Ông Trump để ngỏ khả năng đưa Thổ Nhĩ Kỳ trở lại chương trình F-35

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 24/6 đã phát đi tín hiệu tích cực về khả năng cải thiện hợp tác quốc phòng với Thổ Nhĩ Kỳ, trong đó có vấn đề liên quan tới chương trình tiêm kích tàng hình F-35.

Phát biểu tại Nhà Trắng, ông Trump được hỏi liệu có mang tới "tin tốt" cho Ankara trong vấn đề F-35 hay không.

Đáp lại, nhà lãnh đạo Mỹ cho biết ông có thể sẽ thực hiện một động thái khiến Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan "rất vui".

Dù không nêu chi tiết, tuyên bố này nhanh chóng thu hút sự chú ý bởi F-35 từ lâu là một trong những chủ đề nhạy cảm nhất trong quan hệ quốc phòng Mỹ - Thổ Nhĩ Kỳ.

Phó tổng thống JD Vance sau đó cho biết Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth cùng các cố vấn đang xem xét vấn đề.

Tuy nhiên, ông nhấn mạnh mọi quyết định vẫn phải tuân thủ quy định của quốc hội Mỹ cũng như các điều kiện pháp lý hiện hành.

Thổ Nhĩ Kỳ từng là đối tác quan trọng trong chương trình tiêm kích tàng hình F-35 và dự kiến mua hơn 100 chiếc tiêm kích tàng hình F-35A để hiện đại hóa không quân.

Tuy nhiên, năm 2019, Washington quyết định loại Ankara khỏi chương trình sau khi nước này tiếp nhận tổ hợp phòng không S-400 của Nga.

Mỹ khi đó cho rằng việc vận hành đồng thời tiêm kích F-35 và tổ hợp S-400 có thể tạo ra rủi ro đối với công nghệ tàng hình của máy bay.

Các đạo luật hiện hành của Mỹ vẫn không cho phép Thổ Nhĩ Kỳ sở hữu hoặc vận hành tổ hợp phòng không S-400 nếu muốn quay lại chương trình F-35.

Dù vậy, bầu không khí trong quan hệ song phương đã xuất hiện những tín hiệu tích cực hơn trong thời gian gần đây.

Đại sứ Mỹ tại Thổ Nhĩ Kỳ Tom Barrack hồi cuối năm 2025 nhận định mối quan hệ cá nhân giữa ông Trump và ông Erdogan đã giúp hai bên có những cuộc đối thoại hiệu quả nhất về vấn đề F-35 trong gần một thập kỷ.

Song song với nỗ lực tìm đường quay lại chương trình F-35, Thổ Nhĩ Kỳ cũng đang thúc đẩy dự án tiêm kích nội địa Kaan nhằm giảm sự phụ thuộc vào nguồn cung vũ khí từ nước ngoài.

Máy bay chiến đấu Kaan được kỳ vọng sẽ trở thành nền tảng chủ lực của không quân Thổ Nhĩ Kỳ trong tương lai. Dù vậy, giới chức Ankara thừa nhận dự án vẫn cần nhiều năm để có thể thay thế hoàn toàn các phi đội tiêm kích F-16 đang đóng vai trò xương sống của lực lượng không quân.

Một trong những yếu tố quan trọng đối với chương trình Kaan là động cơ. Theo các nguồn tin, Ankara đang tìm kiếm sự chấp thuận từ Washington để mua động cơ do hãng General Electric sản xuất cho mẫu máy bay này.

Giá trị thương vụ được cho là vượt 700 triệu USD. Nếu được thông qua, đây sẽ là bước tiến đáng kể đối với chương trình phát triển tiêm kích nội địa của Thổ Nhĩ Kỳ.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng việc mua động cơ chỉ giải quyết một phần nhu cầu của Ankara. Mục tiêu lớn hơn vẫn là khôi phục vị thế trong chương trình F-35, dự án mà Thổ Nhĩ Kỳ từng tham gia ngay từ giai đoạn đầu.

Theo bà Gonul Tol, chuyên gia thuộc Viện Trung Đông tại Mỹ, thương vụ động cơ có ý nghĩa quan trọng nhưng chưa thể thay thế mong muốn lâu dài của Ankara.

"Đây là mục tiêu dễ đạt được hơn nhiều so với việc quay lại chương trình F-35", bà nhận định.

Những phát biểu mới của ông Trump cho thấy cánh cửa đối thoại giữa Washington và Ankara vẫn chưa khép lại. Tuy nhiên, việc Thổ Nhĩ Kỳ có thể thực sự trở lại chương trình tiêm kích tàng hình F-35 hay không vẫn phụ thuộc vào nhiều rào cản chính trị và pháp lý trong thời gian tới.

Việt Hùng