Những rủi ro khi doanh nghiệp Greenwashing, 'tô hồng' số liệu báo cáo ESG

Doanh nghiệp thực hành ESG tốt không chỉ giúp nâng cao năng lực quản trị nội bộ, kinh doanh ổn định và bền vững hơn mà còn góp phần hiện thực hóa mục tiêu NetZero (Ảnh minh họa). Ảnh: Fili

Một báo cáo ESG là tập hợp của nhiều dữ liệu định lượng về lượng phát thải khí nhà kính (Scope 1, 2, 3); mức tiêu thụ năng lượng; lượng nước sử dụng; khối lượng chất thải và tỷ lệ tái chế; các chỉ số an toàn lao động; các thông tin về quản trị doanh nghiệp… Mỗi con số ấy đều được thu thập và tính toán qua nhiều bước. Ở mỗi bước, sai sót hoặc thiếu bằng chứng đều có thể xảy ra.

Hiện nay, ngày càng nhiều khách hàng, nhà đầu tư, ngân hàng và đối tác trong chuỗi cung ứng không chỉ quan tâm đến việc doanh nghiệp có báo cáo ESG, mà còn muốn biết các thông tin trong báo cáo có đáng tin cậy và được kiểm chứng không.

CÁC LỖI THƯỜNG GẶP KHI DOANH NGHIỆP CÔNG BỐ THÔNG TIN BÁO CÁO ESG

Lý giải vì sao độ tin cậy của dữ liệu ESG ngày càng quan trọng, tại webinar "Xác minh Báo cáo ESG: Có bắt buộc hay không?" diễn ra mới đây, ông Trương Tử Long, Trưởng bộ phận tư vấn ESG Công ty CP Sáng tạo xanh Việt Nam thông tin không chỉ ở Việt Nam mà ngay cả trên thế giới có 3 lỗi phổ biến thường gặp khi doanh nghiệp công bố thông tin báo cáo ESG, đó là Greenwashing, Greenhushing và Greenwishing.

Dẫn báo cáo nghiên cứu của KPMG, ông Long cho biết Greenwashing là tình trạng nói nhiều hơn những gì doanh nghiệp thực sự làm, phóng đại lợi ích môi trường; sử dụng các khái niệm mơ hồ như “xanh”, “bền vững”, thân thiện môi trường. Ngoài ra trong báo cáo ESG công bố số liệu hoặc tuyên bố nhưng thiếu bằng chứng.

Theo phân tích của chuyên gia, khi doanh nghiệp quảng bá xanh như thế này sẽ dẫn đến những hệ lụy lớn không chỉ ở góc độ truyền thông mà còn gây rủi ro trong kinh doanh.

Chia sẻ vấn đề này, bà Nguyễn Thị Thanh Hương, chuyên gia của Control Union Việt Nam, nêu thực tế không ít doanh nghiệp nói tới xanh, bền vững nhưng không có cơ sở, dữ liệu; giảm phát thải nhưng không biết ở phạm vi nào. “Rủi ro lớn nhất với ESG không phải chưa làm mà là làm sai, nói sai hoặc nói quá mức,” bà Hương nói.

Chuyên gia nhấn mạnh một nguyên tắc quan trọng trong truyền thông về ESG hiện nay đó là cần phải nói đúng, nói chính xác, không đo lường thì không nói bởi khi xác minh tính toán ESG sẽ dựa trên dữ liệu, con số được đo lường cụ thể và có ý nghĩa giá trị.

Do đó, việc đảm bảo minh bạch dữ liệu sẽ là yếu tố quan trọng, yêu cầu đòi hỏi của thị trường để hướng tới truy xuất nguồn gốc, đặc biệt ở các thị trường như châu Âu…

Với Greenhushing, doanh nghiệp làm nhưng không muốn nói hoặc nói không đầy đủ; hạn chế công bố mục tiêu và kết quả ESG. Các đơn vị này lo ngại bị cơ quan quản lý, nhà đầu tư hoặc công chúng chất vấn…

Greenwishing, doanh nghiệp muốn làm tốt nhưng cam kết vượt quá khả năng thực hiện, có khoảng cách lớn giữa cam kết và kết quả. Với lỗi này, doanh nghiệp đặt mục tiêu rất tham vọng nhưng chưa có kế hoạch khả thi; thiếu ngân sách, công nghệ, nhân sự hoặc dữ liệu.

Thực tế ở một số nước trên thế giới như Hà Lan, tòa án đã xử phạt doanh những vụ việc liên quan đến các lỗi này như doanh nghiệp công bố thông tin về ESG vượt quá những gì đã làm. Hoặc như tại Mỹ, Ủy ban chứng khoán nước này đã có chế tài xử lý đơn vị đưa ra thông tin ESG không chính xác…

VÌ SAO CẦN XÁC MINH ĐỘ TIN CẬY THÔNG TIN BÁO CÁO ESG?

Chính từ những lỗi thường xảy ra với báo cáo thông tin ESG cần nhu cầu xác minh, kiểm chứng thông tin ESG mà doanh nghiệp công bố từ một bên thứ ba. Nói cách khác, xác minh báo cáo ESG là việc một đơn vị độc lập thu thập và đánh giá bằng chứng để đưa ra kết luận về mức độ đáng tin cậy của thông tin ESG được doanh nghiệp công bố.

