Người trẻ và nghề truyền thống: Chạm tay để thấu hiểu, chia sẻ để lan tỏa

Du khách tham gia trải nghiệm làm gốm tại làng nghề Bát Tràng, Hà Nội. Nguồn: INT

Nhiều bạn trẻ lựa chọn trải nghiệm ngắn hạn để khám phá, giải trí và ghi lại dấu ấn cá nhân.

Mở rộng không gian tiếp cận

Tại làng gốm Bát Tràng (Hà Nội), những ngày cuối tuần, lượng khách đến tham quan và trải nghiệm thường tăng cao. Bên cạnh hoạt động sản xuất, nhiều hộ gia đình và cơ sở kinh doanh tổ chức các khu vực dành riêng cho khách trải nghiệm, cho phép người tham gia thử nặn gốm, tạo hình và trang trí sản phẩm.

Không chỉ Bát Tràng, Làng lụa Vạn Phúc cũng thu hút đông đảo du khách, trong đó có nhiều nhóm sinh viên và người trẻ, với hoạt động tham quan kết hợp trải nghiệm dệt lụa.

Theo các báo cáo về du lịch văn hóa, các làng nghề truyền thống đang dần trở thành điểm đến trải nghiệm, thay vì chỉ là nơi sản xuất và buôn bán sản phẩm. Nhóm khách trẻ chiếm tỷ lệ đáng kể trong số người tham gia.

Sự thay đổi này cho thấy nghề truyền thống không còn tồn tại trong phạm vi sản xuất thuần túy, mà đang được mở rộng thành một dạng không gian văn hóa và trải nghiệm.

Trước đây, việc học nghề truyền thống thường diễn ra trong phạm vi gia đình hoặc làng nghề, gắn với quá trình truyền dạy trực tiếp từ thế hệ này sang thế hệ khác. Người học bắt đầu từ những công đoạn đơn giản và dần tiếp cận các kỹ thuật phức tạp hơn.

Ngày nay, cách tiếp cận này có sự thay đổi khi nhiều người trẻ không tham gia vào quá trình học nghề dài hạn, mà tiếp cận thông qua các hoạt động trải nghiệm ngắn hạn như workshop hoặc chương trình vài giờ đến một ngày, tập trung vào những công đoạn cơ bản.

Việc tham gia không đòi hỏi nền tảng kỹ năng trước đó và cũng không nhất thiết gắn với mục tiêu theo nghề lâu dài. Trong nhiều trường hợp, trải nghiệm được xem như một hoạt động giải trí kết hợp tìm hiểu văn hóa. Sự chuyển dịch này phản ánh sự thay đổi trong cách người trẻ tiếp cận nghề truyền thống: Từ học nghề theo chiều sâu sang tiếp cận linh hoạt, ngắn hạn.

Mạng xã hội lan tỏa trải nghiệm thủ công

Các nền tảng mạng xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc lan tỏa các hoạt động trải nghiệm nghề truyền thống. Những video ghi lại quá trình nặn gốm, nhuộm vải hay in tranh thường thu hút lượng lớn người xem nhờ tính trực quan và cảm giác “tự tay làm”.

Theo các báo cáo về hành vi người dùng Internet tại Việt Nam, mỗi người dành trung bình hơn 2 giờ mỗi ngày cho mạng xã hội, và hơn 60% người dùng tiếp cận thông tin, tìm kiếm địa điểm qua các nền tảng này.

Một hoạt động trải nghiệm nghề truyền thống có thể trở nên phổ biến trong thời gian ngắn khi xuất hiện trên mạng xã hội. Sau khi được chia sẻ rộng rãi, lượng người tham gia có xu hướng tăng lên trong một giai đoạn nhất định.

Tuy nhiên, mức độ quan tâm này có thể giảm khi người dùng chuyển sang các hoạt động khác. Điều này cho thấy các hoạt động trải nghiệm không chỉ gắn với giá trị văn hóa, mà còn chịu tác động từ chu kỳ lan truyền của nội dung trên môi trường số.

