PGS. TS Nguyễn Thường Lạng: Giảm áp lực cho hộ kinh doanh nếu miễn hóa đơn điện tử

Bộ Tài chính đang lấy ý kiến đối với dự thảo Nghị định về hóa đơn, chứng từ điện tử, trong đó có đề xuất miễn lập hóa đơn điện tử đối với hộ, cá nhân kinh doanh bán hàng qua sàn thương mại điện tử có tích hợp chức năng thanh toán.

Đề xuất này thu hút sự quan tâm của cộng đồng doanh nghiệp và các hộ kinh doanh, bởi không chỉ liên quan trực tiếp đến nghĩa vụ kê khai, tuân thủ pháp luật, mà còn tác động đến chi phí, tâm lý và mức độ tham gia của khu vực kinh tế hộ vào môi trường số.

Liên quan đến vấn đề này, phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với Chuyên gia kinh tế, PGS. TS Nguyễn Thường Lạng, nhằm làm rõ tính phù hợp của đề xuất, những tác động đa chiều cũng như định hướng chính sách trong thời gian tới.

Gỡ rào cản thủ tục cho hộ kinh doanh

- Thưa ông, với đặc thù giao dịch trên sàn thương mại điện tử có tích hợp thanh toán, việc miễn hóa đơn điện tử có phù hợp với thực tiễn vận hành hiện nay không?

PGS. TS Nguyễn Thường Lạng: Theo tôi, đối với các hộ kinh doanh, việc họ tham gia thương mại điện tử đã là một điểm rất tích cực. Bởi lẽ, bán hàng trên sàn thương mại điện tử có tốc độ nhanh, khả năng tiêu thụ lớn. Do đó, nếu chúng ta càng đơn giản hóa thủ tục bao nhiêu thì họ càng có động lực, càng có cơ hội phấn đấu, mở rộng hoạt động kinh doanh bấy nhiêu.

Thực tế, nhiều hộ kinh doanh khi đã tham gia thương mại điện tử cũng đã có những băn khoăn nhất định. Trước đây, họ chỉ quen với các thủ tục đơn giản như thuế môn bài, một vài khoản cố định, nhưng hiện nay lại phải thực hiện thêm các nghĩa vụ kê khai. Dù hiểu rằng việc này nhằm bảo đảm minh bạch, tránh thất thu thuế, nhưng với đặc thù là hộ kinh doanh nhỏ lẻ, họ vẫn có tâm lý e ngại khi phải thực hiện các thủ tục này.

PGS. TS Nguyễn Thường Lạng. Ảnh: Minh Trang

Vì vậy, theo tôi, nếu có thể tháo gỡ được ở khâu nào thì nên tháo gỡ, giảm bớt những phần gây phiền hà trong quy trình. Hóa đơn điện tử hay các công cụ số về bản chất cũng là một phương thức giám sát, nên không phải là không kiểm soát được. Điều quan trọng là tìm được điểm cân bằng hợp lý giữa quản lý và tạo thuận lợi.

- Việc này sẽ mang lại những lợi ích như thế nào, thưa ông?

PGS. TS Nguyễn Thường Lạng: Nếu làm được điều đó, sẽ mang lại nhiều lợi ích. Trước hết là khuyến khích các hộ kinh doanh chủ động tham gia và gắn bó với sàn thương mại điện tử, giúp hoạt động kinh doanh trở nên dễ dàng, nhẹ nhàng hơn. Thứ hai là đơn giản hóa thủ tục, hạn chế tình trạng phải làm đi làm lại nhiều lần. Thứ ba là phát huy vai trò hỗ trợ của các sàn thương mại điện tử đối với hộ kinh doanh.

Quan trọng hơn, khi môi trường thuận lợi, người dân sẽ tự nguyện tham gia thay vì cảm thấy bị áp lực hay e ngại. Đối với hộ kinh doanh, tâm lý chung là mong muốn thủ tục càng đơn giản càng tốt, không quá phức tạp hay nặng nề. Vì vậy, theo tôi, hướng tiếp cận phù hợp là cải cách theo hướng hợp lý, tránh quá cầu toàn hoặc quá “hiện đại hóa” trong khi điều kiện thực tế vẫn cần sự đơn giản, dễ tiếp cận.

Chuyển quản lý sang sàn thương mại điện tử

- Theo ông, chính sách này có thể tạo động lực gì cho các sàn thương mại điện tử trong việc nâng cấp hệ thống thanh toán và quản lý giao dịch?

PGS. TS Nguyễn Thường Lạng: Trong bối cảnh hiện nay, việc chuyển dần từ quản lý trực tiếp các hộ kinh doanh sang quản lý thông qua các sàn thương mại điện tử là một hướng đi phù hợp. Bởi lẽ, bản thân các sàn có điều kiện tổ chức vận hành một cách bài bản, khoa học hơn, có khả năng số hóa dữ liệu và thiết lập các phương thức kết nối hiệu quả, từ đó hướng tới việc hài hòa lợi ích và kiểm soát rủi ro tốt hơn.

