Ông Trump có đến Bắc Kinh giữa 'bão' Hormuz?

Những tuần cuối tháng 4 được xem là giai đoạn then chốt để Mỹ - Trung thương lượng hậu trường trước thềm cuộc gặp giữa ông Donald Trump và ông Tập Cận Bình. Ảnh minh họa: Nikkei Asia

Theo lịch trình do Nhà Trắng công bố, Tổng thống Mỹ sẽ thăm Bắc Kinh trong hai ngày 14 - 15/5. Đây là chuyến công du đã bị lùi lại sau khi Mỹ mở chiến dịch quân sự nhằm vào Iran. Tuy nhiên, trong bối cảnh xung đột chưa hạ nhiệt, chuyến đi đang bị phủ bóng bởi những tính toán chiến lược mới giữa Washington và Bắc Kinh.

Trung Quốc đứng trước “điểm nghẽn” năng lượng

Hormuz là tuyến hàng hải chiến lược nối Vịnh Ba Tư với Ấn Độ Dương, nơi khoảng 20% lượng dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới đi qua. Với Trung Quốc - quốc gia nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới, đây là huyết mạch năng lượng đặc biệt quan trọng.

Kể từ khi chiến sự bùng phát, Iran bị cho là đã siết chặt kiểm soát khu vực này. Đồng thời, quân đội Mỹ triển khai phong tỏa các cảng và vùng ven biển Iran nhằm gia tăng sức ép với Tehran. Giới quan sát cho rằng, ngoài mục tiêu quân sự, động thái của Washington còn mang hàm ý chiến lược rộng hơn: tạo sức ép lên Trung Quốc, nước có quan hệ kinh tế mật thiết với Iran và phụ thuộc đáng kể vào nguồn dầu từ quốc gia Trung Đông này.

Dù là nước sản xuất dầu, Trung Quốc vẫn phải nhập khẩu lượng lớn năng lượng để phục vụ nền sản xuất quy mô khổng lồ. Ước tính khoảng 40% dầu thô mà Trung Quốc tiêu thụ đến từ Trung Đông, phần lớn đi qua eo biển Hormuz. Điều này khiến bất kỳ sự gián đoạn kéo dài nào tại tuyến vận tải này đều có thể tác động mạnh tới tăng trưởng, chi phí sản xuất và lạm phát của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.

Một nhà kinh tế học Trung Quốc đã mô tả tình hình hiện nay là “con tê giác xám” - thuật ngữ chỉ rủi ro lớn, dễ nhận thấy nhưng thường bị xem nhẹ cho đến khi trở thành khủng hoảng thực sự.

Trong bối cảnh đó, Bắc Kinh đang đẩy mạnh ngoại giao nhằm giảm căng thẳng khu vực và bảo đảm lưu thông hàng hải.

Ngày 21/4, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình điện đàm với Thái tử Ảrập Xêút Mohammed bin Salman và nhấn mạnh sự cần thiết phải duy trì “lưu thông bình thường” qua eo biển Hormuz.

Trước đó, ông Tập Cận Bình cũng tiếp Thái tử Abu Dhabi Sheikh Khaled bin Mohamed bin Zayed Al Nahyan tại Bắc Kinh. Truyền thông nhà nước Trung Quốc dẫn lời nhà lãnh đạo nước này kêu gọi bảo vệ luật pháp quốc tế, phản đối việc áp dụng tiêu chuẩn kép và ngăn thế giới quay trở lại “luật rừng”.

Dù không nêu đích danh Mỹ, những phát biểu này được xem là tín hiệu phản đối các biện pháp phong tỏa đơn phương.

Chuyến thăm mang nhiều tính toán

Theo giới phân tích, Washington hiểu rõ Bắc Kinh coi trọng chuyến thăm của ông Trump, đặc biệt trong bối cảnh quan hệ hai nước vẫn đang tìm cách duy trì ổn định sau giai đoạn căng thẳng thương mại kéo dài.

Vì vậy, việc Mỹ công bố sớm lịch trình chuyến thăm được cho là vừa mang ý nghĩa ngoại giao, vừa tạo sức ép chính trị với Trung Quốc.

Về phía ông Trump, chuyến công du nếu diễn ra đúng kế hoạch sẽ là dịp quan trọng để tái khẳng định vai trò lãnh đạo toàn cầu của Mỹ, đồng thời tìm kiếm tiến triển trong các hồ sơ thương mại, an ninh và năng lượng với Bắc Kinh.

Tuy nhiên, nếu chiến sự với Iran kéo dài hoặc tình hình Hormuz xấu đi, lịch trình này hoàn toàn có thể thay đổi.

Trung Quốc hiện rơi vào thế cân bằng khó khăn. Một mặt, nước này cần duy trì quan hệ với Iran - đối tác cung cấp năng lượng quan trọng. Mặt khác, Bắc Kinh cũng không muốn làm xấu thêm quan hệ với Washington trước chuyến thăm cấp cao được chú ý toàn cầu.

Nếu Mỹ tiếp tục siết phong tỏa, Trung Quốc có thể phải giảm nhập dầu từ Iran hoặc tìm nguồn thay thế với chi phí cao hơn. Ngược lại, nếu công khai phản ứng mạnh, Bắc Kinh có nguy cơ khiến quan hệ song phương thêm căng thẳng.

Điều đó khiến những tuần cuối tháng 4 được xem là giai đoạn then chốt để hai bên thương lượng hậu trường trước thềm cuộc gặp giữa ông Donald Trump và ông Tập Cận Bình.

Cuộc đấu trí ngoại giao

Trung Quốc sẽ bước vào kỳ nghỉ Quốc tế Lao động đầu tháng 5, vì vậy quyết định cuối cùng về việc có giữ nguyên lịch chuyến thăm hay không nhiều khả năng phải được đưa ra trước cuối tháng 4 này. Trong bối cảnh chiến sự Iran còn bất định, giới quan sát cho rằng một cuộc đấu trí ngoại giao quyết liệt giữa Washington và Bắc Kinh đang diễn ra phía sau hậu trường.

Trong ngắn hạn, chuyến thăm Trung Quốc của ông Trump nhiều khả năng phụ thuộc vào hai yếu tố: diễn biến chiến sự Mỹ - Iran và khả năng bảo đảm lưu thông tại eo biển Hormuz.

Nếu căng thẳng được kiểm soát, chuyến đi có thể trở thành cơ hội tái khởi động đối thoại giữa hai cường quốc. Nhưng nếu xung đột leo thang, Hormuz không chỉ là điểm nóng năng lượng toàn cầu mà còn có thể trở thành biến số lớn trong quan hệ Mỹ - Trung năm 2026.

Hồng Nhung