Nguyễn Minh Anh (21 tuổi, sinh viên tại Hà Nội) cho biết, cô quyết định tham gia trải nghiệm làm gốm sau khi xem các video trên mạng xã hội. “Ban đầu, tôi chỉ nghĩ là đi thử cho biết, nhưng khi tự tay làm mới thấy công việc này đòi hỏi sự kiên nhẫn và tỉ mỉ. Mỗi sản phẩm đều có dấu ấn riêng. Trước đây, tôi ít khi nghĩ đến những nghề như vậy, nhưng sau khi thử, tôi thấy đây không chỉ là một công việc, mà còn là một phần văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ”, Minh Anh chia sẻ.

Bên cạnh mục đích trải nghiệm, một số người tham gia còn sử dụng các hoạt động tại làng nghề như một phần của quá trình tạo nội dung cá nhân. Các video hoặc hình ảnh ghi lại quá trình làm thủ công có tính trực quan cao, dễ thu hút người xem, khiến làng nghề trở thành bối cảnh phù hợp cho việc sáng tạo nội dung.

Sự kết hợp giữa trải nghiệm và sản xuất nội dung cho thấy nghề truyền thống đang được tiếp cận không chỉ như một hoạt động văn hóa, mà còn như một nguồn chất liệu cho các hoạt động truyền thông cá nhân.

Làng lụa Vạn Phúc rực rỡ sắc màu thu hút giới trẻ và khách du lịch. Nguồn: INT

Thích ứng để thay đổi

Anh Nguyễn Văn Hùng (42 tuổi), nghệ nhân tại làng gốm Bát Tràng, cho biết lượng khách đến trải nghiệm tăng rõ rệt trong những năm gần đây. “Trước đây, chủ yếu là khách mua sản phẩm, còn bây giờ nhiều người đến để trải nghiệm. Việc tổ chức workshop giúp mở rộng nguồn thu và thu hút thêm khách, nhưng cũng đòi hỏi điều chỉnh quy trình. Người tham gia thường chỉ làm các công đoạn đơn giản, chúng tôi phải hướng dẫn nhiều hơn và chuẩn bị sẵn nguyên liệu”, anh Hùng chia sẻ.

Workshop làm gốm của giới trẻ tại Hà Nội. Nguồn: INT

Nhiều làng nghề hiện nay không chỉ duy trì sản xuất, mà còn phát triển các dịch vụ đi kèm như tham quan, trải nghiệm và bán sản phẩm lưu niệm. Các tour du lịch kết hợp trải nghiệm nghề truyền thống ngày càng phổ biến, đặc biệt với nhóm khách trẻ và khách quốc tế, giúp tăng khả năng tiếp cận và mở rộng nguồn thu.

Tuy nhiên, theo anh Hùng, dù hoạt động trải nghiệm ngày càng phổ biến, việc theo đuổi nghề truyền thống như một lựa chọn nghề nghiệp lâu dài vẫn chưa có nhiều thay đổi. Đa phần người tham gia chỉ tiếp cận ở mức độ trải nghiệm, không lựa chọn tìm hiểu sâu hay làm việc trong lĩnh vực này.

Các workshop thường mang tính giới thiệu, tập trung vào thao tác cơ bản thay vì đào tạo chuyên sâu. Sự khác biệt này làm rõ khoảng cách giữa việc trải nghiệm và gắn bó lâu dài với nghề. Dù vậy, trải nghiệm vẫn góp phần giúp người tham gia hiểu hơn về quy trình sản xuất và giá trị của nghề thủ công.

Bên cạnh các làng nghề truyền thống, nhiều không gian trải nghiệm thủ công cũng xuất hiện tại khu vực nội thành. Các workshop làm gốm, nhuộm vải, làm nến hoặc chế tác thủ công được tổ chức trong studio hoặc không gian sáng tạo, giúp người tham gia tiếp cận dễ dàng hơn mà không cần di chuyển xa. Sự xuất hiện của các không gian này cho thấy nghề truyền thống không chỉ gắn với địa điểm sản xuất ban đầu, mà đang được đưa vào những bối cảnh mới trong đời sống đô thị.

Khánh Vy - Hà Trang