Phát động Giải thưởng Lê Quý Đôn trong lĩnh vực khoa học công nghệ

Khu lưu niệm danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn, xã Lê Quý Đôn, tỉnh Hưng Yên. Ảnh: Đinh Văn Nhiều/TTXVN

Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Hưng Yên Đỗ Hữu Nhân nhấn mạnh, đây là sự kiện có ý nghĩa rất quan trọng, với danh nghĩa tổ chức là Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.

Chương trình lễ kỷ niệm có các nội dung chính: Diễn văn kỷ niệm 300 năm Ngày sinh danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn của lãnh đạo Đảng, Nhà nước; trao Nghị quyết vinh danh danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn và phát biểu của Trưởng Đại diện Văn phòng UNESCO tại Hà Nội; Chương trình nghệ thuật đặc biệt “Rạng rỡ văn hiến Việt Nam" tái hiện cuộc đời, sự nghiệp và những dấu mốc vàng son của bảng nhãn Lê Quý Đôn...

Cùng với sự kiện nổi bật này, từ tháng 6 đến tháng 12/2026, cao điểm vào tháng 7- 8/2026, tại Hưng Yên diễn ra chuỗi sự kiện kỷ niệm Ngày sinh danh dân văn hóa Lê Quý Đôn: Lễ dâng hương, dâng hoa tưởng niệm danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn; Hội thảo khoa học cấp quốc gia về danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn; Cuộc thi tìm hiểu về cuộc đời và sự nghiệp danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn; trưng bày, triển lãm di sản văn hóa về danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn ở trụ sở UNESCO tại Pháp; trưng bày, triển lãm, khai mạc tuần lễ đọc và hoạt động ngoại khóa về danh nhân Lê Quý Đôn; tu bổ, tôn tạo Khu lưu niệm, nhà Từ đường Lê Quý Đôn; khánh thành tuyến đường kết nối từ khu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Khu Lăng mộ và đền thờ các vị vua triều Trần, xã Long Hưng đi Khu lưu niệm nhà bác học Lê Quý Đôn...

Đến nay, công tác chuẩn bị các hoạt động kỷ niệm được các bộ, ban, ngành Trung ương phối hợp với tỉnh Hưng Yên triển khai bảo đảm tiến độ. Trong đó, nhiều nhiệm vụ đã hoàn thành.

Các hoạt động này nhằm tuyên truyền, giáo dục sâu rộng về thân thế, cuộc đời, sự nghiệp, tư tưởng và học thuật của danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn, nhà bác học lớn của Việt Nam thế kỷ XVIII. Qua đó, giáo dục truyền thống hiếu học, tinh thần yêu nước, khơi dậy niềm tự hào về quê hương Hưng Yên, vùng đất văn hiến, nơi sinh thành danh nhân; đồng thời quảng bá hình ảnh, con người và tiềm năng phát triển của tỉnh Hưng Yên tới bạn bè trong nước và quốc tế...

Lê Quý Đôn tên lúc nhỏ là Lê Danh Phương, sinh ra trong gia đình khoa bảng tại làng Diên Hà, huyện Diên Hà, trấn Sơn Nam (nay là xã Lê Quý Đôn, tỉnh Hưng Yên). Cha ông và cha vợ đều là Tiến sĩ, làm quan trong triều.

Từ nhỏ, Lê Quý Đôn đã đuợc gọi là “thần đồng”, nổi tiếng thông minh, có trí nhớ tuyệt vời lại ham học hỏi; năm 5 tuổi đã có thế đọc nhiều bài thơ trong Kinh Thi. Năm 12 tuổi, Lê Quý Đôn đã thông thạo kinh điển Nho học; năm 17 tuổi, đỗ đầu kỳ thi Huơng; năm 24 tuổi, đỗ đầu kỳ thi Hội; năm 26 tuổi, đỗ đầu thi Đình.

Sau khi đỗ bảng nhãn, từ năm 1752, Lê Quý Đôn bắt đầu bước vào sự nghiệp quan trường và giữ nhiều chức vụ quan trọng của Triều Lê - Trịnh như: Hàn lâm viện thừa chỉ sung Toản tu Quốc sử quán (1754); Hàn lâm viện thị giảng (1757); năm 1760 và 1762 được cử đi sứ sang nhà Thanh... Đến năm 1784, ông lâm bệnh nặng, xin về quê ngoại Duy Tiên, Hà Nam (nay là tỉnh Ninh Bình) an dưỡng và qua đời sau đó không lâu, vua cho bãi triều ba ngày để tang ông.

Lê Quý Đôn là người yêu nước, thương dân, nhà bác học lớn, một bậc đại khoa, đại trí, đại tài, có nhiều đóng góp quan trọng trên các lĩnh vực tư tưởng, triết học, văn hóa, giáo dục, khoa học... và hoạt động thực tiễn. Với học vấn uyên thâm, khối lượng trước tác đồ sộ và tầm nhìn vượt trước thời đại, ông đã để lại dấu ấn sâu đậm trong tiến trình lịch sử dân tộc.

Ngày 31/10/2025, tại Uzbekistan, Kỳ họp lần thứ 43 Đại hội đồng Tổ chức Khoa học, Giáo dục và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) đã thông qua Nghị quyết vinh danh và cùng tham gia kỷ niệm 300 năm Ngày sinh danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn, ghi nhận những đóng góp to lớn của ông đối với tri thức nhân loại.

*Ngày 21/7, Ban tổ chức Lễ kỷ niệm 300 năm Ngày sinh danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn, tỉnh Hưng Yên đã phát động Giải thưởng Lê Quý Đôn trong lĩnh vực khoa học công nghệ năm 2026.

Sơn Hải (TTXVN)