OPEC trước ngã rẽ sinh tử sau cuộc chiến Iran

Cơ sở lọc dầu ở Dammam, Saudi Arabia. Ảnh: THX/TTXVN phát

Eo biển Hormuz đã bắt đầu mở cửa trở lại và một số thành viên OPEC đang muốn tăng mạnh sản lượng dầu để bù đắp thời gian cùng doanh số đã mất. Điều này làm bùng phát trở lại những bất đồng kéo dài nhiều năm về hạn ngạch sản xuất - nguyên nhân khiến Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), một trong những thành viên quan trọng nhất của OPEC, rời khỏi tổ chức này vào tháng 4.

OPEC đang đứng trước một lựa chọn mang tính quyết định: hoặc giữ các thành viên đoàn kết nhưng chấp nhận để giá dầu lao dốc hoặc đẩy lợi nhuận lên cao nhưng đối mặt nguy cơ làm tan rã tổ chức đã tồn tại gần 70 năm.

Mâu thuẫn nằm ở đâu?

Trong khi nhiều nơi trên thế giới chật vật tìm kiếm nguồn dầu trong mùa xuân năm nay, Trung Đông lại dư thừa dầu mỏ.

Vấn đề duy nhất là phần lớn các nước OPEC có hoạt động khai thác lớn tại vịnh Ba Tư gặp khó khăn trong việc đưa dầu thô đến khách hàng. Iran phong tỏa eo biển Hormuz và sau đó là Mỹ áp đặt lệnh phong tỏa cảng Iran đã khiến 1/5 nguồn cung dầu toàn cầu bị mắc kẹt.

Một số thành viên OPEC, gồm Iran, Iraq và Kuwait, buộc phải dừng khai thác dầu thô và chờ đợi.

Giờ đây, khi lưu lượng tàu thuyền qua eo biển Hormuz bắt đầu tăng trở lại, cuộc cạnh tranh về hạn ngạch sản xuất cũng bắt đầu. Iraq - nhà sản xuất dầu lớn thứ hai của khối – có thể là quốc gia tiếp theo rời OPEC. Bộ trưởng Dầu mỏ Iraq nói rằng nước này sẽ phải quyết định có tiếp tục ở lại OPEC hay không nếu mục tiêu sản lượng không được nâng lên đáng kể.

Sản lượng dầu của Iraq chịu tác động nặng nề nhất do cuộc chiến Iran khi giảm 75%, xuống chỉ còn hơn 1 triệu thùng/ngày trong tháng 4 và tháng 5, so với hơn 4,5 triệu thùng/ngày trong tháng 1 và tháng 2.

Iraq muốn được phép nâng sản lượng lên mức kỷ lục 5 triệu thùng/ngày sau chiến tranh và về lâu dài hướng tới 7 triệu thùng/ngày.

Thế khó của Saudi Arabia

Quốc gia nắm quyền quyết định cuối cùng sẽ là Saudi Arabia - thành viên lớn nhất của OPEC và cũng là nước có ảnh hưởng lớn nhất đối với tổ chức này.

Không giống Iraq và Kuwait, Saudi Arabia không cần phải tăng mạnh sản lượng. Nước này vẫn duy trì được phần lớn hoạt động kinh doanh dầu mỏ bằng cách vận chuyển dầu qua hệ thống đường ống tới cảng Yanbu, qua đó tránh phụ thuộc vào eo biển Hormuz.

Điều này cho phép Saudi Arabia xuất khẩu dầu qua Biển Đỏ - lựa chọn mà Iraq và Kuwait không có vì các cảng biển của hai nước đều nằm tại vịnh Ba Tư.

Trong khi sản lượng của Iraq và Kuwait lao dốc trong chiến tranh thì sản lượng của Saudi Arabia giảm chưa tới 40%.

Do đó, Saudi Arabia không có nhiều động lực để tăng mạnh khai thác dầu. Ngược lại, nếu sản lượng tăng đáng kể trước khi nhu cầu toàn cầu phục hồi, lợi nhuận từ dầu có thể sụt giảm mạnh vào thời điểm Trung Đông vẫn đang chịu tác động nặng nề vì hoạt động kinh doanh suy yếu.

