Nơi cánh đồng nở hoa!

Trồng sen luân canh lúa mang lại lợi nhuận cho nông dân

Câu chuyện từ ruộng đồng

Cuối tháng 3, cánh đồng thôn Liêm An, xã Hồng Sơn hiện lên trước mắt thật đẹp. Nơi này vào những năm trước, khi kênh thủy lợi chưa được kết nối, vào mùa khô hạn là thiếu nước. Ngược lại, từ ngày có kênh chuyển nước 812 - Châu Tá từ thủy điện Đại Ninh về hồ Sông Quao đi qua, nhiều diện tích ở Hồng Sơn và các xã lân cận đã sản xuất 3 vụ lúa/năm.

Ông Nguyễn Ngọc Chín - Trưởng thôn Liêm An kể cho tôi nghe chuyện chuyển đổi cây trồng hiệu quả ở địa phương. Đó là 3 - 4 năm trở lại đây, nhiều nông dân trồng lúa ở Hồng Sơn nhận ra, chi phí vật tư, phân bón đầu tư cho cây lúa tăng cao, trong khi giá lúa thấp, như hiện tại khoảng 6.000 đồng/kg, thế là người dân chuyển sang trồng sen.

Ở giữa cánh đồng thôn Liêm An là bạt ngàn ruộng sen đang tỏa hương, khoe sắc. Xen vào đó là những ruộng lúa của các hộ dân cùng thôn chuẩn bị thu hoạch. “Hôm giờ hái được bao nhiêu sen rồi anh? Chừng được 1 tạ, được giá!”. Đó là tiếng hỏi han nhau của 2 nông dân trên đồng, khiến tôi có mặt cũng vui lây.

Trong số diện tích luân canh từ lúa sang sen ở xã Hồng Sơn, chủ yếu ở thôn Liêm An với hơn 200 ha. Không riêng ở Hồng Sơn, mà từ lâu, chuyện luân canh cây trồng theo mô hình lúa - sen đã được một số nông dân áp dụng, mang lại hiệu quả kinh tế trên cùng một diện tích.

Ông Lê Xuân Sang, một hộ trồng sen ở thôn Liêm An trải nghiệm thực tế từ chính gia đình mình. Vài năm trước, gia đình ông trồng lúa với diện tích 1,2 ha, mỗi năm trồng 3 vụ nhờ thuận lợi nước tưới. Nhưng thời gian gần đây, giá lúa thấp, trong khi chi phí đầu tư tăng, nên ông quyết định luân canh qua sen vì ít đầu tư hơn, lại đạt lợi nhuận. Ông Sang tính toán, sau khi trồng 3 tháng, sen đã cho thu hoạch, mỗi năm 3 - 4 vụ, thu lợi nhuận mỗi sào từ 10 - 15 triệu đồng/vụ. Nhất là vào vụ nghịch vừa rồi, giá bán hạt sen tươi trên 50.000 đồng/kg nên lãi cao. Ngược lại, vào chính vụ (bắt đầu từ cuối tháng 3 dương lịch), giá hạt sen khoảng 17.000 - 20.000 đồng/kg, nhưng năng suất cao nên vẫn có lãi khá. Ông cho biết, ở chân ruộng này, gia đình có thể tính toán canh tác lúa lại sau một thời gian luân canh để giảm sâu bệnh, tăng năng suất cây trồng.

Nông dân trồng sen xã Hồng Sơn tranh thủ sáng sớm đi thu hoạch

Một mô hình - nhiều giá trị

Với hộ ông Nguyễn Kế Lộc ở cùng thôn cũng có chung sự tính toán. Gia đình ông Lộc đang trồng sen với diện tích 1 ha, chuyển đổi từ diện tích trồng lúa năm 2025. Ruộng lúa của ông do năng suất thấp, chỉ đạt hơn 4 tạ/sào, chi phí phân thuốc lại cao nên không có lãi. Sau khi đắn đo, gia đình ông mới quyết định luân canh sang trồng sen.

