Phát hiện lao gắn với khám sức khỏe định kỳ: Bước tiến hiện thực hóa Nghị quyết 72-NQ/TW

Hà Nội điều trị thành công 96% ca lao nhạy cảm

Là đơn vị chịu trách nhiệm khám, quản lý và điều trị bệnh nhân tại 3 phường: Ngọc Hà, Đội Cấn, Giảng Võ, thời gian qua, phòng khám lao phường Ngọc Hà (Hà Nội) đã tối ưu hiệu quả công tác phòng chống lao qua việc lồng ghép sàng lọc định kỳ và tầm soát nhóm nguy cơ cao. Năm 2025, dưới sự hướng dẫn của chương trình chống lao (CTCL) thành phố Hà Nội và hỗ trợ của Tổ chức Những người bạn phòng chống lao Quốc tế (FIT RD), đơn vị đã khám cho 3.185 lượt người nghi lao; thu nhận 100 bệnh nhân lao các thể và 80 bệnh nhân lao tiềm ẩn; đồng thời duy trì tỷ lệ điều trị khỏi năm 2024 đạt 97%. Bác sĩ Vũ Quốc Tấn, Trưởng phòng khám lao phường Ngọc Hà cho rằng, để chấm dứt bệnh lao cần sự phối hợp chặt chẽ giữa ngành y tế với chính quyền, tổ chức quốc tế và cộng đồng trong việc đẩy mạnh sàng lọc chủ động và truyền thông nhận thức.

Các bác sĩ Bệnh viện Phổi Hà Nội khám, tư vấn, sàng lọc bệnh lao cho người dân. Ảnh: Thanh Bình

Bác sĩ Nguyễn Văn Đông, Giám đốc Bệnh viện Phổi Hà Nội, Chủ nhiệm CTCL thành phố cho biết, thời gian qua, Hà Nội quyết tâm tối ưu hóa mạng lưới phòng chống lao thông qua mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, trong đó, Bệnh viện Phổi Hà Nội đóng vai trò nòng cốt. Năm 2025, Hà Nội đã phát hiện và đưa vào điều trị 3.597 bệnh nhân lao (giảm so với năm 2023, 2024), trong đó có 325 bệnh nhân lao kháng thuốc, tăng gấp 1,5 lần so với năm 2024 (vượt chỉ tiêu phát hiện của CTCL quốc gia). Những con số này cho thấy, hệ thống y tế của Hà Nội đã nỗ lực rất lớn trong phát hiện và quản lý điều trị người bệnh với tỷ lệ điều trị thành công ở mức cao 96% đối với bệnh nhân lao nhạy cảm; 75,3% bệnh nhân lao kháng thuốc.

Phó Giám đốc Sở Y tế Hà Nội Vũ Cao Cương nhấn mạnh, nhằm hiện thực hóa Nghị quyết 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, Sở Y tế Hà Nội triển khai lồng ghép sàng lọc lao vào khám sức khỏe định kỳ đảm bảo mọi người dân được sàng lọc miễn phí ít nhất 1 lần/năm; bắt buộc sàng lọc lao trong khám sức khỏe định kỳ cho lao động, viên chức. Cùng với chuẩn hóa quy trình bằng chụp X-quang kỹ thuật số, ứng dụng AI và xét nghiệm GeneXpert cho các ca nghi ngờ để tối ưu hóa phát hiện bệnh, ngành y tế Hà Nội thiết lập sổ sức khỏe điện tử theo dõi bệnh lao suốt vòng đời, giúp giảm chi phí và nâng cao hiệu quả điều trị; nâng cao y tế cơ sở…

