Nước Anh tìm về EU giữa biến động xuyên Đại Tây Dương

Gần 10 năm sau cuộc bỏ phiếu Brexit (Anh rời EU) gây chấn động chính trường châu Âu, tờ Telegraph ngày 1/4 dẫn lời Thủ tướng Anh Keir Starmer cho biết London đang rất cần xây dựng một “quan hệ đối tác chặt chẽ hơn” với khối EU.

Thủ tướng Anh Keir Starmer phát biểu tại cuộc họp báo ngày 1/4. Ảnh: NYTimes

“Khi thế giới tiếp tục biến động, lợi ích quốc gia lâu dài của Anh đòi hỏi sự hợp tác chặt chẽ hơn với các đồng minh ở châu Âu và với EU. Brexit đã gây thiệt hại nặng nề cho nền kinh tế của chúng ta, và những cơ hội để tăng cường an ninh và giảm chi phí sinh hoạt là quá lớn để có thể bỏ qua”, ông Starmer phát biểu và cho biết, cuộc xung đột đang diễn ra ác liệt tại Trung Đông liên quan đến chiến dịch của Mỹ-Israel nhắm vào Iran cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến sự điều chỉnh chính sách của Anh.

Theo Reuters, trong định hướng mới, ông Starmer không chỉ tham vọng thúc đẩy hợp tác kinh tế mà còn đặc biệt nhấn mạnh yếu tố an ninh và quốc phòng.

Dù không xác nhận liệu Anh có hướng tới việc tái gia nhập EU hay không, nhưng Thủ tướng Anh cho biết thêm, tại hội nghị thượng đỉnh Anh-EU dự kiến diễn ra mùa Hè này ở Brussels (Bỉ), các nhà lãnh đạo sẽ không chỉ đơn thuần “phê chuẩn các cam kết được đưa ra tại hội nghị thượng đỉnh năm ngoái” mà sẽ thúc đẩy “một mối quan hệ chung, trong đó coi trọng giá trị chung, lợi ích chung và tương lai chung”.

Khi đề cập đến Mỹ, Thủ tướng Starmer cho biết ông “không lựa chọn” quan hệ với chỉ riêng một bên là EU hay Washington, bởi “việc duy trì quan hệ mạnh mẽ với cả hai đều có lợi ích cho Anh”. Tuy nhiên, ông Stamer tái khẳng định: “Khi nói đến các lĩnh vực quốc phòng và an ninh, lượng khí thải năng lượng và kinh tế, chúng ta cần một mối quan hệ mạnh mẽ hơn với châu Âu”.

Anh quyết tâm thắt chặt quan hệ với EU giữa lúc quan hệ đồng minh xuyên Đại Tây Dương căng thẳng. Ảnh: CFR

Các phát biểu chính sách của Thủ tướng Anh được đưa ra vào thời điểm quan hệ giữa London và Washington, vốn luôn được xem là quan hệ đồng minh đặc biệt xuyên Đại Tây Dương, đang đối mặt không ít thách thức. Những tuần qua, bất đồng liên quan đến cách tiếp cận xung đột tại Trung Đông đã làm lộ rõ khoảng cách giữa Mỹ và các đồng minh then chốt ở châu Âu. Việc nhiều cường quốc EU, trong đó có Anh, không tham gia các hoạt động quân sự do Mỹ dẫn dắt đã khiến Washington không hài lòng, đồng thời làm gia tăng căng thẳng trong liên minh.

Trong bài đăng trên mạng xã hội ngày 1/4, Tổng thống Mỹ Donald tuyên bố Washington có thể giảm vai trò trong khối Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), thậm chí cân nhắc lại mức độ cam kết với liên minh quân sự này để phản ứng trước việc châu Âu không tham gia vào chiến dịch tấn công Iran cùng Mỹ.

Reuters cho biết, Anh đã cho phép máy bay Mỹ sử dụng các căn cứ của nước này, nhưng từ chối tham gia vào chiến dịch tập kích Iran, với lý do ông Trump không tham vấn họ trước khi tấn công.

Sau các tuyên bố chỉ trích của Tổng thống Trump, Thủ tướng Anh khẳng định NATO là “liên minh quân sự hiệu quả nhất” thế giới, đồng thời nhấn mạnh Anh vẫn “hoàn toàn cam kết” với liên minh. Tuy nhiên, ông quả quyết: “Dù áp lực đè nặng lên tôi và những người khác, tôi sẽ vẫn hành động vì lợi ích của Anh. Tôi luôn khẳng định đó không phải cuộc chiến của chúng ta và chúng tôi sẽ không bị cuốn vào nó”.

Tàu vận tải di chuyển gần eo biển Hormuz. Ảnh: Reuters

Trong động thái thể hiện sự chủ động điều chỉnh vai trò và tăng cường phối hợp với các đối tác ngoài khuôn khổ dẫn dắt của Mỹ, Anh đang thúc đẩy các sáng kiến hợp tác đa phương không có sự dẫn dắt của Washington. London dự kiến tổ chức một hội nghị thượng đỉnh trực tuyến với sự tham gia của 35 quốc gia để thảo luận về “tất cả các biện pháp ngoại giao và chính trị khả thi” nhằm khôi phục tự do hàng hải và thương mại trong khu vực Trung Đông.

Ngoại trưởng Anh Yvette Cooper sẽ chủ trì cuộc họp, tập trung đánh giá các biện pháp ngoại giao và chính trị để khôi phục tự do hàng hải, đảm bảo an toàn cho tàu thuyền và thủy thủ mắc kẹt ở eo biển Hormuz, tuyến đường trung chuyển 20% dầu khí toàn cầu. Tất cả các nước G7, ngoại trừ Mỹ, đều sẽ tham dự sự kiện. Anh cũng dự kiến triệu tập các nhà hoạch định quân sự để chuẩn bị phương án đảm bảo an ninh tuyến đường biển khi xung đột kết thúc.

Theo Politico, ngoài Anh, cũng có dấu hiệu các nước châu Âu quyết định tăng cường phối hợp nội khối nhằm sẵn sàng ứng phó với kịch bản quan hệ với Mỹ khó đoán định hơn hoặc diễn biến xấu đi trong tương lai. Tờ này dẫn lời các quan chức châu Âu thừa nhận mối quan hệ trong NATO đang ở mức “khủng hoảng sâu sắc nhất trong lịch sử 77 năm”, dẫn đến yêu cầu về việc châu Âu phải khẩn trương tăng cường năng lực phòng thủ của riêng mình.

Thái Hà