng tạo gắn với giao thông công cộng, thu hút doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực văn hóa...

Tiếp tục vai trò đi đầu trong phát triển công nghiệp văn hóa, trong giai đoạn mới thực hiện Nghị quyết số 80, thành phố ưu tiên các ngành mũi nhọn: Thiết kế, điện ảnh, nhiếp ảnh, biểu diễn, du lịch văn hóa, thủ công mỹ nghệ, ẩm thực, trò chơi điện tử - nội dung số… Cùng với đó, xây dựng đề án phát triển 3-5 thương hiệu công nghiệp văn hóa có tầm cỡ quốc gia, quốc tế; tổ chức chuỗi sự kiện lớn như Lễ hội Thiết kế sáng tạo, Festival Thăng Long, Ngày văn hóa Việt Nam (24-11), Liên hoan phim Quốc tế Hà Nội, Festival Làng nghề...; phát triển các tổ hợp công nghiệp văn hóa quy mô lớn gắn với kinh tế đêm và xây dựng liên kết vùng tạo các “trục - vòng cung” văn hóa - sáng tạo.

3. Cụ thể hóa các mục tiêu, nhiệm vụ đặt ra, thành phố nhấn mạnh quan điểm: Nguồn lực đủ mạnh - Hạ tầng đồng bộ - Văn hóa bứt phá. Theo đó, thành phố bảo đảm chi tối thiểu 4% ngân sách nhà nước hằng năm cho văn hóa và tăng dần theo yêu cầu thực tiễn; thu hút vốn đầu tư nước ngoài vào văn hóa và du lịch. Đáng chú ý, thành phố sẽ ưu tiên đầu tư công cho các công trình trọng điểm như: Nhà hát cấp thành phố, trung tâm công nghiệp văn hóa, trung tâm phát triển thương mại văn hóa, trung tâm sáng tạo cấp thành phố, phim trường...

Để đưa sớm, đưa nhanh Nghị quyết số 80 vào cuộc sống một cách hiệu quả nhất, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Duy Ngọc khẳng định: “Chương trình hành động tập trung xây dựng hệ sinh thái văn hóa - sáng tạo Thủ đô; huy động, sử dụng hiệu quả các nguồn lực phát triển văn hóa; xây dựng người Hà Nội phát triển toàn diện; xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, nhân văn, sáng tạo, văn minh, hiện đại. Đặc biệt, bảo đảm giải quyết hài hòa, hiệu quả các mối quan hệ nội tại của văn hóa Thủ đô: Giữa truyền thống và hiện đại; dân tộc và quốc tế; bảo tồn và phát triển; đại chúng và bác học; đời sống thực và không gian số; dữ liệu mở và bảo đảm an ninh, chủ quyền văn hóa số; đồng bộ hóa và lồng ghép, tích hợp những nội dung cốt lõi của các Nghị quyết 57, 68, 71, 72, 79; bảo đảm điều kiện và nguồn lực tối ưu để phát triển văn hóa Thủ đô “Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo - Hội nhập - Kết nối” trong kỷ nguyên mới”.

Thực hiện Nghị quyết số 80, Hà Nội nhấn mạnh trách nhiệm là địa phương đi đầu, nêu gương trong việc giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa bảo tồn, phát huy các giá trị di sản ngàn năm văn hiến với việc phát triển công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo trong kỷ nguyên mới.

Chí Kiên