Mỹ buông Hormuz, giá dầu đứng trước biến động lớn

Ý tưởng kết thúc chiến sự khi Hormuz vẫn bị phong tỏa của ông Trump làm dấy lên lo ngại giá dầu tăng sốc và rủi ro địa chính trị kéo dài. Ảnh: Zeenews.

Nền kinh tế toàn cầu đang bị “bắt làm con tin” khi eo biển Hormuz đóng cửa. Giá xăng, nhiên liệu hàng không và dầu diesel tăng vọt; thị trường chứng khoán lao dốc, trong khi nguy cơ suy thoái ngày càng lớn.

Sau nhiều tuần nỗ lực nhưng không thể khơi thông tuyến hàng hải sống còn ngoài khơi Iran, Tổng thống Donald Trump đã nêu một phương án gây tranh cãi: rút lui và để các nước khác tự giải quyết.

Trả lời New York Post hôm 31/3, ông Trump cho rằng eo biển Hormuz sẽ “tự động mở lại” khi quân đội Mỹ rời khỏi cuộc chiến. “Hãy để những quốc gia sử dụng tuyến đường này tự đi mà mở nó”, ông nói.

Theo Wall Street Journal, ông Trump thậm chí sẵn sàng chấm dứt chiến dịch quân sự tại Iran ngay cả khi eo biển Hormuz vẫn bị phong tỏa phần lớn.

Trên Truth Social, ông viết: “Hãy tự lo lấy dầu của các bạn!”. Dù vậy, ông vẫn trấn an rằng giá xăng - vừa chạm mốc 4 USD/gallon lần đầu kể từ năm 2022 - sẽ sớm hạ nhiệt nếu Mỹ rút quân.

Giá xăng được hiển thị tại một trạm xăng tại Florida (Mỹ) ngày 31/3. Ảnh: Reuters.

Tuy nhiên, các chuyên gia năng lượng nói với CNN rằng việc kết thúc chiến sự mà không tái mở eo biển Hormuz khó có thể giải quyết khủng hoảng năng lượng. Dan Pickering, nhà sáng lập Pickering Energy Partners, nhận định đây là “ý tưởng tồi”.

“Đây sẽ là một công việc dang dở, tạo ra nhiều vấn đề lâu dài hơn là giải quyết được vấn đề ngắn hạn”, ông cho biết.

Mỹ không thể đứng ngoài

Ngay cả khi giá dầu có thể giảm tạm thời sau khi Mỹ rút lui, nguy cơ lớn hơn là Iran - nếu tiếp tục kiểm soát tuyến vận tải huyết mạch - có thể tấn công tàu thuyền hoặc áp phí qua lại, đẩy giá năng lượng tăng cao hơn. Patrick De Haan của GasBuddy cảnh báo đây sẽ là “thất bại thảm họa”.

Chia sẻ với Fox News, cựu Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Dan Brouillette cũng cho rằng việc rời đi khi eo biển chưa được khai thông là “rất rủi ro”, đồng nghĩa đẩy vấn đề sang cho các chính quyền kế tiếp.

Giá xăng tại Mỹ tăng lên mức cao nhất kể từ năm 2022. Biểu đồ: CNN.

Một số ý kiến cho rằng phát biểu của ông Trump có thể nhằm gây sức ép buộc các đồng minh tăng hỗ trợ, hoặc chỉ là “đòn nghi binh” trước khả năng leo thang quân sự. Tuy vậy, nhiều nhà đầu tư tỏ ra hoài nghi. Art Hogan từ B. Riley Financial nhận xét đây giống “một phản ứng bốc đồng” hơn là chiến lược nhất quán.

Các chuyên gia thị trường dầu nhấn mạnh rằng sự gián đoạn nguồn cung hiện nay, lớn nhất từng ghi nhận, không thể giải quyết nếu eo biển Hormuz chưa được khơi thông. Khoảng 1/5 lượng dầu toàn cầu đi qua tuyến này, khiến nó trở thành mắt xích không thể thay thế của kinh tế thế giới.