Điều khiến tôi chú ý trong câu chuyện luân canh cây trồng ở vùng đất này, là từ cây sen, đã xuất hiện những giá trị, mô hình mới. Bởi theo lời của Trưởng thôn Liêm An, ngoài trồng sen trên ruộng của mình, nhiều hộ dân tại địa phương còn đi thuê đất ở xã khác để mở rộng diện tích. Giá trị kinh tế được nâng lên, khi gần đây bà con có thêm dịch vụ bán cây sen giống cùng dịch vụ trồng trọn gói. Ông Lộc chỉ tay giới thiệu chân ruộng mới trồng sen xong, chia sẻ: “Ngoài sản xuất, người trồng sen còn có dịch vụ bán giống cây con với giá tại ruộng khoảng 2.000 đồng/gốc. Nhiều khách có nhu cầu, còn thuê trồng khoán với cách tính: mật độ khoảng 250 cây/sào, cộng tiền công trồng 1.000 đồng/cây, công chở 1.000 đồng/cây. Như thế, ngoài trồng để bán hạt sen ra, người dân còn tìm tòi, học hỏi để sinh lời từ nghề này nhằm tăng thêm thu nhập. Về phía những hộ trồng mới, vì lo chưa có kinh nghiệm trồng, chăm sóc, nên việc “chắc ăn” là thuê trọn gói, bảo đảm sen phát triển tốt. Và trong câu chuyện ấy, “tiếng lành đồn xa” không biết tự khi nào, vùng sen Hồng Sơn đã được nhiều người dân ngoài xã tìm đến để mua giống, thương lái tìm đến ruộng để thu mua hạt thương phẩm”.

Đồng sen nằm sát đường tập trung dân cư, thuận tiện cho phát triển du lịch sinh thái, trải nghiệm

Thực tế việc trồng sen thay phiên với lúa đã được nhiều xã, phường khu vực Đông Nam tỉnh áp dụng. Tùy vào sự phát triển của cây trồng, thị trường tiêu thụ và giá cả, bà con sẽ tính toán rồi đưa ra quyết định trồng cây gì để có lợi nhuận cao hơn.

Khi chúng tôi hỏi thăm về thị trường đầu ra, bà con cho biết, trước mắt, họ chọn trồng sen là loại cây trồng đang mang lại hiệu quả kinh tế hơn lúa ở thời điểm này. Sau đó, họ có thể luân canh ngược lại trên mảnh đất ấy.

Bởi thế nên, theo lãnh đạo UBND xã Hồng Sơn, hiện địa phương vẫn duy trì sản xuất nông nghiệp ổn định với diện tích gieo trồng cây hàng năm gần 7.000 ha, gồm: lúa, sen, cây rau màu, thanh long… Chính quyền xã Hồng Sơn cũng cho biết, trong năm 2026, xã đã tuyên truyền, hướng dẫn Nhân dân sử dụng đất nông nghiệp đa mục đích có hiệu quả. Trong đó, khuyến khích bà con giữ ổn định diện tích sử dụng giống lúa mới có năng suất, chất lượng cao, tiếp tục chuyển đổi cây trồng phù hợp có giá trị kinh tế.

Chia tay người dân thôn Liêm An, tôi chợt nghĩ, ở vùng đất đủ nước tưới, bà con ngoài trồng lúa, đã có những bước phát triển mới về sản xuất, dịch vụ từ cây sen, góp phần tăng hiệu quả kinh tế trên cùng một diện tích. Nơi cánh đồng nở hoa này cũng có thể là điểm tham quan, chụp hình và phát triển du lịch nông thôn lý tưởng…

Theo tìm hiểu, hạt sen được xem là một loại thực phẩm tốt cho
tiêu hóa, tim mạch, ngủ ngon, thư giãn, hạ đường huyết, chống oxy, giảm viêm. Hạt sen không chỉ dùng để ăn vặt, nấu chè, làm mứt, chế biến nhiều món ăn ngon bổ dưỡng mà còn là dược liệu quý dùng để làm thuốc, mang đến nhiều lợi ích cho sức khỏe.

Ghi chép: Kiều Hằng .