Nước Pháp trước cuộc đua giành chủ quyền robot

Tuy nhiên, sự phát triển này cũng đặt ra một bài toán chiến lược: nước Pháp sẽ tự sản xuất và làm chủ công nghệ robot hay phụ thuộc vào các nhà cung cấp nước ngoài.

Đây là vấn đề được Jean-Louis Constanza, đồng sáng lập hãng sản xuất robot Wandercraft, và Elodie Chapel, Giám đốc phụ trách quan hệ công của doanh nghiệp này, đặt ra trong một bài viết về tương lai của ngành robot Pháp. Theo hai tác giả, sự kết hợp giữa già hóa dân số, thiếu hụt lao động và những bước tiến nhanh chóng của công nghệ sẽ khiến robot ngày càng trở nên cần thiết đối với nền kinh tế.

 Robot hình người dự kiến sớm được sử dụng rộng rãi trong ngành sản xuất. Ảnh: AF

Pháp hiện có khoảng 2 triệu vị trí việc làm còn trống và tình trạng khó tuyển dụng có nguy cơ khiến nhiều doanh nghiệp phải đóng cửa trong những năm tới. Đến năm 2035, nước này có thể thiếu khoảng 300.000 nhân viên chăm sóc, trong khi đến năm 2050 số người nghỉ hưu có thể lên tới 20 triệu.

Trong bối cảnh đó, hai chuyên gia dự báo Pháp có thể sử dụng khoảng 50 triệu robot vào năm 2050, gồm 20 triệu robot trong công nghiệp và dịch vụ, 10 triệu robot hỗ trợ những người suy giảm khả năng tự chủ và 20 triệu robot trong các hộ gia đình. Robot có thể đảm nhận trước hết những công việc nặng nhọc, đồng thời bổ sung nhân lực cho các nhà máy, bệnh viện, cơ sở chăm sóc người cao tuổi và nhiều dịch vụ đang thiếu lao động.

Động lực quan trọng thúc đẩy xu hướng này là chi phí sử dụng robot ngày càng giảm. Theo các tác giả, đến năm 2028, một giờ làm việc của robot tại Pháp có thể chỉ bằng một phần ba chi phí của một lao động và đến năm 2040 chỉ bằng một phần mười. Khi robot có thể thực hiện khoảng 90% nhiệm vụ của một công việc, việc sử dụng máy móc thay cho con người sẽ ngày càng trở nên hấp dẫn về mặt kinh tế.

Sự phát triển của robot cũng có thể tạo cơ hội cho Pháp đưa sản xuất trở lại trong nước. Khi chi phí vận hành robot tại một nhà máy ở Pháp thấp hơn chi phí thuê nhân công tại các trung tâm sản xuất ở châu Á, lợi thế của việc chuyển nhà máy ra nước ngoài sẽ giảm. Robot vì thế có thể trở thành một công cụ quan trọng cho quá trình tái công nghiệp hóa.

Tuy nhiên, điều khiến hai chuyên gia đặc biệt lo ngại là nguy cơ phụ thuộc vào robot nhập khẩu. Theo tính toán của họ, đến năm 2050, chi phí sử dụng một robot hình người ít nhất vào khoảng 5.000 euro mỗi năm. Nếu phải nhập khẩu 50 triệu robot, Pháp có thể phải chi tới 250 tỷ euro mỗi năm, gấp khoảng 5 lần hóa đơn nhập khẩu dầu mỏ từng ở mức khoảng 50 tỷ euro.

Sự phụ thuộc này không chỉ là vấn đề tiền bạc. Khi robot đảm nhiệm ngày càng nhiều công việc trong nhà máy, bệnh viện, cơ sở chăm sóc người cao tuổi hay nông nghiệp, quốc gia kiểm soát công nghệ có thể nắm trong tay một công cụ gây sức ép lớn. Việc ngừng bảo trì, hạn chế cập nhật phần mềm hay vô hiệu hóa thiết bị từ xa đều có thể gây gián đoạn hoạt động kinh tế. Theo hai tác giả, “ai kiểm soát robot của chúng ta sẽ kiểm soát nền kinh tế của chúng ta”.

Vì vậy, chủ quyền trong lĩnh vực robot và trí tuệ nhân tạo (AI) vật lý được đánh giá quan trọng không kém chủ quyền về AI tạo sinh. Hai chuyên gia cảnh báo Pháp không nên lặp lại lựa chọn của những năm 2000, khi sản xuất được chuyển ra nước ngoài với kỳ vọng tập trung vào nghiên cứu, phát triển và các dịch vụ có giá trị gia tăng cao. Theo họ, hệ quả là năng lực công nghiệp suy giảm, trong khi một phần hoạt động sản xuất và nghiên cứu cũng dần chuyển ra nước ngoài.

Dù vậy, Pháp vẫn có nhiều lợi thế để tham gia cuộc đua robot. Các cơ sở như INRIA, CEA và LAAS có năng lực nghiên cứu mạnh về AI vật lý. Wandercraft đang phát triển robot hình người, trong khi Renault chuẩn bị tham gia sản xuất với quy mô lớn. Mạng lưới các nhà cung cấp của ngành ô tô cũng có thể trở thành nền tảng sẵn có để xây dựng ngành công nghiệp robot.

Để tận dụng cơ hội này, hai tác giả đề xuất huy động nguồn vốn lớn, sử dụng sức mua của Nhà nước để hỗ trợ ngành và tiến tới thành lập một quỹ đầu tư quốc gia về robot. Quỹ này có thể góp vốn vào các doanh nghiệp trong ngành, bảo đảm quyền kiểm soát những công nghệ chiến lược và hỗ trợ đưa robot vào sản xuất, kinh doanh.

Theo hai chuyên gia này, nước Pháp đang đứng trước một lựa chọn có thể quyết định vị thế kinh tế trong nhiều thập niên tới: trở thành một cường quốc sản xuất và xuất khẩu robot, hay phải chi những khoản tiền khổng lồ mỗi năm cho những cỗ máy được sản xuất và kiểm soát từ bên ngoài. Và cuộc đua đó cần được bắt đầu ngay từ bây giờ.

Hữu Chiến/Vnanet