Những tượng đài điện tử Nhật Bản Sony, Panasonic nhập cuộc đua sản xuất pin, làm AI

Hai tháng trước khi những viên gạch đầu tiên cho chính sách Cải cách và Mở cửa của Trung Quốc được thiết lập vào tháng 12/1978, vị Phó Thủ tướng đương thời đã có chuyến thăm lịch sử tới nhà máy sản xuất tivi màu của Matsushita Electric (tiền thân của Panasonic ngày nay) ở ngoại ô Osaka.

Giữa bối cảnh ngành công nghiệp điện tử Nhật Bản đang trên đỉnh cao quyền lực, ông Deng Xiaoping đã gửi gắm lời khẩn cầu tới nhà sáng lập Konosuke Matsushita - người được người đời kính cẩn tôn xưng là vua quản trị - xin ông hãy giúp một tay để hiện đại hóa đất nước. Doanh nhân Matsushita, khi ấy đã ở tuổi 83, không ngần ngại gật đầu hứa sẽ giúp đỡ bằng tất cả những gì có thể.

Panasonic sau đó ghi danh vào lịch sử với tư cách là một trong những tập đoàn điện tử Nhật Bản đầu tiên chuyển giao công nghệ cho các doanh nghiệp quốc doanh Trung Quốc. Họ đã chung tay dựng nên những viên gạch đầu tiên cho các nhà máy sản xuất tivi, tủ lạnh, máy giặt - bệ đỡ khổng lồ giúp Trung Quốc vươn mình trở thành công xưởng của thế giới.

Cuộc di cư của tượng đài điện tử

Gần 50 năm sau, những người hùng điện tử Nhật Bản giờ đây đang phải chật vật đi tìm lại chính bản sắc của mình. Sự vươn lên tàn nhẫn của các đối thủ Hàn Quốc, Trung Quốc, làn sóng bình dân hóa các mặt hàng gia dụng, và giờ đây là cơn bão trí tuệ nhân tạo (AI) đang dồn họ vào chân tường với những câu hỏi sống còn: Đâu là lối đi cho ngày mai?

Cho đến thời điểm này, Sony là thương hiệu có câu trả lời sắc nét nhất. Họ quyết liệt dịch chuyển từ những thiết bị phát nội dung giải trí sang thâu tóm chính nền công nghiệp giải trí đó, đồng thời nắm giữ mảng cảm biến hình ảnh vốn là linh hồn trong phần cứng của các đối thủ.

Hitachi cũng tự tái sinh xung quanh trục hạ tầng xã hội và CNTT sau đợt đại cải tổ đau đớn hậu khủng hoảng 2008. Tập đoàn đã bán phần lớn cổ phần mảng điện máy quốc tế cho Arcelik (Thổ Nhĩ Kỳ) vào năm 2021 và vừa công bố lộ trình sang tay toàn bộ mảng thiết bị gia dụng cho nhà bán lẻ Nojima vào tháng 4 năm nay với giá 110 tỷ Yên (677 triệu USD).

Trong khi đó, Panasonic vẫn khá chật vật. Mặc dù giá cổ phiếu của tập đoàn đã tăng vọt trong những tháng gần đây nhờ những kỳ vọng vào làn sóng tái cơ cấu và hướng đi mới nhắm vào hạ tầng AI, giới đầu tư và các chuyên gia phân tích vẫn không ngừng hoài nghi.

“Panasonic đã có những bước đi thực chất trong việc tái cấu trúc danh mục kinh doanh của mình, nhưng cuộc chuyển đổi này vẫn còn quá chậm chạp và dở dang, với biên lợi nhuận hoàn toàn lép vế trước các đối thủ,” Roman Schorr, Phó Chủ tịch mảng xếp hạng tín nhiệm tại Moody's Ratings, nhận định sắc sảo.

'Tượng đài' Panasonic (Nguồn: Nikkei).

Tìm kiếm chiếc phao cứu sinh từ Vũ trụ AI

Tập đoàn đang ráo riết xoay trục để trở thành nhà cung ứng đứng sau hậu trường, giữ cho các trung tâm dữ liệu AI hoạt động không mệt mỏi. Vào tháng 5, Panasonic công bố kế hoạch đầu tư 500 tỷ Yên vào các mảng kinh doanh liên quan đến hạ tầng AI trong vòng 3 năm tới, với 70% ngân sách được đổ dồn vào mảng pin lưu trữ - phân khúc đang khát hàng do sự bành trướng của các đại siêu nền tảng đám mây.

