Nông dân Nhật Bản chuyển sang làm việc đêm để tránh nắng nóng

Nắng nóng ngày càng gay gắt đang buộc nông dân Nhật Bản thay đổi giờ làm, chuyển công việc sang sáng sớm, chiều muộn hoặc ban đêm để giảm nguy cơ sốc nhiệt cho người lao động và vật nuôi. Với lực lượng nông nghiệp già hóa nhanh, đây đang trở thành vấn đề ngày càng cấp thiết.

Rất lâu sau khi mặt trời lặn, nhà kính của Motoaki Iijima ở phía bắc Tokyo vẫn sáng rực. Bên dưới những bóng đèn, người nông dân 36 tuổi thu hoạch những bông hoa đồng tiền màu hồng và cam, thay vì làm việc dưới cái nóng ban ngày có thể đe dọa sức khỏe.

Motoaki Iijima, 36 tuổi, chủ trang trại hoa Nikko Engei, cùng một nhân viên đang thu hoạch hoa đồng tiền bên trong nhà kính bật đèn sáng vào ban đêm tại Nikko, tỉnh Tochigi, Nhật Bản

Khi các đợt nắng nóng tại Nhật Bản ngày càng thường xuyên và khắc nghiệt, nhiều nông dân đang phải thay đổi lịch làm việc. Những giờ giữa trưa vốn dành cho công việc đồng áng nay được hạn chế tối đa, trong khi hoạt động sản xuất được chuyển sang sáng sớm, chiều muộn hoặc ban đêm.

Iijima tiếp quản trang trại lúa có lịch sử hàng thế kỷ của gia đình tại thị trấn Nikko trước khi chuyển sang trồng hoa cách đây khoảng một thập niên.

Ba năm trước, sau khi một lao động thời vụ bị say nắng khi thu hoạch hoa hướng dương trong nhà kính, ông quyết định thay đổi lịch làm việc.

Khi nhiệt độ ngoài trời vượt 35 độ C, nhiệt độ bên trong nhà kính có thể vượt 40 độ C. Vì vậy, Iijima bắt đầu chuyển một phần công việc sang ban đêm và kết thúc trước khi ánh nắng buổi sáng trở nên quá gay gắt.

Chia sẻ với Reuters, Iijima cho biết khoảng thời gian lúc chạng vạng đã trở nên đặc biệt quan trọng đối với công việc tại trang trại. Gia đình và người lao động dần chuyển sang lịch làm việc về đêm để giảm rủi ro đối với sức khỏe và tính mạng.

Nắng nóng đe dọa lực lượng nông nghiệp già hóa

Nhật Bản đặc biệt dễ tổn thương trước tình trạng stress nhiệt do lực lượng lao động nông nghiệp có độ tuổi cao. Khoảng 70% nông dân Nhật Bản từ 65 tuổi trở lên, theo số liệu được Reuters dẫn lại.

Đây cũng là nhóm có nguy cơ cao hơn khi phải làm việc trong điều kiện nhiệt độ và độ ẩm lớn.

Theo một khảo sát của Hiệp hội Khí tượng Nhật Bản được Reuters dẫn lại, khoảng 60% nông dân trong độ tuổi 20-50 cho biết họ từng bị say nắng hoặc biết người từng gặp tình trạng này. Gần 60% cũng cho biết đã thay đổi giờ làm để tránh thời điểm nóng nhất trong ngày.

Tác động không chỉ thể hiện ở số người bị ảnh hưởng trực tiếp.

Theo Lancet Countdown, mạng lưới nghiên cứu theo dõi tác động của biến đổi khí hậu đối với sức khỏe, nhiệt độ cao đã khiến ngành nông nghiệp Nhật Bản mất khoảng 926 triệu giờ lao động trong năm 2024.

Trên toàn bộ nền kinh tế Nhật Bản, số giờ lao động bị mất do nắng nóng gần gấp đôi mức trung bình của thập niên 1990, tương đương khoảng 46 tỷ USD thu nhập, hay khoảng 1% GDP của nước này.

Tại trang trại của Iijima, người lao động hiện bắt đầu công việc sớm hơn tới 2 giờ.

