Nửa thế kỷ ca khúc 'Mùa xuân đầu tiên'

Sau đại thắng mùa xuân 1975, cả dân tộc hân hoan vỡ òa trong niềm vui chiến thắng. Các văn nghệ sĩ cũng mở căng tâm hồn để đón luồng cảm hứng sáng tạo mới. Nhạc sĩ Văn Cao, người luôn thiết tha với vận mệnh dân tộc cũng không ngoại lệ. Ông ngẫm ngợi và rồi những ca từ đầy chất thơ bồi hồi man mác cùng điệu valse dìu dặt của ca khúc “Mùa xuân đầu tiên” đã vang lên từ cây đàn piano cũ trong căn nhà 108 Yết Kiêu (Hà Nội), trong những ngày giáp Tết Bính Thìn (1976). “Mùa xuân đầu tiên” cũng là ca khúc đánh dấu sự quay trở lại của ông sau 26 năm khép lại công việc sáng tác ca khúc.

Khi đó, giữa đời sống âm nhạc tràn đầy những giai điệu hào hùng, hừng hực khí thế mừng chiến thắng thì “Mùa xuân đầu tiên” nhạc sĩ Văn Cao đã chọn cách tiếp cận riêng bình dị, sâu lắng, sử dụng những ca từ gần gũi, thân thuộc nhưng lại toát lên sự đẹp đẽ, sang trọng hiếm có. Nhạc sĩ Văn Cao đã chia sẻ cho con trai - họa sĩ Văn Thao về tên ca khúc “Mùa xuân đầu tiên”: “Đối với bố, cả một cuộc đời đi theo cách mạng, trải qua nhiều thăng trầm vui có buồn có nhưng cái đích cuối cùng để bố đi theo đã hoàn thành. Đất nước đã được thống nhất, đối với bố đấy mới là mùa xuân đầu tiên. Hôm nay mùa xuân đó đã đến với bố, đến với dân tộc…” .

Với điệu valse dìu dặt, mềm mại chỉ bằng một vài nét chấm phá, nhạc sĩ Văn Cao đã vẽ lên một bức tranh mùa xuân thanh khiết, trong sáng, gần gũi thân thuộc với bao người dân đất Việt là tiếng gà gáy trưa, là khói bay trên sông... Một “mùa bình thường” của thiên nhiên, đất trời nhưng đầy tươi mới, xúc động tới nghẹn ngào trong lòng người bởi đó là mùa xuân đất nước đầu tiên trọn vẹn trong hòa bình, độc lập, thống nhất. Và có cả những giọt nước mắt hạnh phúc của người mẹ đón con trở về, là cả những đau thương lẫn hạnh phúc, những khắc khoải ưu tư sâu kín… Một dân tộc vừa bước ra từ chiến tranh nâng niu trên tay một niềm hạnh phúc diệu kỳ và mong manh như mơ, như thực.

Nhưng tất cả đều ngời lên một niềm tin yêu về mùa xuân mới “Từ đây người biết quê người/ Từ đây người biết thương người/ Từ đây người biết yêu người”... Nhạc sĩ Văn Cao vô cùng tinh tế và sâu sắc khi đặt bút viết những chữ trong đoạn điệp khúc, từ “biết”, tới “thương”, tới “yêu". Đó là một quá trình đi lên của cảm xúc, của sự gắn kết, sự hòa hợp của những trái tim, “cho bao tâm hồn”. Mùa xuân đầu tiên ấy không chỉ mênh mang trong lòng người vẻ đẹp của thiên nhiên mà còn là bức tranh hạnh phúc trào dâng của mùa đoàn tụ, sum họp. Còn gì ấm áp, xúc động và lớn lao hơn hình ảnh người mẹ và đàn con sum vầy “Nước mắt trên vai anh/ Giọt sưởi ấm đôi vai anh/ Niềm vui phút giây như đang long lanh…”. Đó là giọt nước mắt của hạnh phúc, của yêu thương được hồi sinh. Bài hát đã được báo Sài Gòn Giải phóng số Xuân năm 1976 in trang trọng ở bìa bốn.

Theo nhạc sĩ Trương Quang Lục “Có thể nói “Mùa xuân đầu tiên” cũng là ca khúc đầu tiên được in trên một tờ báo xuân cách mạng tại Sài Gòn sau ngày miền Nam giải phóng, thống nhất đất nước”. Trong bộ phim tài liệu “Người viết quốc ca” (đạo diễn Đặng Linh) về chân dung nhạc sĩ Văn Cao ra mắt cuối năm 2025 có công bố thêm câu chuyện đặc biệt. Ngay từ khi ra đời, không rõ vì đâu “Mùa xuân đầu tiên” đã được Nhà xuất bản Âm nhạc Matxcơva dịch sang tiếng Nga, được phát trên Đài Phát thanh Matxcơva với chế độ nhuận bút cho tác giả là 100 rúp. Gia đình nhạc sĩ Văn Cao rất vui và bất ngờ. Khi ấy, ông đã viết giấy ủy quyền cho con gái là Hương Hương đang học âm nhạc bên đó lĩnh hộ cùng lời nhắn “Con cứ giữ lấy mà tiêu…”. Ngoài ra, bài hát còn được Liên Xô (cũ) đưa vào danh sách 200 ca khúc hay nhất thế giới. Sự vinh danh ấy khiến ông vô cùng hạnh phúc.

“Mùa xuân đầu tiên” được nhiều ca sĩ yêu mến nhưng chỉ tới năm 1995, qua phần thể hiện ấn tượng của ca sĩ Thanh Thúy - với giọng hát thanh xuân của cô gái chưa đầy 20 tuổi khiến ca khúc thực sự “bừng sáng”. Từ đó, “Mùa xuân đầu tiên” bắt đầu một cuộc đời mới lan tỏa mãnh liệt và ngân vang trong đời sống âm nhạc, trong lòng công chúng cho tới hôm nay. Nhà thơ, nhạc sĩ Nguyễn Thụy Kha nhận định Văn Cao đã viết “Mùa xuân đầu tiên” – một tác phẩm sau khi đất nước thống nhất – bằng cảm hứng của nhân loại”.

Có thể nói, nhạc sĩ Văn Cao đã tìm cho mình một góc thăng hoa riêng về sự kiện 30/4/1975 để viết ra “Mùa xuân đầu tiên” với niềm vui đất nước đã hoàn thành sự nghiệp giành độc lập, khép lại một thời chiến tranh gian khổ. Sự kỳ diệu của mùa xuân thống nhất năm ấy, của tình yêu thương giữa con người với con người chính là nhịp cầu xóa bỏ mọi ngăn cách, hàn gắn vết thương chiến tranh. Chính thông điệp sâu sắc, nhân văn ấy đã làm nên vẻ đẹp, sức sống bất hủ cho tuyệt phẩm “Mùa xuân đầu tiên”.

Thảo Duyên