Panasonic tuyên bố họ đang nắm giữ tới 80% thị phần toàn cầu về các bộ nguồn pin dự phòng phân tán (BBU) lắp đặt trong các tủ máy chủ. Vai trò của những khối pin này hiện đã vượt xa nhiệm vụ bảo hiểm chống mất điện thông thường.

Các bộ xử lý đồ họa (GPU) chuyên dụng cho AI thường xuyên gặp tình trạng điện năng tiêu thụ tăng vọt cục bộ, và các bộ BBU sẽ đóng vai trò cấp bù điện năng vào những thời điểm đỉnh điểm này để giữ cho hệ thống luôn vận hành mượt mà.

Tham vọng của Panasonic không chỉ dừng lại ở những viên pin đơn lẻ, họ muốn cung cấp toàn bộ hệ thống tối ưu hóa hiệu suất năng lượng cho toàn bộ trung tâm dữ liệu.

Mục tiêu của hãng là tăng gấp ba lần sản lượng pin lithium-ion cho các dòng sản phẩm này vào năm tài chính 2028, thời điểm mảng năng lượng với cốt lõi là pin trung tâm dữ liệu đặt mục tiêu doanh thu 2 nghìn tỷ Yên, tức gấp đôi so với năm tài chính 2025.

“Lợi thế cấu trúc của Panasonic không đơn thuần đến từ việc chúng tôi giao dịch mua bán với các đại gia đám mây,” ông Yuki Kusumi, Chủ tịch kiêm CEO của Panasonic Holdings, chia sẻ, “mà đến từ việc chúng tôi cùng ngồi lại với họ để thiết kế các thế hệ máy chủ tương lai.”

Phát biểu trước báo giới tại Tokyo vào ngày 30/6, ông nói thêm: “Do phần lớn khách hàng sử dụng hệ thống lưu trữ năng lượng này của chúng tôi đều tập trung tại Mỹ, việc hoàn thiện tối đa chuỗi cung ứng ngay trên đất Mỹ là nước đi hoàn toàn hợp lý.”

Gọng kìm từ mặt trận xe điện và cơn lốc bán lẻ Trung Quốc

Quyết định xoay trục này cũng phơi bày những áp lực ngột ngạt mà mảng pin xe điện (EV) của Panasonic đang phải gánh chịu. Là đối tác cung ứng ruột cho Tesla, nhưng doanh số bán pin của hãng đã cắm đầu lao dốc kể từ khi các khoản trợ cấp xe điện của Mỹ hết hạn vào tháng 9 năm ngoái, trong khi cuộc chạm trán với các đối thủ Trung Quốc như CATL và BYD ngày càng trở nên nghẹt thở.

Sự cạnh tranh từ Trung Quốc đang bao trùm lên toàn bộ thị trường pin thế giới. “Trung Quốc nhiều khả năng sẽ tiếp tục bành trướng quy mô sản xuất pin, và mọi dự báo về xu hướng giá cả đều cần phải cực kỳ thận trọng,” Atsushi Osanai, giáo sư tại Trường Kinh doanh Waseda (Tokyo), cảnh báo.

Bản thân CEO Kusumi cũng thẳng thắn thừa nhận Panasonic “không hẳn là nhân vật nằm ở trung tâm của cuộc chơi AI”.

Kỷ nguyên số hóa chính là chiếc máy ủi san phẳng cấu trúc cũ của ngành điện tử Nhật Bản. (Nguồn: Nikkei)

Theo giáo sư Osanai, kỷ nguyên số hóa chính là chiếc máy ủi san phẳng cấu trúc cũ của ngành điện tử Nhật Bản. “Thành công trong thế kỷ 20 của Nhật Bản được xây dựng trên mô hình tích hợp dọc, sản xuất hàng loạt và bán lẻ quy mô lớn.”

Tuy nhiên, các sản phẩm công nghệ ngày nay lại được định nghĩa bằng chất bán dẫn và phần mềm - những mảng đòi hỏi chi phí cố định cực cao và chỉ có thể sinh lời khi đạt được sản lượng khổng lồ.

Điều này vô hình trung tạo lợi thế tuyệt đối cho các đối thủ như Samsung Electronics, TSMC hay Huawei nhờ sở hữu quy mô, tốc độ và mạng lưới phủ sóng toàn cầu vượt trội.