Miyoko Asada, 68 tuổi, một nhân viên tại trang trại hoa Nikko Engei, đang phân loại và đóng gói hoa thạch thảo đã thu hoạch để chuẩn bị vận chuyển bên trong một không gian làm việc có máy điều hòa tại Nikko, tỉnh Tochigi, Nhật Bản

Miyoko Asada, 68 tuổi, là một trong những người đến trang trại ngay sau khi mặt trời mọc. Bà cùng những lao động khác phải nhanh chóng thu hoạch hoa trước khi nhiệt độ tăng lên mức không còn an toàn để làm việc.

Người nuôi gia cầm chuyển sang làm việc lúc 2h30 sáng

Nắng nóng cũng tạo ra những vấn đề nghiêm trọng đối với ngành chăn nuôi.

Tại một trang trại cách Nikko vài thị trấn, Tetsuya Usuba, 48 tuổi, đã phải thay đổi cách chăm sóc đàn gà sau một tổn thất lớn.

Tetsuya Usuba, 48 tuổi, bước đi giữa các lồng nuôi gà giống Boris Brown và đảo thức ăn sau khi đèn trang trại tự động bật sáng lúc 2 giờ 30 phút sáng tại trang trại gia cầm Usuba ở Mashiko, tỉnh Tochigi, Nhật Bản

Sáu năm trước, ông mất hơn 500 con gà đẻ trong một đợt nắng nóng kéo dài 3 ngày. Sau đó, Usuba thiết lập lịch làm việc ban đêm cố định.

Hiện hệ thống đèn tại 2 chuồng gà tự động bật lúc 2h30 sáng, đánh thức khoảng 4.400 con gà để chúng ăn trước khi nhiệt độ tăng cao khiến chúng giảm cảm giác thèm ăn.

Usuba cũng lắp thêm quạt, phun nước lên mái kim loại của chuồng và bổ sung axit citric vào nước uống của gà. Tuy nhiên, những biện pháp này không phải lúc nào cũng đủ.

Theo Reuters, khi nhiệt độ vượt 35 độ C trong tháng trước, Usuba vẫn mất thêm khoảng 130 con gà.

Trong một lần kiểm tra đàn gà gần đây, nhiệt độ trong chuồng ở mức 33 độ C và nhiều con phải há mỏ để thở.

Đối với người chăn nuôi, nắng nóng vì thế đang trở thành một rủi ro sản xuất ngày càng nghiêm trọng, bên cạnh những mối đe dọa truyền thống như dịch bệnh.

Nhật Bản thúc đẩy công nghệ giảm lao động trong môi trường nóng

Chính phủ Nhật Bản cũng bắt đầu tăng cường các biện pháp ứng phó.

Theo Reuters, các quy định về an toàn lao động được áp dụng từ năm 2025 yêu cầu người sử dụng lao động xây dựng quy trình báo cáo các trường hợp say nắng và kế hoạch ứng phó khẩn cấp.

Nhật Bản đồng thời thúc đẩy ứng dụng nông nghiệp thông minh, trong đó có máy bay không người lái và robot, nhằm giảm thời gian người lao động phải trực tiếp làm việc trong môi trường nhiệt độ cao.

Tuy nhiên, đối với nhiều trang trại, công nghệ chưa thể thay thế hoàn toàn lao động thủ công.

Các nhân viên tại trang trại hoa Nikko Engei đang thu hoạch hoa thạch thảo (hoa cúc thạch thảo) vào sáng sớm tại Nikko, tỉnh Tochigi, Nhật Bản

Tại trang trại của Iijima, công việc vẫn bắt đầu từ sáng sớm. Người lao động kiểm tra những bông hoa đã thu hoạch, loại bỏ những lá bắt đầu héo rồi nhanh chóng đưa sản phẩm lên xe tải.

Khi công việc gần hoàn tất, đồng hồ vẫn chưa điểm 8 giờ sáng và nhiệt độ vẫn cho phép người lao động tiếp tục làm việc. Nhưng khoảng thời gian đó không kéo dài lâu. Iijima nhìn lên bầu trời nhiều mây. Chẳng bao lâu nữa, cái nóng của một ngày mới sẽ trở lại.

Quang Trung