Nông nghiệp tái sinh: 'Chìa khóa' giúp cà phê Việt vượt rào cản xanh

Tại hội thảo "Nông nghiệp tái sinh - Hướng đi bền vững cho nông nghiệp Việt Nam" vừa qua, ông Wouter Melis Van Ravenhorst, Giám đốc Control Union Việt Nam, cho biết dù là một trong những quốc gia có thế mạnh về nông nghiệp, Việt Nam đang đối mặt với nhiều "rào cản xanh" khắt khe từ các thị trường nhập khẩu.

Trước áp lực dịch chuyển toàn cầu đó, nông nghiệp tái sinh được xem là giải pháp sống còn giúp ngành cà phê Việt Nam nâng cao sức cạnh tranh, đồng thời gia tăng giá trị cho người nông dân.

Nông nghiệp tái sinh mang lại đa giá trị

Theo ông Wouter, nông nghiệp tái sinh không còn là lựa chọn mang tính xu hướng mà đang dịch chuyển thành yêu cầu tất yếu trong chuỗi cung ứng nông sản toàn cầu. Mô hình này vừa giúp phục hồi hệ sinh thái, giảm phát thải khí nhà kính, vừa góp phần nâng cao giá trị nông sản.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Văn Thiết, Quản lý Văn phòng Rainforest Alliance tại Việt Nam, cho rằng đây là thời điểm vàng để ngành cà phê Việt Nam chuyển mình nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

Một trang trại tái sinh không chỉ tạo ra sản phẩm xanh mà còn góp phần phục hồi, bảo vệ đa dạng sinh học và xây dựng mối quan hệ hài hòa hơn giữa con người với thiên nhiên.

Đại diện Nestlé Việt Nam giới thiệu mô hình nông nghiệp tái sinh áp dụng tại các vườn cà phê Tây Nguyên.

"Đất không chỉ là tư liệu sản xuất mà cần được xem là một đối tác. Khi đó, người nông dân không chỉ khai thác mà còn đóng vai trò người đầu tư để đất khỏe hơn, màu mỡ hơn cho những mùa vụ tiếp theo", ông Thiết chia sẻ.

Trong khuôn khổ của hội thảo, ông Phạm Phú Ngọc, Trưởng Chi nhánh Công ty Nestlé Việt Nam tại Tây Nguyên, Giám đốc Chương trình Phát triển Nông nghiệp, đã chia sẻ về chương trình NESCAFÉ Plan tại Việt Nam. Trong ngành cà phê, Nestlé Việt Nam là cái tên tiên phong trong việc hỗ trợ người nông dân chuyển dịch sang mô hình canh tác cà phê bền vững.

Được triển khai từ năm 2011, NESCAFÉ Plan đã bền bỉ đồng hành cùng nhà nông để thay thế phương thức canh tác cà phê truyền thống sang mô hình nông nghiệp tái sinh. Sự dịch chuyển này không chỉ mang lại "trái ngọt" cho môi trường, đa dạng sinh học mà còn cải thiện kinh tế hộ gia đình và đóng góp tích cực cho sự phát triển xã hội.

Cán bộ kỹ thuật NESCAFÉ Plan hướng dẫn nông dân thực hành cải tạo đất tại vườn cà phê – một trong ba nhóm thực hành cốt lõi của mô hình nông nghiệp tái sinh.

Ông Ngọc cho biết thách thức lớn nhất trong hành trình không nằm ở công nghệ mà là giúp người nông dân tiếp cận những khái niệm mới một cách đơn giản và dễ áp dụng.

Để giải bài toán này, các nguyên tắc cốt lõi của nông nghiệp tái sinh đã được Nestlé "bình dân hóa" thành ba nhóm thực hành chính, gồm: đất, nước và đa dạng sinh học.

Với đất, nông dân được hướng dẫn duy trì thảm thực vật che phủ, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để sản xuất phân hữu cơ và bón phân cân đối. Nhờ đó, lượng phân bón hóa học có thể giảm từ 20-40%, đồng thời cải thiện chất lượng đất và giảm chi phí sản xuất. Lượng nước tưới cũng giảm 40-60% theo nhu cầu của cây, giúp bảo tồn nguồn nước và tiết kiệm đáng kể chi phí điện, nhiên liệu vận hành máy bơm.

Tiêu chí đa dạng sinh học được thực hiện thông qua mô hình trồng xen và nông lâm kết hợp. Thay vì chỉ canh tác cà phê, người dân có thể trồng thêm hồ tiêu hoặc cây ăn trái để tạo bóng mát, cải thiện hệ sinh thái và đa dạng nguồn thu.

Nông dân hưởng lợi

Theo ông Ngọc, giá trị của nông nghiệp tái sinh không chỉ thể hiện ở các chỉ số môi trường mà còn nằm ở bài toán hiệu quả kinh tế mà người nông dân nhận được.

Nông nghiệp tái sinh giúp nâng cao sinh kế cho người dân.

Theo ghi nhận của chương trình, thu nhập của người dân có thể tăng từ 30% đến 150% so với mô hình chuyên canh cây cà phê do giảm được chi phí đầu vào và đa dạng nguồn thu do xen canh hợp lý.

Sau hơn 15 năm, NESCAFÉ Plan đã đồng hành cùng hơn 23.000 hộ nông dân tạo nên những thay đổi rõ rệt về năng suất, thu nhập cũng như tư duy kỹ thuật canh tác của nhà nông Tây Nguyên.

Những con số ấn tượng từ chương trình NESCAFÉ plan trong việc nâng cao chất lượng sống người nông dân.

Hiệu quả này được thể hiện rõ tại vườn cà phê rộng 2 ha xen canh hồ tiêu, sầu riêng của bà Mai Thị Nhung (Đắk Lắk). Nhờ áp dụng các thực hành nông nghiệp tái sinh kết hợp với công cụ quản lý kinh tế nông hộ dựa trên dữ liệu số, gia đình bà đạt lợi nhuận hơn 1,2 tỉ đồng mỗi vụ.

Tại hội thảo, bà Hoàng Thị Thu Hương, cán bộ dự án cấp cao của Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức (GIZ), cho rằng điểm khác biệt của nông nghiệp tái sinh nằm ở khả năng phục hồi tài nguyên thiên nhiên.

Theo “Đề án sản xuất giảm phát thải trong lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2050” của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cà phê được xác định là một trong những ngành hàng có tiềm năng lớn trong việc giảm phát thải khí nhà kính, bên cạnh lúa, mía, khoai mì và chuối.

Bà Hương nhận định việc chuyển đổi sang nông nghiệp tái sinh không chỉ giúp ngành cà phê đáp ứng các quy định mới như Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR), mà còn mở ra cơ hội tham gia thị trường tín chỉ carbon trong tương lai, qua đó tạo thêm nguồn thu cho người sản xuất. Đây cũng là hướng đi giúp cà phê Việt khẳng định vị thế trên bản đồ nông sản bền vững toàn cầu.

Xuân Vũ