Đối với các hộ kinh doanh chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ kê khai hoặc còn lúng túng trong quá trình tham gia, theo tôi, các sàn cần có trách nhiệm hỗ trợ. Đây là điều hợp lý, bởi người bán hàng đang hoạt động trên nền tảng của sàn, và chính sàn là đơn vị nắm được dòng giao dịch, dữ liệu kinh doanh. Khi thực hiện tốt vai trò này, các sàn không chỉ hỗ trợ người bán mà còn góp phần phối hợp hiệu quả với cơ quan quản lý nhà nước, giúp giảm bớt gánh nặng quản lý trực tiếp.

Bên cạnh đó, việc tập trung đầu mối qua sàn cũng tạo điều kiện thuận lợi hơn về dòng vốn, thanh toán và quản trị tài chính. Các sàn cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống thanh toán, hệ thống kế toán trực tuyến bảo đảm phù hợp với quy định pháp luật Việt Nam, đồng thời tối ưu hóa chi phí, nâng cao tốc độ xử lý và sự thuận tiện cho cả người mua và người bán. Đây vừa là trách nhiệm, vừa là động lực để các sàn nâng cấp hệ thống quản trị số của mình.

Khi cơ chế vận hành được thiết kế hợp lý, các hộ kinh doanh sẽ giảm đáng kể áp lực về thủ tục, không còn phải thực hiện nhiều khâu kê khai phức tạp một cách riêng lẻ. Vai trò của sàn khi đó tương tự như một “đầu mối hỗ trợ”, giúp chuẩn hóa quy trình, hạn chế những thủ tục rườm rà, nhỏ lẻ.

Đơn giản hóa thủ tục để thúc đẩy hộ kinh doanh trên sàn thương mại điện tử. Ảnh minh họa

Tổng thể, nếu tổ chức tốt theo hướng này, hoạt động quản lý sẽ trở nên tập trung, hiệu quả hơn, đồng thời tạo được sự đồng thuận từ phía các hộ kinh doanh, bởi họ được hỗ trợ, giảm gánh nặng và có điều kiện thuận lợi hơn để phát triển hoạt động kinh doanh.

- Theo ông, các sàn thương mại điện tử tại Việt Nam đã đủ năng lực để đảm nhận vai trò “trung gian thu thuế” hay chưa?

PGS. TS Nguyễn Thường Lạng: Có thể nói rằng, các sàn thương mại điện tử hoàn toàn có thể đảm nhận vai trò này, thậm chí, cách làm này mang lại rất nhiều hiệu quả. Với quy mô khoảng 5 triệu hộ kinh doanh trên cả nước, nếu quản lý theo phương thức truyền thống sẽ rất khó bao quát. Trong khi đó, các sàn thương mại điện tử hoàn toàn có đủ năng lực để thực hiện việc này một cách hiệu quả, thậm chí có thể hỗ trợ và thay thế một phần chức năng quản lý trực tiếp của Nhà nước.

Việc chuyển hướng sang quản lý thông qua các sàn sẽ giúp tập trung đầu mối, thay vì phân tán như hiện nay. Các sàn vốn đã có nền tảng vận hành chuyên nghiệp, có kinh nghiệm trong việc quản lý giao dịch, dữ liệu và tối ưu quy trình, nên họ hiểu rõ cách thức tổ chức như thế nào để bảo đảm thuận lợi cho tất cả các bên liên quan. Khi đó, Nhà nước có thể thực hiện quản lý gián tiếp thông qua các đầu mối này, giúp việc điều hành trở nên tập trung và hiệu quả hơn.

Tuy nhiên, điều quan trọng là phải thiết kế cơ chế phù hợp với thực tiễn và tâm lý của hộ kinh doanh nhỏ lẻ. Nhóm đối tượng này thường quan tâm trực tiếp đến lợi ích, sự thuận tiện và chi phí. Nếu chính sách quá phức tạp hoặc tạo thêm gánh nặng, họ sẽ có xu hướng né tránh. Ngược lại, nếu quy trình đơn giản, rõ ràng, dễ thực hiện và mang lại lợi ích thiết thực, họ sẽ sẵn sàng tham gia.

Xin cảm ơn ông!

PGS. TS Nguyễn Thường Lạng cho rằng, hướng tiếp cận phù hợp là phát huy vai trò của các sàn thương mại điện tử như một đầu mối trung gian trong quản lý, đồng thời thiết kế chính sách theo hướng đơn giản, thuận lợi, lấy người kinh doanh làm trung tâm. Khi làm được điều đó, không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý mà còn tạo sự đồng thuận và thúc đẩy khu vực kinh tế hộ phát triển bền vững hơn.

Minh Trang