Sàng lọc định kỳ “chìa khóa” chấm dứt bệnh lao

Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương, Trưởng ban Điều hành CTCL quốc gia Đinh Văn Lượng cho biết, mỗi năm, Việt Nam có khoảng 184.000 ca mắc lao mới, trong đó, 9.400 trường hợp lao kháng thuốc và khoảng 12.000 người tử vong. Đáng lưu ý, gần 40% người bệnh lao không có triệu chứng rõ ràng, khiến việc phát hiện dựa trên dấu hiệu lâm sàng trở nên vô cùng khó khăn. Vì thế, bệnh lao vẫn đang là gánh nặng lớn đối với hệ thống y tế và đời sống người dân. Việt Nam hiện nằm trong nhóm 30 quốc gia có gánh nặng bệnh lao cao nhất thế giới, và đứng thứ 10/30 nước có gánh nặng bệnh lao kháng thuốc cao nhất thế giới.

Người dân Hà Nội được khám sàng lọc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính tại Bệnh viện Phổi Hà Nội. Ảnh: Thanh Bình

Thực tế cho thấy, Việt Nam đang nỗ lực hoàn thiện hệ thống chính sách và hạ tầng y tế với mục tiêu chấm dứt bệnh lao vào năm 2030. Năm 2025, CTCL quốc gia đã đạt kết quả khả quan khi phát hiện hơn 119.000 ca (tăng 5% so với năm trước) và duy trì tỷ lệ điều trị thành công 90%, cao hơn mức trung bình toàn cầu (88%). Thành quả này đến từ việc ứng dụng công nghệ chẩn đoán hiện đại (X-quang kỹ thuật số, GeneXpert) và đẩy mạnh truyền thông giảm kỳ thị.

Tuy nhiên, theo Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương, thách thức vẫn còn lớn khi khoảng 40–50% dân số chưa được sàng lọc, nhiều ca bệnh ẩn trong cộng đồng do không có triệu chứng rõ ràng. Để giải quyết thực trạng này, từ năm 2026, chiến lược phòng chống lao sẽ chuyển dịch trọng tâm sang phát hiện sớm tại cộng đồng với các giải pháp đột phá. Từ năm 2026, người dân sẽ được khám sức khỏe ít nhất mỗi năm một lần, trong khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc, người dân bắt buộc phải được chụp X-quang và xét nghiệm GeneXpert. Cùng với việc thiết lập sổ sức khỏe điện tử tích hợp dữ liệu bệnh lao để quản lý điều trị xuyên suốt, ngành y tế cũng kết hợp sàng lọc lao với các bệnh hô hấp mạn tính (hen, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD)) và nâng cấp hệ thống bệnh viện chuyên sâu tại địa phương; tăng cường đào tạo chuyên môn cho đội ngũ y tế về kiểm soát bệnh lao.

Qua đó cho thấy, việc kết hợp giữa ý thức tự giác của người dân, sự đầu tư nguồn lực mạnh mẽ và hệ thống y tế hiện đại là chìa khóa để hiện thực hóa mục tiêu xóa sổ bệnh lao trong tương lai gần.

Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn nhấn mạnh, bệnh lao vẫn còn là thách thức đối với hệ thống y tế, cần tiếp tục có các giải pháp đồng bộ, lâu dài. Để giải quyết thách thức từ bệnh lao, Thứ trưởng Bộ Y tế đề nghị các đơn vị nghiên cứu đưa sàng lọc lao vào khám sức khỏe định kỳ, kết hợp ứng dụng công nghệ để tối ưu hóa nguồn lực. Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, Bộ Y tế và Bệnh viện Phổi Trung ương cần rà soát toàn diện từ tỷ lệ bệnh lý đến thực trạng hạ tầng, nhân lực để đề xuất giải pháp nâng cao năng lực hệ thống. Ngoài việc tăng cường phối hợp với y tế cơ sở nhằm phát hiện, quản lý và điều trị bệnh ngay tại cộng đồng, cần huy động sự tham gia quyết liệt của chính quyền địa phương và toàn xã hội để từng bước nâng cao hiệu quả phòng chống lao, bảo vệ sức khỏe nhân dân bền vững.

Thanh Bình