Đối với Panasonic, việc khai tử hay tái thiết một danh mục vốn vẫn lấy phần cứng làm trung tâm đòi hỏi tập đoàn này phải đoạn tuyệt hoàn toàn với triết lý quản trị của chính người sáng lập Matsushita - người luôn tìm mọi cách để tránh sa thải nhân viên ngay cả trong những thời khắc ngặt nghèo nhất.

Vào tháng 2, công ty tuyên bố kế hoạch tái cơ cấu ban đầu hướng tới cắt giảm 10,000 nhân sự (tương đương 4% lực lượng lao động) sẽ được mở rộng lên thành 12,000 người. CEO Kusumi mô tả nỗ lực này là cuộc bứt phá thoát khỏi “giai đoạn 25 hoặc 30 năm trì trệ”.

Ông chỉ ra Panasonic đã trở nên quá rập khuôn bởi các quy tắc, và tập đoàn cần một hệ tư tưởng văn hóa mới nơi mọi người có thể “thẳng thắn nói ra những điều cần nói”, giúp ban lãnh đạo nhận diện rủi ro sớm hơn và đưa ra quyết định nhanh hơn.

Phản ứng của Phố Wall

Giới đầu tư đã bắt đầu quay lại nhìn nhận Panasonic. Cổ phiếu của hãng đã tăng gấp ba lần trong năm qua, chạm mức cao kỷ lục sau khi các kế hoạch cải tổ được công bố. Dẫu vậy, chuyên gia Ito của Morningstar cảnh báo rằng đợt tăng giá này chủ yếu phản ánh kỳ vọng vào doanh thu từ trung tâm dữ liệu AI và lộ trình tái cấu trúc tương lai.

Ngay cả những trái ngọt từ AI của Panasonic cũng có nguy cơ nhỏ hẹp hơn nhiều so với các đối thủ. Nhánh lưới điện và nền tảng số Lumada của Hitachi hiện đã chuyển hóa trực tiếp nhu cầu trung tâm dữ liệu thành lợi nhuận ròng thực tế, với lợi nhuận hoạt động điều chỉnh tăng 23% trong năm tài chính kết thúc vào tháng 3/2026. Trong khi đó, sự hiện diện của Panasonic lại chủ yếu tập trung ở mảng pin và linh kiện phụ trợ, làm giới hạn khả năng tạo lợi nhuận.

Giới đầu tư đã bắt đầu quay lại nhìn nhận Panasonic. (Nguồn: Nikkei)

Mặc dù các nhà sản xuất Nhật Bản không còn nắm giữ lợi thế toàn cầu ở các sản phẩm tiêu dùng thành phẩm, giới chuyên gia nhận định phẩm chất của họ vẫn tỏa sáng rực rỡ ở các phân khúc khác. “Sức mạnh của Nhật Bản hiện tại có lẽ không nằm ở các sản phẩm tiêu dùng đại chúng, mà tập trung ở mảng B2B - nơi bề dày kinh nghiệm, sự tin cậy và mối quan hệ khách hàng bền chặt vẫn là những thước đo quyết định,” giáo sư Osanai đúc kết.

Panasonic hiện vẫn sở hữu những mảng kinh doanh đầy tiềm năng trải dài trong 6 công ty vận hành, đơn cử như hệ thống giải trí trên máy bay vốn đang được các hãng hàng không hàng đầu thế giới tin dùng. Thế nhưng, tập đoàn vẫn đang loay hoay trong việc xâu chuỗi các tài sản riêng lẻ này thành một câu chuyện tổng thể nhất quán.

Giáo sư Osanai lý giải nguyên nhân xuất phát từ một mục tiêu liên tục bị xê dịch. Trong khi Hitachi tái thiết lập bộ máy xung quanh giá trị khách hàng, thì tương lai được Panasonic vẽ ra liên tục thay đổi từ tivi sang B2B, rồi đến ô tô, pin và giờ đây là AI.

“Rất khó để nhìn ra Panasonic thực sự muốn lấy mảng nào làm hạt nhân cốt lõi để dồn lực,” ông nói.

Nếu thiếu đi sự định vị sắc nét, việc tái cấu trúc sẽ chỉ đơn thuần là cắt bỏ những mảng thua lỗ và giữ lại những mảng đang ra tiền. Thêm vào đó, mạng lưới nhà máy nội địa dày đặc gắn chặt với các bộ phận truyền thống và bài toán công ăn việc làm của người lao động càng bó buộc các quyết sách của hãng.

Châu Anh (Theo Nikkei)