Ví dụ, khi thông tin trong báo cáo ESG doanh nghiệp công bố đã giảm 20% phát thải khí nhà kính, các đơn vị xác minh sẽ có các biện pháp, không chỉ kiểm tra các phép tính để cho ra kết quả trên mà còn đặt các câu hỏi như: giảm 20% ở phạm vi 1, 2 hay 3; giảm so với năm cơ sở nào, có dữ liệu chứng minh không, cũng như phạm vi kiểm kê phát thải; hệ số phát thải nào được sử dụng…?

Kết quả xác minh báo cáo ESG sẽ là một tuyên bố đảm bảo độc lập. Tuy nhiên, chuyên gia cũng lưu ý rằng khi báo cáo ESG được một bên độc lập xác minh không có nghĩa là chứng nhận doanh nghiệp đã đạt ESG cũng như không khẳng định doanh nghiệp hoàn toàn bền vững. Điều này cũng không đảm bảo rằng mọi thông tin được doanh nghiệp đưa ra đều chính xác tuyệt đối.

Ngoài ra, hoạt động xác minh cũng không phải là chấm điểm doanh nghiệp thực hành ESG. Đơn vị xác minh độc lập không thay doanh nghiệp chịu trách nhiệm về nội dung được đưa ra báo cáo ESG, ông Long lưu ý.

Làm rõ sự khác biệt giữa xác minh báo cáo ESG và xếp hạng ESG, chuyên gia phân tích, việc xác minh báo cáo ESG sẽ giúp các bên liên quan nắm được nội dung báo cáo mà doanh nghiệp công bố có đáng tin cậy, đầy đủ và tài liệu chứng minh thực tế không. Trong khi đó, xếp hạng ESG sẽ giúp các bên liên quan biết được doanh nghiệp đang quản lý rủi ro, cơ hội và kết quả thực hành ESG đang ở mức độ nào so với các doanh nghiệp khác...

Ngoài ra, báo cáo được xác minh nhưng có thể vẫn nhận xếp hạng thấp vì kết quả ESG thực tế chưa tốt. Doanh nghiệp có xếp hạng ESG cao không đồng nghĩa với toàn bộ dữ liệu trong báo cáo đã được xác minh độc lập.

Xác minh báo cáo ESG hiện nay không bắt buộc với mọi doanh nghiệp. Tuy nhiên, việc xác minh có thể xuất phát từ quy định của các thị trường, yêu cầu của các đối tác trong chuỗi cung ứng; hoặc từ nhà đầu tư/ngân hàng…

Hiện nay ở một số thị trường như EU, Úc, NewZealand… đã có quy định doanh nghiệp lớn, niêm yết sẽ bắt buộc phải lập báo cáo ESG hàng năm và phải được một bên thứ ba độc lập đánh giá, xác minh.

Còn ở Việt Nam theo quy định chỉ yêu các doanh nghiệp hàng năm phải lập báo cáo thường niên trong đó có một số nội dung liên quan đến ESG. Việt Nam cũng chưa có quy định bắt buộc các doanh nghiệp khi lập báo cáo ESG phải xác minh.

Liên quan đến yêu cầu của các đối tác trong chuỗi cung ứng, hiện nay các doanh nghiệp lớn như Microsoft, Apple… có thể yêu cầu xác minh những nội dung liên quan đến ESG mà các đối tác công bố theo quy định của Bộ quy tắc nhà cung cấp.

Khi doanh nghiệp tham gia vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn lớn hoặc xuất khẩu sang những thị trường khó tính, thường bị yêu cầu chứng minh dấu chân carbon, điều kiện lao động hoặc quy trình xử lý chất thải.

Không những thế, hiện nay các nhà đầu tư, ngân hàng yêu cầu xác minh thông tin báo cáo ESG bởi một bên thứ 3 độc lập để gia tăng mức độ tin cậy khi thẩm định, giải ngân khoản vay. Dòng vốn xanh, tín dụng bền vững và các khoản đầu tư có trách nhiệm đang tăng nhanh, nhưng đi kèm với đó là yêu cầu về tính minh bạch. Trước khi giải ngân hay rót vốn, các tổ chức tài chính cần biết số liệu ESG có được thu thập đúng phương pháp, có bằng chứng hỗ trợ và phản ánh trung thực hoạt động của doanh nghiệp không. Rủi ro "tô hồng" số liệu (Greenwashing) là điều họ muốn loại trừ.

Có thể thấy, với xu hướng phát triển xanh, bền vững và yêu cầu đòi hỏi của đối tác, thị trường, các doanh nghiệp ngày càng quan tâm chú trọng đến ESG.

Bà Hương nhấn mạnh, ESG là một trong những công cụ quan trọng, giúp doanh nghiệp cải thiện năng lực sản xuất, mang lại giá trị thực tế. Việc áp dụng ESG giúp doanh nghiệp giữ vững và mở rộng thị trường xuất khẩu, giảm rủi ro pháp lý, tăng uy tín với đối tác khách hàng, đồng thời có thể tiếp cận với nguồn tài chính xanh, vốn ưu đãi từ các bên… Doanh nghiệp thực hành ESG tốt không chỉ giúp nâng cao năng lực quản trị nội bộ, kinh doanh ổn định và bền vững hơn mà còn góp phần hiện thực hóa mục tiêu NetZero.

Tùng Dương