Các chuyên gia nhận định rằng trong tình hình này, đưa dầu tràn ngập thị trường sẽ kéo giá xuống thấp và phản tác dụng.

Đó là lý do OPEC nhiều lần khẳng định sẽ thận trọng khi tăng nguồn cung trong lúc tiếp tục đối thoại với các nước thành viên. Cuối tuần vừa qua, OPEC+ (liên minh gồm Nga và một số nước ngoài OPEC) đã nhất trí tăng sản lượng thêm 188.000 thùng/ngày, đánh dấu lần tăng dần thứ năm kể từ tháng 3.

Bài toán giá dầu

Nếu OPEC mở hết công suất khai thác, lượng dầu bổ sung có thể không tìm được đầu ra.

Nhu cầu tiêu thụ giảm mạnh trong chiến tranh khi giá dầu tăng cao và nhiên liệu khan hiếm. Đến nay, nhu cầu vẫn chưa phục hồi và có thể sẽ không bao giờ trở lại mức trước chiến tranh, đặc biệt tại Trung Quốc và châu Âu - nơi quá trình điện khí hóa diễn ra mạnh mẽ trong mùa xuân.

Bà Natasha Kaneva, trưởng bộ phận chiến lược hàng hóa toàn cầu của JPMorgan, nhận định: "Thị trường đang đối mặt nguy cơ dư cung tạm thời khi lượng dầu bị mắc kẹt cuối cùng quay trở lại một hệ thống đã mất nhiều tháng để thích nghi với việc thiếu nguồn dầu này".

Về lý thuyết, vẫn sẽ có người mua. Dự trữ dầu chiến lược và thương mại trên toàn cầu, đặc biệt tại Mỹ và Trung Quốc, đã giảm mạnh khi nguồn cung thế giới mất tới 1,4 tỷ thùng kể từ khi chiến tranh nổ ra vào tháng 3. Những kho dự trữ này sẽ phải được bổ sung.

Tuy nhiên, bà Kaneva cho rằng đây có lẽ là câu chuyện của năm 2027 hơn là năm 2026 khi cả hai chính phủ còn chờ xem xu hướng giá dầu.

Nếu OPEC tăng mạnh sản lượng, lượng dầu này sẽ phải cạnh tranh với khoảng 90 triệu thùng dầu khác cũng đang dần được vận chuyển qua eo biển Hormuz. Nếu không có nhiều người muốn mua, giá dầu có thể lao dốc.

Chuyên gia cho rằng giá dầu có thể giảm xuống 60 USD/thùng vào năm tới và xuống 50 USD/thùng vào năm 2028.

Đó sẽ là tin vui đối với người tiêu dùng nhưng là tin xấu với một số nhà sản xuất lớn nhất của OPEC.

Ai sẽ là người chiến thắng?

OPEC đang xuất hiện những rạn nứt và tổ chức này có động lực rất lớn để duy trì sự đoàn kết. Hợp tác với nhau sẽ giúp các thành viên thích ứng với thị trường đang thay đổi nhanh chóng trong bối cảnh khu vực ngày càng bất ổn, đồng thời cạnh tranh với Mỹ - quốc gia đã trở thành đối thủ đáng gờm.

Tuy nhiên, OPEC từng vượt qua nhiều bất đồng trước đây.

Iraq nhiều lần đặt mục tiêu nâng công suất khai thác nhưng không đạt được nhiều kết quả. Dù vậy, điều này vẫn làm gia tăng cảm giác rằng sự gắn kết và kỷ luật trong OPEC đang suy yếu.

Việc eo biển Hormuz bị phong tỏa trong thời gian dài chưa từng có có thể khiến lần này trở nên khác biệt và buộc Saudi Arabia phải hành động.

Nếu điều đó xảy ra, Saudi Arabia vẫn có thể đạt được cả hai mục tiêu: đồng ý nâng trần sản lượng lên rất cao và khai thác nhiều dầu đến mức đẩy giá xuống vùng 40 USD/thùng - mức giá mà chỉ những quốc gia giàu có như Saudi Arabia mới đủ khả năng chịu đựng.

Tuy nhiên, đây không phải kịch bản có khả năng xảy ra cao nhất, dù cũng không phải điều bất khả thi.

Thùy Dương/Báo Tin tức và Dân tộc