“Không thể nào xoay chuyển cán cân kinh tế toàn cầu mà lại giả vờ như đó không phải là vấn đề”, ông De Haan nói.

Dù Mỹ ít phụ thuộc trực tiếp hơn châu Á hay châu Âu nhờ là nhà sản xuất dầu lớn nhất thế giới với kỷ lục 13,6 triệu thùng/ngày năm ngoái, nền kinh tế này vẫn gắn chặt với giá năng lượng toàn cầu.

Sự gián đoạn nguồn cung ở những nơi cách xa trung tâm nước Mỹ hàng nghìn dặm đang ảnh hưởng đến người tiêu dùng tại các trạm xăng.

“Chúng ta không thể tách rời khỏi mặt bằng giá thế giới”, chiến lược gia Vikas Dwivedi của Macquarie nhận định.

Một giàn bơm dầu tại Texas (Mỹ). Giá dầu đã tăng lên do cuộc xung đột gần đây tại Iran sẽ làm gia tăng mối lo ngại toàn cầu về chi phí năng lượng. Ảnh: Reuters.

Các nhà máy lọc dầu Mỹ không chỉ dùng dầu nội địa mà còn pha trộn với dầu thô nặng nhập khẩu. Mỗi ngày, hàng trăm nghìn thùng dầu ngoại được đưa vào Mỹ, chủ yếu qua hai bờ Đông - Tây. Đồng thời, để đáp ứng nhu cầu nội địa cao, Mỹ vẫn nhập khẩu đáng kể xăng, nhiên liệu bay và diesel.

“Cả California và khu vực New York đều phụ thuộc vào nhập khẩu sản phẩm và do đó sẽ phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt một khi châu Á và châu Âu bắt đầu gặp phải vấn đề này”, ông Claudio Galimberti, nhà kinh tế trưởng tại công ty nghiên cứu Rystad Energy, cho biết.

'Cuối cùng chúng ta sẽ phải trả nhiều tiền hơn'

Nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị phong tỏa, nhu cầu toàn cầu sẽ dồn về dầu Mỹ. Sau khi lệnh cấm xuất khẩu dầu kéo dài 40 năm được dỡ bỏ năm 2015, xuất khẩu dầu Mỹ đã tăng vọt lên khoảng 4 triệu thùng/ngày.

Nhưng điều này có thể phản tác dụng trong nước khi nhu cầu quốc tế cao hơn sẽ kéo giá năng lượng nội địa đi lên. “Các nhà sản xuất Mỹ sẽ luôn bán cho người trả giá cao hơn”, chuyên gia Bob Yawger của Mizuho Securities nói.

Ngoài ra, nếu Iran tiếp tục kiểm soát Hormuz, rủi ro địa chính trị sẽ buộc thị trường phải tính thêm “phí rủi ro”, khiến giá năng lượng duy trì ở mức cao. “Thị trường sẽ luôn lo ngại kịch bản này lặp lại”, Andy Lipow từ Lipow Oil Associates nhận định.

Có lẽ vì vậy, mới đầu tuần, ông Trump vẫn coi việc mở lại eo biển là ưu tiên. Trên Truth Social, ông cảnh báo nếu Hormuz không “mở cửa kinh doanh ngay lập tức”, Mỹ có thể tấn công hạ tầng năng lượng của Iran.

Dù vậy, theo Bob McNally của Rapidan Energy Group, nếu Mỹ rút lui và để Iran kiểm soát eo biển, giá dầu có thể giảm trong ngắn hạn nhưng không bền vững. “Khủng hoảng sẽ không chấm dứt”, ông nói.

Những biến động ở nửa kia địa cầu đang trực tiếp gây áp lực tài chính lên người tiêu dùng Mỹ. Bỏ mặc eo biển Hormuz trong trạng thái bất ổn đồng nghĩa phớt lờ bài học đắt giá này.

“Các bên có thể tuyên bố chiến thắng”, Dwivedi kết luận, “nhưng chừng nào eo biển Hormuz chưa mở lại, vấn đề sẽ chỉ tiếp tục tích tụ”.