Phát hiện công dụng giảm đau mãn tính từ chế độ ăn đang thịnh hành gần đây

Đau mãn tính là tình trạng đau đớn kéo dài dai dẳng trên 3 tháng, không chỉ gây kiệt quệ về thể xác mà còn kéo theo những hệ lụy nghiêm trọng về sức khỏe tinh thần như lo âu, trầm cảm cùng sự suy giảm khả năng tập trung và ghi nhớ.

Việc điều trị căn bệnh này từ trước đến nay gặp không ít thách thức do các phương pháp hiện hành thường chỉ can thiệp riêng rẽ vào dây thần kinh truyền tín hiệu đau hoặc triệu chứng nhận thức. Tuy nhiên, một nghiên cứu y khoa vừa được công bố đang mở ra góc nhìn hoàn toàn mới, khi gắn kết hai yếu tố này qua một nhịp cầu trung gian là hệ vi sinh vật đường ruột.

Theo công trình nghiên cứu xuất bản trên tạp chí y khoa Brain, Behavior, and Immunity, các nhà khoa học thuộc Đại học Trịnh Châu và Bệnh viện Phụ thuộc Số 1 của trường tại Trung Quốc phát hiện việc kiểm soát thời điểm ăn uống có thể làm giảm độ nhạy cảm với cơn đau cũng như cải thiện chức năng não bộ.

Đau mãn tính không chỉ gây kiệt quệ về thể xác mà còn kéo theo những hệ lụy nghiêm trọng về sức khỏe tinh thần. Ảnh minh họa: Towfiqu barbhuiya/Pexels

Đối tượng được đưa vào thử nghiệm là phương pháp nhịn ăn gián đoạn, một chế độ ăn vốn cực kỳ thịnh hành trong những năm gần đây với mục tiêu chính là giảm cân và cải thiện chuyển hóa.

Để làm rõ tác động này, nhóm nghiên cứu do chuyên gia Kenji Hashimoto cùng các đồng nghiệp thực hiện thử nghiệm trên các mô hình chuột bị đau mãn tính do tổn thương dây thần kinh hoặc phản ứng viêm.

Suốt 38 ngày, một nhóm chuột được áp dụng chu kỳ luân phiên gồm 24 giờ nhịn ăn hoàn toàn và 24 giờ ăn uống tự do, trong khi nhóm đối chứng được cung cấp thức ăn liên tục không giới hạn.

Kết quả thu được cho thấy nhóm chuột trải qua các chu kỳ nhịn ăn định kỳ có phản ứng giảm rõ rệt trước các tác động gây đau từ nhiệt độ hoặc va chạm nhẹ. Không dừng lại ở đó, khả năng thực hiện các bài kiểm tra nhận thức của chúng cũng ghi nhận sự tiến bộ vượt bậc, đồng thời các biểu hiện lo âu giảm xuống đáng kể so với nhóm chuột ăn uống bình thường.

Đi sâu vào phân tích sinh học ở mức độ tế bào và phân tử, các nhà khoa học phát hiện thói quen nhịn ăn gián đoạn đã củng cố đáng kể hàng rào niêm mạc ruột của động vật thử nghiệm. Hàng rào này trở nên chắc chắn hơn, ngăn ngừa hiệu quả các hợp chất gây viêm rò rỉ từ đường tiêu hóa vào dòng máu để lan tới các mô thần kinh trung ương.

Đáng chú ý, phân tích hệ vi sinh vật đường ruột ghi nhận sự gia tăng đột biến của một loài lợi khuẩn có tên Alistipes finegoldii ở những cá thể nhịn ăn. Khi loại lợi khuẩn sống này được bổ sung trực tiếp cho những con chuột không hề trải qua chế độ nhịn ăn, nhóm nghiên cứu nhận thấy hiệu quả giảm đau và cải thiện khả năng ghi nhớ vẫn xuất hiện tương tự.

Quá trình phân tích chuyên sâu cho thấy, vi khuẩn Alistipes finegoldii tiết ra các hợp chất mà cơ thể có thể chuyển hóa thành axit hippuric. Chất trung gian hóa học này tiếp tục tác động lên con đường truyền tín hiệu miễn dịch thần kinh mang tên STING.

Khi STING bị kích thích quá mức sẽ gây ra phản ứng viêm thần kinh dữ dội, làm trầm trọng thêm cảm giác đau và cản trở chức năng não bộ. Axit hippuric xuất hiện đã ức chế hoạt động của STING, từ đó làm dịu các tín hiệu viêm trong hệ thần kinh trung ương và khắc phục các triệu chứng rối loạn hành vi.

"Chúng tôi đã phát hiện một đường truyền miễn dịch thần kinh chưa từng được nhận diện trước đây kết nối từ nhịn ăn gián đoạn - Alistipes finegoldii - axit hippuric - STING, nối liền sự can thiệp chế độ ăn với những cải thiện về cơn đau, nhận thức và hành vi dạng lo âu", chuyên gia Kenji Hashimoto chia sẻ.

Việc kiểm soát thời điểm ăn uống được phát hiện có thể làm giảm độ nhạy cảm với cơn đau cũng như cải thiện chức năng não bộ. Ảnh minh họa: Familydoctor

Phát hiện này có thể gợi mở hàng loạt phương pháp điều trị không dùng thuốc mới, bao gồm việc phát triển các chế phẩm bổ sung lợi khuẩn hoặc các liệu pháp nhắm mục tiêu vào thụ thể STING để hỗ trợ người bệnh đau mãn tính.

Dù mang lại những tín hiệu hết sức khả quan, nhóm tác giả cũng nhấn mạnh một số hạn chế nhất định của nghiên cứu. Việc thử nghiệm trên mô hình động vật mới dừng lại ở bước ghi nhận mối liên hệ tương quan chứ chưa thể khẳng định tuyệt đối mối quan hệ nguyên nhân kết quả trên cơ thể người.

Bên cạnh đó, phản ứng của mỗi cá nhân đối với việc nhịn ăn có sự khác biệt rất lớn tùy thuộc vào hệ vi sinh vật sẵn có, tình trạng sức khỏe nền, chế độ dinh dưỡng và yếu tố di truyền. Việc tuân thủ một khung giờ ăn uống nghiêm ngặt cũng là thách thức lớn và không phải lúc nào cũng an toàn với mọi đối tượng.

Các nhà nghiên cứu khẳng định nhịn ăn gián đoạn chưa phải là phương thuốc chữa khỏi hoàn toàn cơn đau mãn tính, song việc mở ra bí mật của trục ruột và não sẽ là tiền đề quan trọng để xây dựng các chế độ dinh dưỡng được cá nhân hóa trong tương lai.

Anh Vũ